Nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau là bệnh gì? Những điều không nên bỏ qua

Hạch bạch huyết là một phần của hệ miễn dịch, có vai trò lọc bỏ vi khuẩn, virus và tế bào lạ. Khi cơ thể có tình trạng viêm, nhiễm hoặc bất thường, các hạch sẽ to lên như một phản ứng bảo vệ.

Thông thường, hạch sẽ nhỏ lại sau vài ngày đến vài tuần nếu tình trạng viêm nhiễm được kiểm soát. Tuy nhiên, khi hạch nổi lâu ngày (trên 2 - 4 tuần), không đau, không di động tốt hoặc ngày càng lớn, thì đó có thể là biểu hiện của các bệnh lý nghiêm trọng hơn, bao gồm lao hạch, ung thư di căn, ung thư hạch, hoặc rối loạn miễn dịch.

Những dấu hiệu và triệu chứng của nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Bạn có thể nhận thấy một hoặc nhiều khối hạch bất thường ở vùng cổ, đặc điểm cụ thể bao gồm:

• Hạch sờ thấy rõ, kích thước tăng dần.
• Không đau hoặc chỉ tức nhẹ khi ấn.
• Vị trí thường gặp: Góc hàm, dưới cằm, hai bên cổ, sau tai, vùng hầu họng.
• Hạch có thể cứng, ít di động, ranh giới không rõ.
• Da vùng hạch có thể bình thường hoặc sạm nhẹ.
• Có thể kèm theo sụt cân, mệt mỏi, ra mồ hôi đêm, sốt nhẹ kéo dài, khàn tiếng, ho khan dai dẳng.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Nếu tình trạng nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau không được phát hiện và điều trị đúng cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Hạch to dần có thể chèn ép khí quản, thực quản, dây thần kinh hoặc mạch máu, gây khó thở, nuốt vướng, khàn tiếng hoặc tê lan vùng cổ mặt.

Nếu hạch do lao hoặc viêm mạn tính, có thể bị hóa mủ, vỡ, rò dịch ra da, vừa đau đớn vừa dễ nhiễm trùng lan rộng. Trong trường hợp ác tính như ung thư hạch hoặc di căn, tế bào ung thư có thể lan xa đến gan, phổi, xương…, làm bệnh diễn tiến nặng, giảm hiệu quả điều trị.

Ngoài ra, hạch cổ to kéo dài cũng gây mất thẩm mỹ, ảnh hưởng tâm lý, và có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh toàn thân như lupus hay HIV nếu không kiểm soát kịp thời.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến cơ sở y tế chuyên khoa ung bướu khi có các dấu hiệu sau:

• Hạch nổi trên 2 tuần không giảm.
• Không có dấu hiệu viêm nhiễm rõ nhưng hạch ngày càng to.
• Hạch cứng, không đau, ít di động.
• Kèm theo sụt cân, sốt nhẹ kéo dài, mệt mỏi.
• Có tiền sử ung thư, lao, nhiễm HIV, hoặc có người thân mắc các bệnh này.

Hạch bạch huyết là thành phần của hệ miễn dịch, phản ứng với những bất thường trong cơ thể. Trong nhiều trường hợp, nổi hạch là phản ứng bình thường trước nhiễm trùng hoặc viêm. Tuy nhiên, khi hạch kéo dài trên 2 - 4 tuần, không đau, không xẹp lại hoặc ngày càng to, thì cần cảnh giác với những nguyên nhân bệnh lý sau:

Lao hạch

Lao hạch là nguyên nhân thường gặp ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Hạch do lao thường:

• Nổi thành từng chuỗi, kích thước lớn dần;
• Mềm, bở, có thể hóa mủ hoặc dò ra ngoài da;
• Thường không đau hoặc chỉ đau nhẹ;
• Gặp ở người có miễn dịch yếu, suy dinh dưỡng, tiếp xúc nguồn lây lao.

Ung thư di căn hạch

Một số loại ung thư có thể di căn lên hạch cổ, thường gặp:

• Ung thư vòm họng (phổ biến nhất), hạch cổ là dấu hiệu đầu tiên, nổi một bên, không đau.
• Ung thư tuyến giáp, ung thư phổi, ung thư hạch, ung thư vú…
• Hạch thường cứng, ranh giới không rõ, ít di động, không đau.
• Có thể kèm sụt cân, sốt nhẹ, mệt mỏi kéo dài.

Lymphoma (u lympho, ung thư hạch)

Là bệnh ác tính của tế bào lympho, triệu chứng thường gặp gồm:

• Hạch cổ to dần, không đau, thường không có viêm nhiễm rõ.
• Có thể kèm theo ra mồ hôi đêm, sốt dai dẳng, sụt cân không rõ lý do.
• Có thể xuất hiện thêm hạch ở nách, bẹn, hoặc gan lách to.

Bệnh lý miễn dịch

Một số rối loạn miễn dịch có thể gây nổi hạch kéo dài như:

• Lupus ban đỏ hệ thống;
• Viêm khớp dạng thấp;
• Hội chứng Sjögren.

Các bệnh này thường đi kèm với các biểu hiện toàn thân khác như phát ban, đau khớp, khô mắt, khô miệng…

Hạch tồn dư sau viêm nhiễm

Sau khi điều trị các bệnh như viêm họng, viêm tai giữa, viêm răng lợi… hạch có thể vẫn tồn tại lâu hơn bình thường do phản ứng viêm còn lại. Tuy nhiên, các hạch này thường nhỏ dần theo thời gian.

Nhiễm HIV

Ở giai đoạn đầu hoặc tiến triển của HIV, hạch nổi nhiều nơi (cổ, nách, bẹn), không đau, tồn tại kéo dài. Kèm theo đó là sụt cân, loét miệng, nhiễm trùng tái diễn…

Nguyên nhân hiếm gặp khác:

• Nhiễm nấm sâu hoặc ký sinh trùng;
• Bệnh sarcoidosis (u hạt mạn tính không rõ nguyên nhân);
• Hội chứng Castleman - tăng sinh hạch không điển hình;
• Tác dụng phụ kéo dài sau tiêm vắc xin (rất hiếm).

Những ai có nguy cơ mắc bệnh nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau?

Tình trạng nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau có thể gặp ở nhiều người khác nhau, nhưng một số người có nguy cơ cao hơn:

• Người từng mắc các bệnh nhiễm trùng mạn tính vùng tai mũi họng như viêm họng hạt, viêm amidan, viêm tai giữa tái phát nhiều lần.
• Người có tiền sử lao phổi hoặc sống trong khu vực có dịch tễ lao cao.
• Người đang sống chung với HIV/AIDS hoặc có hệ miễn dịch suy giảm.
• Người có tiền sử gia đình bị ung thư vòm, ung thư hạch hoặc các bệnh ác tính khác.
• Người cao tuổi, đặc biệt nếu kèm theo sụt cân, mệt mỏi không rõ nguyên nhân.
• Trẻ em suy dinh dưỡng, kém đề kháng, dễ nhiễm trùng đường hô hấp trên.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Một số yếu tố môi trường và lối sống có thể làm tăng khả năng mắc bệnh hơn:

• Hút thuốc lá lâu năm làm tổn thương niêm mạc hầu họng, dễ gây viêm nhiễm kéo dài.
• Lạm dụng rượu bia, thức ăn cay nóng, làm tăng nguy cơ viêm họng mạn tính - nguyên nhân dẫn đến nổi hạch.
• Không điều trị dứt điểm các bệnh nhiễm trùng vùng đầu mặt cổ, khiến hạch phản ứng kéo dài.
• Tiếp xúc thường xuyên với hóa chất, khói bụi, môi trường ô nhiễm như thợ sơn, công nhân nhà máy, tài xế đường dài…
• Suy dinh dưỡng, thiếu hụt vitamin và khoáng chất như vitamin C, kẽm khiến hệ miễn dịch suy yếu.
• Không khám sức khỏe định kỳ, dẫn đến bỏ sót các dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh lý nguy hiểm.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Để xác định chính xác nguyên nhân gây nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc khai thác kỹ bệnh sử, bao gồm thời gian xuất hiện hạch, các triệu chứng đi kèm như sụt cân, sốt, mệt mỏi, khó nuốt… Sau đó bác sĩ sẽ khám để đánh giá đặc điểm của hạch như kích thước, độ cứng, độ di động, tính chất đau, số lượng và vị trí.

Các xét nghiệm cận lâm sàng được chỉ định tùy theo nghi ngờ ban đầu. Xét nghiệm máu giúp đánh giá dấu hiệu nhiễm trùng, viêm, thiếu máu hoặc rối loạn miễn dịch. Chụp X-quang ngực, CT-scan vùng cổ, hoặc siêu âm hạch có thể hỗ trợ xác định đặc điểm và vị trí sâu của hạch. Trong các trường hợp nghi ngờ lao hoặc ung thư, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết hạch, nghĩa là lấy mẫu mô để làm giải phẫu bệnh hoặc xét nghiệm PCR lao.

Điều trị nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Tùy vào nguyên nhân gây nổi hạch và mức độ tiến triển của bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn điều trị bằng phương pháp điều trị phù hợp.

Nội khoa

Đây là lựa chọn đầu tiên trong đa số các trường hợp nổi hạch ở cổ lâu ngày, đặc biệt khi nguyên nhân lành tính hoặc do các bệnh lý toàn thân. Bao gồm:

• Kháng sinh: Dùng trong trường hợp hạch do nhiễm trùng vi khuẩn vùng tai mũi họng, răng miệng hoặc mô mềm.
• Thuốc điều trị lao: Được chỉ định khi bạn được chẩn đoán lao hạch. Phác đồ thường kéo dài 6 - 9 tháng với sự theo dõi sát của bác sĩ.
• Thuốc kháng viêm, giảm đau: Giúp cải thiện triệu chứng khó chịu nếu hạch gây đau, sưng.
• Thuốc điều hòa miễn dịch hoặc điều trị nền bệnh hệ thống: Dành cho các trường hợp hạch do lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, HIV… Bác sĩ chuyên khoa sẽ cân nhắc loại thuốc phù hợp với tình trạng cụ thể.
• Hóa trị, xạ trị hoặc điều trị đích: Trong trường hợp hạch là biểu hiện của ung thư hạch hoặc ung thư di căn (như ung thư vòm, phổi, tuyến giáp…), việc điều trị nội khoa sẽ được phối hợp với bác sĩ chuyên khoa ung bướu.

Ngoại khoa

Phẫu thuật thường được chỉ định khi:

• Hạch quá to, gây chèn ép khí quản, thực quản, ảnh hưởng đến hô hấp, ăn uống.
• Hạch nghi ngờ ác tính nhưng không thể chẩn đoán rõ qua các phương pháp không xâm lấn (như siêu âm, xét nghiệm máu).
• Hạch đã hóa mủ, dò ra da, không đáp ứng với điều trị nội khoa.
• Hạch gây biến dạng vùng cổ nghiêm trọng, ảnh hưởng thẩm mỹ và tâm lý người bệnh.

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể cần phối hợp điều trị nội khoa để ngăn bệnh tái phát hoặc kiểm soát nguyên nhân gốc rễ.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Chế độ sinh hoạt:

• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh căng thẳng.
• Tránh các tác nhân kích thích vùng cổ như nước lạnh, khói thuốc.
• Đeo khẩu trang khi ra đường hoặc tiếp xúc với nguồn lây nhiễm.
• Không tự ý dùng thuốc hoặc đắp thuốc dân gian khi chưa có chỉ định.
• Hạn chế rượu bia, cà phê, thuốc lá.

Chế độ dinh dưỡng:

• Tăng cường thực phẩm giàu đạm, kẽm, vitamin C.
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, uống nhiều nước.
• Tránh đồ ăn cay nóng, nhiều đường, chất bảo quản.

Phòng ngừa nổi hạch ở cổ lâu ngày không đau

Đặc hiệu

Phòng ngừa nổi hạch cổ do các nguyên nhân bệnh lý có thể đạt hiệu quả cao thông qua tiêm chủng vắc xin, đặc biệt với các bệnh nhiễm trùng có vắc xin đặc hiệu. 

Trong số các nguyên nhân thường gặp, lao hạch là tình trạng có thể được phòng ngừa thông qua vắc xin BCG. Đây là loại vắc xin có vai trò quan trọng trong việc kích hoạt miễn dịch bảo vệ chống lại vi khuẩn lao, từ đó giảm nguy cơ phát triển các thể lao ngoài phổi, bao gồm lao hạch.

Ngoài ra, vắc xin ngừa virus HPV (Human Papillomavirus) cũng gián tiếp góp phần phòng ngừa nổi hạch cổ do ung thư vòm họng, một số thể ung thư đầu cổ và cổ tử cung, những bệnh có thể di căn lên hạch. Tiêm vắc xin HPV trước tuổi có quan hệ tình dục là biện pháp hiệu quả giúp giảm tỷ lệ mắc các ung thư liên quan đến HPV.

Với HIV/AIDS, tuy chưa có vắc xin chính thức phòng ngừa, nhưng các nghiên cứu đang được tiến hành để phát triển vắc xin ngừa HIV trong tương lai. Trong khi đó, tiêm vắc xin đầy đủ các bệnh nhiễm trùng cơ hội (viêm gan B, phế cầu, cúm...) ở người sống chung với HIV có thể giúp giảm nguy cơ bội nhiễm dẫn đến nổi hạch.

Do đó, tiêm chủng đúng lịch và đầy đủ vắc xin theo chương trình tiêm chủng mở rộng, cũng như các loại vắc xin khuyến cáo khác, là biện pháp chủ động và hiệu quả trong việc phòng ngừa một số nguyên nhân nghiêm trọng gây nổi hạch cổ.

Không đặc hiệu

Mặc dù không phải mọi trường hợp nổi hạch ở cổ đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng bạn có thể thay đổi một số thói quen sinh hoạt để phòng ngừa bệnh gồm:

• Giữ vệ sinh răng miệng và tai mũi họng.
• Súc miệng hàng ngày, khám nha khoa định kỳ và điều trị sớm các bệnh lý viêm họng, viêm amidan, sâu răng…
• Điều trị triệt để các nhiễm trùng cấp tính và mãn tính.
• Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, vận động đều đặn và hạn chế stress.
• Tránh tiếp xúc với môi trường độc hại như khói thuốc, hóa chất, bụi mịn…
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn.
• Theo dõi và tái khám khi thấy hạch bất thường.