Có nên tiêm vắc xin cho bệnh nhân COPD?

Người mắc COPD thường có chức năng phổi suy giảm, dễ bị ảnh hưởng nặng hơn khi nhiễm cúm, phế cầu, COVID 19 hoặc các tác nhân hô hấp khác. Vì vậy, tiêm vắc xin là một phần quan trọng trong kế hoạch chăm sóc và phòng ngừa biến chứng.

Có nên tiêm vắc xin cho bệnh nhân COPD?

COPD, hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, khiến đường thở bị viêm kéo dài và luồng khí ra vào phổi bị hạn chế. Khi mắc thêm nhiễm trùng hô hấp, người bệnh có thể ho nhiều hơn, khó thở tăng, khạc đờm đặc và cần dùng thuốc cấp cứu hoặc nhập viện.

Tiêm vắc xin không điều trị khỏi COPD, nhưng có thể giúp cơ thể nhận diện và đáp ứng tốt hơn với một số tác nhân gây bệnh. Điều này đặc biệt quan trọng vì nhiều đợt cấp COPD liên quan đến nhiễm virus hoặc vi khuẩn đường hô hấp.

Người bệnh COPD nên tiêm vắc xin vì các lợi ích sau:

• Giảm nguy cơ mắc một số bệnh truyền nhiễm có thể làm nặng triệu chứng hô hấp.
• Giảm khả năng xuất hiện đợt cấp COPD do cúm, viêm phổi hoặc COVID 19.
• Hạn chế nguy cơ nhập viện, suy hô hấp và biến chứng ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền kèm theo.
• Góp phần bảo vệ người xung quanh, nhất là người cao tuổi, trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch.

Tuy nhiên, không phải ai cũng có cùng lịch tiêm. Người bệnh nên được khám sàng lọc và trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế trước khi tiêm, nhất là khi đang khó thở nhiều, sốt cao hoặc vừa trải qua đợt cấp COPD.

Các loại vắc xin cho người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính

Các loại vắc xin cho người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính thường tập trung vào phòng bệnh đường hô hấp và các bệnh có nguy cơ gây biến chứng nặng. Tùy tuổi, tiền sử tiêm chủng, bệnh nền và thuốc đang sử dụng, lịch tiêm có thể khác nhau.

Dưới đây là nhóm vắc xin thường được khuyến nghị cho người mắc COPD:

Vắc xin cúm mùa

Vắc xin cúm mùa là một trong những vắc xin khuyên dùng cho người bị COPD. Cúm có thể làm tăng ho, khó thở và nguy cơ đợt cấp COPD. Người bệnh nên tiêm hằng năm vì virus cúm thay đổi theo mùa.

Vắc xin phế cầu

Phế cầu có thể gây viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và làm COPD nặng hơn. Vắc xin phế cầu giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng do phế cầu. Lịch tiêm cần dựa trên tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.

Vắc xin COVID-19

COVID-19 có thể gây viêm phổi và làm nặng tình trạng hô hấp ở người mắc COPD. Tiêm vắc xin COVID-19 giúp giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và biến chứng. Người bệnh nên tiêm hoặc nhắc lại theo hướng dẫn y tế hiện hành.

Vắc xin ho gà, bạch hầu, uốn ván

Ho gà có thể gây ho kéo dài, khiến người mắc COPD khó thở và mệt hơn. Vắc xin Tdap hoặc Td giúp phòng ho gà, bạch hầu và uốn ván. Người trưởng thành thường cần tiêm nhắc định kỳ theo tư vấn y tế.

Vắc xin zona và RSV

Người mắc COPD lớn tuổi có thể được cân nhắc tiêm vắc xin zona hoặc RSV. Zona có thể gây đau thần kinh kéo dài, còn RSV có thể làm tăng nguy cơ bệnh hô hấp nặng. Bác sĩ sẽ tư vấn dựa trên tuổi, bệnh nền và nguy cơ phơi nhiễm.

Không phải mọi bệnh nhân COPD đều cần tiêm tất cả vắc xin trong cùng thời điểm. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, bệnh kèm theo, nguy cơ phơi nhiễm và tình trạng sức khỏe hiện tại để tư vấn lịch tiêm phù hợp.

Khi nào bệnh nhân COPD không nên tiêm vắc xin?

Phần lớn người mắc COPD có thể tiêm vắc xin sau khi được khám sàng lọc. Tuy nhiên, một số tình huống cần trì hoãn hoặc đánh giá kỹ hơn để hạn chế rủi ro.

Người bệnh cần thông báo cho nhân viên y tế nếu có các tình trạng sau:

• Từng phản vệ hoặc dị ứng nặng với vắc xin hoặc thành phần của vắc xin.
• Đang sốt cao, nhiễm trùng cấp tính hoặc sức khỏe chưa ổn định.
• Đang trong đợt cấp COPD nặng, khó thở tăng nhiều hoặc cần điều trị cấp cứu.
• Đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, hóa trị hoặc corticosteroid liều cao kéo dài.
• Có tiền sử phản ứng bất thường sau tiêm ở lần trước.

Việc trì hoãn tiêm không có nghĩa là không thể tiêm về sau. Khi tình trạng cấp tính đã ổn định, người bệnh nên quay lại cơ sở tiêm chủng để được đánh giá và hoàn tất lịch tiêm.

Người mắc COPD không nên tự ý bỏ tiêm vì lo ngại phản ứng phụ thông thường. Đau tại chỗ tiêm, mệt nhẹ hoặc sốt nhẹ thường có thể gặp sau tiêm và sẽ được hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Lưu ý trước và sau khi tiêm cho người bị COPD

Chuẩn bị đúng cách giúp buổi tiêm diễn ra an toàn hơn, đặc biệt với người có bệnh nền hô hấp. Người bệnh nên mang theo sổ khám bệnh, đơn thuốc đang dùng và thông tin về các vắc xin đã tiêm trước đó.

Trước khi tiêm, người mắc COPD nên lưu ý:

• Khai báo rõ chẩn đoán COPD, mức độ bệnh và lần đợt cấp gần nhất.
• Cho biết các thuốc đang dùng, gồm thuốc hít, thuốc uống, oxy tại nhà hoặc corticosteroid.
• Thông báo tiền sử dị ứng, phản ứng sau tiêm và bệnh nền kèm theo.
• Không tự ngưng thuốc điều trị COPD trước ngày tiêm nếu chưa có chỉ định.
• Nghỉ ngơi, ăn uống phù hợp và tránh uống rượu bia trước khi tiêm.

Sau khi tiêm, người bệnh cần ở lại theo dõi tại cơ sở tiêm chủng theo hướng dẫn. Nếu có khó thở tăng, nổi mề đay lan rộng, choáng, đau ngực hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần báo ngay cho nhân viên y tế.

Trong vài ngày sau tiêm, người bệnh vẫn nên tiếp tục dùng thuốc COPD theo đơn. Vắc xin không thay thế thuốc kiểm soát bệnh, phục hồi chức năng hô hấp, cai thuốc lá hoặc tái khám định kỳ.

Bên cạnh tiêm phòng, người mắc COPD nên duy trì lối sống hỗ trợ phổi khỏe hơn. Các biện pháp gồm bỏ thuốc lá, tránh khói bụi, tập thở theo hướng dẫn, vận động vừa sức và ăn uống đủ chất.

Có nên tiêm vắc xin cho bệnh nhân COPD? Câu trả lời là nên tiêm khi sức khỏe phù hợp và được nhân viên y tế đánh giá trước tiêm. Tiêm phòng giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp, hạn chế đợt cấp và hỗ trợ bảo vệ sức khỏe phổi lâu dài.

Người bệnh không nên tự ý chọn vắc xin hoặc trì hoãn tiêm khi chưa được tư vấn. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng uy tín để xây dựng lịch tiêm phù hợp với tuổi, tình trạng COPD và bệnh nền đi kèm.