Dị ứng gelatin có tiêm vắc xin được không? Những lưu ý kiểm tra trước tiêm

Một số vắc xin sử dụng gelatin làm chất ổn định để duy trì chất lượng chế phẩm. Tuy nhiên, thành phần có thể khác nhau giữa các sản phẩm phòng cùng một bệnh. Hiểu rõ tiền sử phản ứng và kiểm tra sản phẩm dự kiến sử dụng giúp người đi tiêm được tư vấn phù hợp, tránh trì hoãn những mũi tiêm cần thiết.

Dị ứng gelatin có tiêm vắc xin được không?

Người dị ứng gelatin vẫn có thể tiêm vắc xin không chứa gelatin nếu không có chống chỉ định khác. Với sản phẩm chứa thành phần này, việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá dựa trên phản ứng từng gặp và mức độ chắc chắn của chẩn đoán.

Dị ứng gelatin hiếm gặp nhưng có thể gây phản ứng nghiêm trọng, bao gồm phản vệ. Theo CDC, người từng phản vệ với gelatin hoặc sản phẩm chứa gelatin cần được bác sĩ chuyên khoa dị ứng đánh giá trước khi sử dụng vắc xin có thành phần này.

Phân biệt nghi ngờ dị ứng với dị ứng đã được xác định

Một lần nổi ban hoặc khó chịu sau khi ăn thực phẩm chứa gelatin chưa đủ để khẳng định gelatin là nguyên nhân. Thực phẩm có thể đồng thời chứa sữa, trứng, hạt hoặc những thành phần khác gây phản ứng.

Bác sĩ cần xem xét triệu chứng, thời điểm xuất hiện, sản phẩm đã sử dụng và những lần tiếp xúc trước đó. Khi cần, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm phù hợp. Kết quả xét nghiệm cũng phải được diễn giải cùng tiền sử, không dùng riêng lẻ để quyết định khả năng tiêm chủng.

Nếu chưa xác định tác nhân, người bệnh nên mô tả rõ tình huống thay vì chỉ khai báo chung. Thông tin cụ thể giúp việc đánh giá chính xác hơn.

Trường hợp từng phản vệ với gelatin

Tiền sử phản vệ với gelatin là chống chỉ định đối với việc sử dụng thường quy vắc xin chứa gelatin. Người bệnh không nên tự đăng ký tiêm lại sản phẩm có thành phần này hoặc dùng thuốc chống dị ứng trước tiêm để thử khả năng dung nạp.

Khi không có lựa chọn thay thế phù hợp, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc lợi ích, nguy cơ và kết quả đánh giá để xây dựng phương án riêng. Một số trường hợp có thể được xem xét tiêm dưới giám sát hoặc theo quy trình chia liều tại cơ sở đủ điều kiện xử trí phản vệ. Đây là quyết định chuyên môn, không phải cách người bệnh tự áp dụng.

Những vắc xin nào có thể chứa gelatin?

Gelatin có thể được sử dụng làm chất ổn định trong một số vắc xin, giúp duy trì chất lượng chế phẩm. Tuy nhiên, không phải mọi vắc xin phòng cùng một bệnh đều chứa gelatin; thành phần phụ thuộc vào từng sản phẩm và nhà sản xuất.

Một số ví dụ được ghi nhận trong tài liệu sản phẩm tại Hoa Kỳ và châu Âu gồm:

Danh sách trên là các ví dụ, không bao gồm tất cả sản phẩm chứa gelatin và không đồng nghĩa tất cả đều đang lưu hành tại Việt Nam. 

Người có tiền sử dị ứng gelatin cần cung cấp thông tin khi khám sàng lọc, đặc biệt nếu từng phản vệ. Nhân viên y tế sẽ kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng của đúng sản phẩm để xác định thành phần và cân nhắc lựa chọn phù hợp. Không nên tự kết luận phải tránh toàn bộ vắc xin MMR, thủy đậu hoặc các nhóm khác chỉ vì một sản phẩm trong nhóm có chứa gelatin.

Người dị ứng gelatin cần lưu ý gì trước và sau tiêm?

Để hỗ trợ khám sàng lọc trước tiêm chủng, người đi tiêm hoặc phụ huynh nên chuẩn bị những thông tin sau:

• Mô tả đầy đủ phản ứng từng gặp: Cho biết phản ứng xảy ra sau thực phẩm, thuốc hay vắc xin; triệu chứng xuất hiện sau bao lâu, kéo dài thế nào và có từng cần cấp cứu hoặc dùng adrenalin hay không.
• Mang theo hồ sơ liên quan: Sổ tiêm, phiếu tiêm, giấy ra viện hoặc ảnh nhãn sản phẩm giúp bác sĩ xác định sản phẩm nghi gây phản ứng.
• Khai báo sức khỏe hiện tại và những dị ứng khác: Cung cấp thông tin về bệnh đang mắc, thuốc đang dùng và các thành phần đã được xác định gây dị ứng.
• Không tự thử lại chất nghi gây dị ứng: Không ăn gelatin để “kiểm tra” khả năng tiêm chủng hoặc tự dùng thuốc chống dị ứng rồi tiêm lại sản phẩm từng gây phản vệ.

Nếu từng phản vệ sau một liều vắc xin nhưng chưa biết tác nhân, người bệnh cần được đánh giá trước khi xem xét liều tiếp theo. Phản ứng có thể liên quan đến nhiều thành phần ngoài gelatin; không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào việc triệu chứng xuất hiện sau tiêm.

Sau tiêm, người được tiêm cần ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi tại nhà ít nhất 24 giờ Trường hợp tiêm theo phương án chuyên biệt cần tuân thủ thời gian theo dõi do bác sĩ chỉ định.

Sau tiêm, hãy báo ngay cho nhân viên y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu:

• Khó thở hoặc khàn tiếng.
• Sưng môi, lưỡi hoặc họng.
• Choáng, ngất hoặc mất ý thức.
• Nổi mề đay lan rộng, đặc biệt khi kèm các triệu chứng trên.

Phản vệ có thể xảy ra mà không có biểu hiện trên da, vì vậy không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng mới tìm trợ giúp. Nếu đã rời điểm tiêm và có dấu hiệu nghi phản vệ, cần gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất.

Dị ứng gelatin có tiêm được vắc xin MMR không?

Người dị ứng gelatin có thể tiêm vắc xin MMR nếu chọn được sản phẩm không chứa gelatin và không có chống chỉ định khác. MMR là nhóm vắc xin phòng sởi, quai bị và rubella; thành phần có thể khác nhau giữa các sản phẩm.

Chẳng hạn, tài liệu sản phẩm của Priorix tại Anh không liệt kê gelatin trong thành phần tá dược, trong khi MMR II và MMR VaxPro có chứa gelatin. Vì vậy, cần kiểm tra thông tin của đúng sản phẩm dự kiến sử dụng để lựa chọn phù hợp.

Ngoài thành phần gelatin, bác sĩ còn xem xét độ tuổi, tình trạng sức khỏe, lịch sử tiêm chủng và tiền sử dị ứng với các thành phần khác. MMR là vắc xin sống giảm độc lực, có chống chỉ định trong thai kỳ và ở một số người suy giảm miễn dịch nặng. Do đó, người tiêm vẫn cần được khám sàng lọc dù sản phẩm không chứa gelatin.

Với câu hỏi dị ứng gelatin có tiêm vắc xin được không, cần xem xét tiền sử phản ứng và thành phần của sản phẩm dự kiến sử dụng. Người dị ứng gelatin không phải tránh mọi vắc xin, nhưng cần được đánh giá trước khi dùng chế phẩm chứa chất này. Để được tư vấn và đặt lịch khám sàng lọc, bạn có thể truy cập website Trung tâm Tiêm chủng Long Châu hoặc gọi hotline 1800 6928 (nhánh 2).