Ngứa là gì? Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh cần biết

Ngứa (pruritus) là cảm giác khó chịu trên da, thôi thúc người bệnh phải gãi. Đây không chỉ là một triệu chứng da liễu đơn thuần mà còn có thể là biểu hiện sớm của nhiều rối loạn hệ thống, bao gồm bệnh gan, thận, nội tiết, thần kinh và ung thư. Ngứa có thể khu trú tại một vùng hoặc lan tỏa toàn thân, xuất hiện cấp tính hoặc mạn tính (kéo dài trên 6 tuần).

Ngứa thường được phân loại dựa trên nguyên nhân và vị trí tổn thương:

• Ngứa da nguyên phát: Do các bệnh lý tại chỗ như viêm da cơ địa, mày đay, bệnh vảy nến, nhiễm ký sinh trùng.
• Ngứa da thứ phát: Liên quan đến bệnh lý toàn thân như suy thận mạn, bệnh gan mật, cường giáp, đái tháo đường, bệnh ác tính.
• Ngứa thần kinh: Do tổn thương hệ thần kinh trung ương hoặc ngoại biên.
• Ngứa tâm lý: Gặp trong rối loạn lo âu, trầm cảm.
• Ngứa không rõ nguyên nhân: Chiếm tỉ lệ không nhỏ trong thực hành lâm sàng.

Ngứa là một trong những triệu chứng phổ biến nhất trong da liễu, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và giới tính. Theo thống kê, có khoảng 8 - 15% dân số toàn cầu trải qua tình trạng ngứa mạn tính tại một thời điểm nào đó trong đời. Tỷ lệ mắc cao hơn ở người cao tuổi và những bệnh nhân mắc bệnh mạn tính như suy thận hoặc xơ gan. Ngứa mạn tính không chỉ gây suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ, sức khỏe tâm thần và năng suất lao động.

Những dấu hiệu và triệu chứng của ngứa

Ngứa thường được biểu hiện qua cảm giác khó chịu trên da, thôi thúc người bệnh phải gãi. Triệu chứng này có thể đi kèm hoặc không đi kèm tổn thương da thực thể, tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Dưới đây là những đặc điểm lâm sàng thường gặp:

• Cảm giác ngứa: Ngứa là cảm giác khó chịu xảy ra trên da, khiến người bệnh có xu hướng gãi để giảm bớt khó chịu. Mức độ ngứa có thể dao động từ âm ỉ đến dữ dội, thậm chí gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt thường ngày. Trong nhiều trường hợp, cảm giác ngứa trở nên rõ rệt hơn vào ban đêm, làm gián đoạn giấc ngủ và khiến người bệnh mệt mỏi, suy giảm chất lượng sống.
• Tổn thương da liên quan: Tổn thương trên da do ngứa không phải lúc nào cũng có sẵn mà có thể hình thành thứ phát do hành động gãi kéo dài. Người bệnh thường xuất hiện các vết trầy xước, dày da, lichen hóa hoặc nhiễm trùng da thứ phát. Một số bệnh lý da nguyên phát như viêm da cơ địa, vảy nến, hoặc mày đay có thể đi kèm các biểu hiện đặc trưng như ban đỏ, mụn nước hoặc bong vảy.
• Phân bố ngứa: Ngứa có thể khu trú ở một vùng cụ thể như da đầu, lòng bàn tay, bộ phận sinh dục, hoặc lan tỏa toàn thân. Ngứa toàn thân thường liên quan đến các bệnh lý hệ thống như suy thận mạn, ứ mật hoặc bệnh ác tính. Ngược lại, ngứa khu trú thường do kích ứng tại chỗ hoặc tổn thương da khu trú. Vị trí ngứa là thông tin quan trọng giúp gợi ý nguyên nhân tiềm ẩn.
• Triệu chứng đi kèm: Ngoài cảm giác ngứa, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện toàn thân như sốt nhẹ, vàng da, mệt mỏi, sụt cân hoặc rối loạn giấc ngủ. Những dấu hiệu này thường cho thấy ngứa là biểu hiện của một bệnh lý nền nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như bệnh gan mật, rối loạn nội tiết hay ung thư máu. Việc ghi nhận các triệu chứng đi kèm có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng chẩn đoán và đánh giá mức độ nặng của tình trạng bệnh.

Biến chứng có thể gặp khi mắc phải triệu chứng ngứa

Ngứa tuy là một triệu chứng thường gặp nhưng nếu kéo dài hoặc không được kiểm soát hiệu quả có thể dẫn đến nhiều biến chứng, ảnh hưởng đến cả thể chất lẫn tinh thần của người bệnh. Dưới đây là các biến chứng phổ biến liên quan đến tình trạng ngứa:

• Tổn thương da thứ phát: Gãi thường xuyên và kéo dài có thể gây tổn thương lớp biểu bì, dẫn đến trầy xước, xuất huyết dưới da hoặc loét da. Những tổn thương này dễ trở thành cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng da như chốc lở, viêm mô tế bào hoặc thậm chí nhiễm trùng lan rộng ở người suy giảm miễn dịch.
• Lichen hóa và rối loạn sắc tố: Ngứa mạn tính có thể dẫn đến dày da, thâm da, hình thành các mảng da tăng sắc tố hoặc giảm sắc tố. Đây là hậu quả của việc cào, gãi thường xuyên, làm tổn thương mô da lâu dài và ảnh hưởng đến thẩm mỹ.
• Ảnh hưởng đến giấc ngủ: Ngứa có xu hướng tăng lên vào ban đêm, khiến người bệnh khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu. Thiếu ngủ kéo dài làm giảm khả năng tập trung, mệt mỏi ban ngày và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, học tập và lao động.
• Tác động đến sức khỏe tinh thần: Ngứa mạn tính có thể làm gia tăng nguy cơ lo âu, căng thẳng, trầm cảm. Người bệnh có thể cảm thấy mất kiểm soát, mất tự tin khi ngứa ảnh hưởng đến ngoại hình và giao tiếp xã hội, đặc biệt nếu đi kèm tổn thương da rõ rệt.
• Làm chậm chẩn đoán bệnh lý nền: Trong một số trường hợp, ngứa là biểu hiện sớm của bệnh lý toàn thân nghiêm trọng như ung thư hệ tạo huyết, rối loạn gan mật hay bệnh tuyến giáp. Nếu chỉ tập trung điều trị triệu chứng mà không xác định nguyên nhân nền, có thể làm trì hoãn việc chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Mặc dù ngứa có thể là tình trạng tạm thời và tự giới hạn, nhưng trong nhiều trường hợp, đây là dấu hiệu cảnh báo vấn đề y tế nghiêm trọng hơn. Người bệnh nên tìm đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn khi xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Ngứa kéo dài trên 2 tuần không thuyên giảm: Nếu tình trạng ngứa vẫn tiếp diễn dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc thông thường hoặc dùng thuốc không kê đơn, cần được đánh giá chuyên sâu để loại trừ các nguyên nhân tiềm ẩn.
• Ngứa toàn thân không rõ nguyên nhân: Ngứa lan tỏa khắp cơ thể, đặc biệt khi không kèm tổn thương da đặc hiệu, có thể liên quan đến bệnh lý gan mật, thận, nội tiết, rối loạn máu hoặc ung thư... cần được kiểm tra cận lâm sàng để xác định nguyên nhân.
• Có các triệu chứng toàn thân đi kèm: Sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài, vàng da, nổi hạch... kèm theo ngứa là dấu hiệu cảnh báo tình trạng bệnh lý hệ thống cần được xử lý sớm.
• Tổn thương da nặng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng: Xuất hiện mụn mủ, sưng nóng đỏ đau, rỉ dịch, trầy loét hay đóng vảy dày trên da có thể là biến chứng nhiễm trùng da do gãi nhiều. Cần điều trị chuyên khoa để tránh lan rộng hoặc gây biến chứng toàn thân.
• Ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và tâm lý: Ngứa khiến người bệnh mất ngủ thường xuyên, lo âu, cáu gắt hoặc có dấu hiệu trầm cảm là tình trạng không nên xem nhẹ và cần được hỗ trợ y tế kết hợp đa chuyên khoa nếu cần thiết.

Triệu chứng ngứa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố tại chỗ và toàn thân. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường gặp:

• Nguyên nhân da liễu: Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất, thường đi kèm các tổn thương da đặc hiệu. Các bệnh lý thường gặp bao gồm viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc, mày đay, vảy nến, lichen phẳng, nhiễm nấm da, ghẻ và chấy rận. Ngoài ra, tình trạng da khô, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc trong điều kiện thời tiết hanh khô, cũng có thể gây ngứa rõ rệt, nhất là ở vùng cẳng chân và lưng.
• Nguyên nhân toàn thân: Ngứa có thể là biểu hiện ngoài da của nhiều rối loạn nội khoa. Bệnh gan mật như ứ mật, viêm gan và xơ gan thường gây ngứa toàn thân, rõ rệt ở lòng bàn tay và bàn chân. Suy thận mạn, nhất là ở bệnh nhân đang lọc máu, cũng là nguyên nhân thường gặp. Bên cạnh đó, các rối loạn nội tiết như cường giáp và đái tháo đường, thiếu máu thiếu sắt, các bệnh lý huyết học như đa hồng cầu hoặc lymphoma Hodgkin, cũng như một số bệnh ung thư có thể liên quan đến triệu chứng ngứa kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Nguyên nhân thần kinh: Ngứa có thể phát sinh từ rối loạn chức năng hệ thần kinh trung ương hoặc ngoại biên. Các tình trạng thường gặp bao gồm zona sau nhiễm, đau dây thần kinh sau tai biến mạch máu não, bệnh đa xơ cứng hoặc chèn ép rễ thần kinh. Loại ngứa này thường khu trú, không đi kèm tổn thương da rõ ràng và ít đáp ứng với thuốc điều trị dị ứng thông thường.
• Nguyên nhân tâm lý: Yếu tố tâm lý đóng vai trò đáng kể trong việc khởi phát hoặc làm nặng thêm triệu chứng ngứa. Các rối loạn như lo âu, trầm cảm hoặc căng thẳng kéo dài có thể gây ngứa không kèm tổn thương thực thể. Trong một số trường hợp, người bệnh cảm thấy ngứa liên tục mặc dù không phát hiện bất kỳ bất thường nào trên da hay trong xét nghiệm cận lâm sàng.
• Nguyên nhân do thuốc hoặc dị ứng: Nhiều loại thuốc có thể gây ngứa như một tác dụng phụ, điển hình là thuốc nhóm opioid, kháng sinh như penicillin hoặc sulfonamid, thuốc điều trị cao huyết áp và một số thuốc hóa trị. Ngoài ra, phản ứng dị ứng với thực phẩm, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, côn trùng đốt hoặc các yếu tố môi trường khác cũng là nguyên nhân thường gặp, thường kèm theo nổi mẩn, mày đay hoặc phù nề.

Những ai có nguy cơ mắc phải triệu chứng ngứa?

Triệu chứng ngứa có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn do đặc điểm sinh lý, bệnh lý nền hoặc môi trường sống:

• Người cao tuổi: Da ở người lớn tuổi thường bị khô do giảm tiết bã nhờn và mất nước qua da, làm tăng nguy cơ ngứa ngay cả khi không có bệnh lý da liễu đi kèm. Đồng thời, đây cũng là nhóm dễ mắc các bệnh toàn thân như suy thận, gan mật, ung thư, góp phần làm tăng tỷ lệ ngứa mạn tính.
• Người mắc bệnh mạn tính: Những người bị suy thận mạn, xơ gan, đái tháo đường, cường giáp, rối loạn máu hoặc ung thư có nguy cơ cao xuất hiện ngứa toàn thân kéo dài. Đây thường là biểu hiện hệ thống cần được đánh giá lâm sàng kỹ lưỡng.
• Người có bệnh lý da liễu: Bệnh nhân bị viêm da cơ địa, mày đay, vảy nến, nấm da, hoặc nhiễm ký sinh trùng như ghẻ, chấy thường xuất hiện ngứa đặc hiệu kèm tổn thương da rõ rệt.
• Người có cơ địa dị ứng: Những người có tiền sử dị ứng với thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm hoặc yếu tố môi trường có nguy cơ cao xuất hiện phản ứng ngứa cấp tính, thường đi kèm mày đay hoặc phù da.
• Người thường xuyên căng thẳng tâm lý: Căng thẳng, lo âu, trầm cảm có thể làm khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm triệu chứng ngứa, ngay cả khi không có tổn thương da thực thể.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải triệu chứng ngứa

Một số yếu tố nguy cơ có thể làm gia tăng khả năng xuất hiện hoặc kéo dài triệu chứng ngứa, bao gồm:

• Thời tiết khô lạnh: Khi độ ẩm không khí giảm, da dễ bị khô, mất nước, làm hàng rào bảo vệ da suy yếu, từ đó kích thích cảm giác ngứa, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người có làn da nhạy cảm.
• Sử dụng hóa chất và chất tẩy rửa mạnh: Tiếp xúc thường xuyên với xà phòng, chất tẩy, dung môi có thể gây kích ứng hoặc dị ứng da, dẫn đến ngứa và viêm da tiếp xúc.
• Thói quen sinh hoạt không hợp lý: Không uống đủ nước, lạm dụng sữa tắm có chất tạo bọt mạnh, hoặc mặc quần áo quá chật, không thoáng khí có thể gây khô da hoặc kích thích da.
• Môi trường sống và điều kiện vệ sinh kém: Ở nơi ẩm thấp, nhiều côn trùng hoặc không đảm bảo vệ sinh cá nhân có thể làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng hoặc nấm da gây ngứa.
• Tự ý dùng thuốc: Một số loại thuốc có tác dụng phụ là ngứa, nổi mẩn dị ứng hoặc quá mẫn. Sử dụng thuốc không có sự chỉ định của bác sĩ có thể làm tăng nguy cơ này.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán ngứa

Chẩn đoán nguyên nhân gây ngứa cần dựa vào khai thác kỹ lưỡng bệnh sử, thăm khám lâm sàng toàn diện và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng phù hợp. Mục tiêu là xác định xem ngứa có nguồn gốc da liễu hay toàn thân, từ đó đưa ra hướng xử trí chính xác. Dưới đây là các bước và phương pháp thường được sử dụng trong đánh giá triệu chứng ngứa:

Khai thác bệnh sử: Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về thời điểm khởi phát, đặc điểm ngứa (vị trí, mức độ, thời gian xuất hiện), yếu tố làm tăng hoặc giảm ngứa, tiền sử dị ứng, bệnh lý mạn tính, tiền sử dùng thuốc, tiếp xúc với hóa chất, côn trùng hoặc thực phẩm lạ. Thông tin này giúp định hướng nguyên nhân ban đầu.

Khám lâm sàng: Khám da kỹ lưỡng để đánh giá tổn thương da đi kèm như ban đỏ, vảy da, mụn nước, dấu hiệu gãi, lichen hóa hay dấu hiệu nhiễm trùng. Nếu không có tổn thương da rõ ràng, cần hướng tới nguyên nhân toàn thân. Khám toàn thân nhằm phát hiện các dấu hiệu như vàng da, phù, hạch to, gan lách lớn, hoặc biểu hiện thần kinh bất thường.

Các xét nghiệm cận lâm sàng: Tùy theo nghi ngờ lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm sau:

• Công thức máu: Phát hiện thiếu máu, tăng bạch cầu ái toan, dấu hiệu bệnh lý ác tính.
• Chức năng gan, thận: Đánh giá các nguyên nhân toàn thân như ứ mật, xơ gan, suy thận.
• Đường huyết, chức năng tuyến giáp: Phát hiện đái tháo đường hoặc rối loạn nội tiết.
• IgE huyết thanh: Trong các trường hợp nghi ngờ dị ứng hoặc mày đay mạn tính.
• Xét nghiệm ký sinh trùng: Nếu có nghi ngờ nhiễm giun sán hoặc ký sinh trùng ngoài da.
• Sinh thiết da: Trong trường hợp nghi ngờ bệnh da không điển hình hoặc bệnh lý ác tính da.
• Chẩn đoán hình ảnh: Như siêu âm, X-quang, CT scan nếu nghi ngờ bệnh lý gan mật, hạch, khối u hoặc tổn thương thần kinh.

Test dị ứng: Các test lẩy da hoặc test áp (patch test) có thể được thực hiện để xác định nguyên nhân dị ứng tiếp xúc hoặc mày đay không rõ nguyên nhân.

Phương pháp điều trị ngứa hiệu quả

Điều trị ngứa hiệu quả cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, mức độ nghiêm trọng và ảnh hưởng của triệu chứng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Mục tiêu không chỉ là làm giảm cảm giác ngứa mà còn xử lý căn nguyên, ngăn ngừa tái phát và biến chứng. Dưới đây là các nhóm phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả hiện nay:

Điều trị nguyên nhân: Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu. Việc điều trị triệu chứng đơn thuần sẽ không hiệu quả nếu không loại bỏ được căn nguyên gây ngứa. Một số ví dụ điển hình:

• Viêm da cơ địa, mày đay: Dùng thuốc kháng histamin, corticoid tại chỗ hoặc toàn thân theo mức độ.
• Nhiễm ký sinh trùng: Sử dụng thuốc đặc hiệu như ivermectin, permethrin hoặc thuốc kháng nấm nếu do nấm.
• Ngứa do bệnh gan mật, suy thận: Điều trị bệnh nền kèm hỗ trợ triệu chứng.
• Ngứa do lymphoma: Cần phối hợp với chuyên khoa huyết học, điều trị khối u.
• Ngứa do rối loạn tuyến giáp, đái tháo đường: Kiểm soát nội tiết hợp lý giúp cải thiện triệu chứng.

Điều trị triệu chứng: Khi chưa xác định rõ nguyên nhân hoặc trong quá trình chờ điều trị nguyên nhân, có thể áp dụng các biện pháp giúp giảm ngứa:

• Thuốc kháng histamin: Nhóm H1 thế hệ 1 (chlorpheniramine, hydroxyzine) hoặc thế hệ 2 (loratadine, cetirizine) giúp giảm ngứa hiệu quả, nhất là trong bệnh dị ứng.
• Corticoid tại chỗ: Chỉ định trong các tổn thương viêm da, có tác dụng chống viêm và giảm ngứa. Cần dùng đúng liều và thời gian để tránh tác dụng phụ.
• Thuốc làm mềm và dưỡng ẩm da: Giúp cải thiện hàng rào bảo vệ da, đặc biệt hiệu quả trong trường hợp ngứa do da khô.
• Thuốc bôi chứa menthol, calamine hoặc capsaicin: Giúp làm dịu da, giảm cảm giác ngứa tại chỗ.

Điều trị hỗ trợ khác:

• Thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc chống động kinh: Có thể được chỉ định trong ngứa mạn tính không đáp ứng thuốc thông thường, đặc biệt trong ngứa do nguyên nhân thần kinh hoặc tâm lý (ví dụ: Gabapentin, pregabalin, amitriptyline).
• Quang trị liệu (phototherapy): Ứng dụng tia UVB hoặc UVA trong điều trị ngứa mạn tính không đáp ứng thuốc, thường áp dụng trong bệnh lý da như vảy nến, eczema.

Biện pháp không dùng thuốc: Tránh các yếu tố làm khởi phát hoặc tăng nặng ngứa như: tắm nước nóng, xà phòng có chất tẩy mạnh, mặc quần áo bó sát hoặc bằng sợi tổng hợp.

• Duy trì độ ẩm cho da bằng cách thoa kem dưỡng thường xuyên và uống đủ nước.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ, tránh tiếp xúc với dị nguyên hoặc côn trùng.
• Kiểm soát stress và rối loạn giấc ngủ bằng phương pháp thư giãn, nghỉ ngơi hợp lý.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của ngứa

Chế độ sinh hoạt:

• Giữ vệ sinh da sạch sẽ: Tắm hằng ngày bằng nước ấm (không quá nóng), sử dụng sữa tắm dịu nhẹ, không chứa xà phòng hoặc chất tạo bọt mạnh để tránh làm khô và kích ứng da.
• Dưỡng ẩm da thường xuyên: Thoa kem dưỡng ẩm ngay sau khi tắm và nhiều lần trong ngày, nhất là khi thời tiết hanh khô. Chọn loại kem phù hợp với da nhạy cảm.
• Tránh gãi: Gãi làm tổn thương da, dễ dẫn đến nhiễm trùng và làm ngứa trầm trọng hơn. Có thể thay thế bằng cách chườm mát hoặc vỗ nhẹ vào vùng da ngứa.
• Mặc quần áo rộng, thoáng: Ưu tiên vải cotton, tránh vải len, tổng hợp hoặc quần áo bó sát gây cọ xát da.
• Tránh tiếp xúc với tác nhân kích thích: Hạn chế sử dụng chất tẩy rửa mạnh, mỹ phẩm gây kích ứng, khói bụi, lông thú cưng nếu có tiền sử dị ứng.
• Kiểm soát căng thẳng: Căng thẳng có thể làm ngứa tăng nặng. Tập thiền, yoga, hít thở sâu hoặc các kỹ thuật thư giãn giúp cải thiện đáng kể tình trạng ngứa.
• Duy trì giấc ngủ hợp lý: Ngủ đủ giấc, giữ không gian ngủ mát mẻ, sạch sẽ, tránh để da tiếp xúc với các chất liệu dễ gây kích ứng.

Chế độ dinh dưỡng:

• Uống đủ nước: Cung cấp đủ nước mỗi ngày giúp duy trì độ ẩm tự nhiên của da và hỗ trợ đào thải độc tố, từ đó giảm nguy cơ khô và ngứa da.
• Tăng cường thực phẩm giàu omega-3: Các loại cá béo (cá hồi, cá thu), hạt lanh, óc chó giúp giảm viêm da và cải thiện chức năng hàng rào da.
• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E và kẽm: Các vi chất này có vai trò bảo vệ da, hỗ trợ tái tạo da và chống oxy hóa. Nguồn thực phẩm gồm cà rốt, rau lá xanh, trái cây họ cam quýt, hạt hướng dương, hải sản.
• Hạn chế thực phẩm dễ gây dị ứng: Nếu có cơ địa dị ứng, cần tránh các thực phẩm đã từng gây ngứa như hải sản, trứng, sữa bò, đậu phộng hoặc thức ăn chứa nhiều phụ gia.
• Tránh thức ăn cay nóng, rượu bia và caffeine: Những chất này có thể kích thích hệ thần kinh và làm tăng cảm giác ngứa, đặc biệt ở người có bệnh da mạn tính.

Phương pháp phòng ngừa triệu chứng ngứa hiệu quả

Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa tình trạng ngứa da hiệu quả và dễ áp dụng:

• Chăm sóc và bảo vệ da đúng cách: Giữ cho da luôn sạch sẽ và đủ độ ẩm là nền tảng quan trọng để phòng ngừa ngứa. Người bệnh nên tắm bằng nước ấm, không quá lâu và tránh sử dụng các loại sữa tắm có chứa xà phòng hoặc hương liệu mạnh. Sau khi tắm, cần thoa kem dưỡng ẩm phù hợp với loại da để duy trì hàng rào bảo vệ tự nhiên, nhất là trong mùa hanh khô hoặc ở người lớn tuổi có làn da khô bẩm sinh.
• Tránh tiếp xúc với các yếu tố kích thích: Hạn chế tiếp xúc với các chất có khả năng gây dị ứng hoặc kích ứng da như chất tẩy rửa mạnh, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, phấn hoa, lông động vật hoặc một số loại vải tổng hợp. Nếu bắt buộc phải tiếp xúc, nên mang găng tay hoặc mặc đồ bảo hộ phù hợp. Tránh gãi khi ngứa vì hành động này có thể làm tổn thương da và dẫn đến nhiễm trùng thứ phát.
• Kiểm soát các bệnh lý nền: Việc điều trị tốt các bệnh mạn tính như suy thận, bệnh gan, đái tháo đường hoặc cường giáp là yếu tố thiết yếu trong phòng ngừa ngứa. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn điều trị, tái khám định kỳ và theo dõi các dấu hiệu bất thường liên quan đến da.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Một lối sống khoa học sẽ hỗ trợ cơ thể giảm nguy cơ bị ngứa. Cần ngủ đủ giấc, sinh hoạt điều độ và tập thể dục đều đặn để tăng cường hệ miễn dịch. Ngoài ra, giữ cho môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng cũng giúp ngăn chặn các tác nhân gây kích ứng da như nấm mốc, bụi bẩn hoặc côn trùng.
• Chế độ ăn uống hợp lý: Dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ da khỏi tình trạng viêm và khô. Người có nguy cơ ngứa nên tăng cường thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm và omega-3 như rau xanh, cá béo, trái cây tươi. Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, đậu phộng hoặc thức ăn chế biến sẵn nếu từng có tiền sử dị ứng.
• Quản lý stress và sức khỏe tinh thần: Yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo âu hoặc trầm cảm có thể làm khởi phát hoặc làm nặng thêm tình trạng ngứa. Do đó, việc giữ tinh thần thoải mái, thư giãn qua các hoạt động như thiền, yoga, nghe nhạc hoặc gặp gỡ bạn bè là một phần để phòng ngừa ngứa mạn tính.