Siêu âm phổi có chính xác không?

Trước đây, siêu âm thường được cho là không phù hợp để khảo sát phổi do chứa nhiều không khí. Tuy nhiên, với sự tiến bộ của y học, siêu âm tại giường (POCUS) đã trở thành một công cụ đắc lực, cung cấp những thông tin chẩn đoán quý giá và nhanh chóng, đặc biệt trong các tình huống cấp cứu.

Siêu âm phổi có chính xác không?

Câu trả lời là có, siêu âm phổi có độ chính xác cao trong một số bệnh lý nhất định, đặc biệt là tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, phù phổi và các tổn thương viêm/đông đặc nằm sát màng phổi. Độ chính xác của phương pháp này đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu uy tín trên thế giới, thậm chí có thể vượt trội hơn X-quang ngực trong một số trường hợp nhất định.

Độ chính xác của siêu âm phụ thuộc vào bệnh lý cần chẩn đoán và kinh nghiệm của người thực hiện. Ví dụ, trong chẩn đoán tràn dịch màng phổi, siêu âm có độ nhạy và độ đặc hiệu lên đến hơn 90%, cao hơn so với X-quang. Tương tự, đối với viêm phổi, siêu âm giúp phát hiện các vùng đông đặc nhu mô phổi rất hiệu quả, đặc biệt là các tổn thương nằm sát thành ngực mà X-quang có thể bỏ sót.

Nguyên lý hoạt động và hình ảnh siêu âm phổi

Siêu âm phổi hoạt động dựa trên nguyên lý sử dụng sóng siêu âm với các tần số khác nhau để tạo ra hình ảnh của các cấu trúc bên trong cơ thể. Đầu dò siêu âm sẽ phát ra sóng âm, khi sóng này gặp các mặt phân cách giữa các môi trường có trở kháng âm khác nhau (ví dụ giữa màng phổi và nhu mô phổi), chúng sẽ dội lại và được đầu dò thu nhận.

Bác sĩ sẽ phân tích các hình ảnh xảo ảnh (artifact) và giả ảnh đặc trưng trên màn hình siêu âm để chẩn đoán, bao gồm:

• Dấu hiệu trượt màng phổi (Lung sliding): Cho thấy lá thành và lá tạng của màng phổi trượt lên nhau, là một dấu hiệu của phổi bình thường. Mất dấu hiệu này có thể gợi ý tràn khí màng phổi nhưng không đặc hiệu nếu đứng riêng lẻ.

• Đường A (A-lines): Là các đường tăng âm, song song với màng phổi, lặp lại ở các khoảng cách đều nhau. Sự hiện diện của đường A cùng với dấu trượt màng phổi cho thấy phổi bình thường, chứa khí.

• Đường B (B-lines): Là các đường tăng âm dạng đuôi sao chổi, xuất phát từ màng phổi và di chuyển theo nhịp thở. Sự xuất hiện của nhiều đường B là dấu hiệu của hội chứng mô kẽ, có thể gặp trong phù phổi, viêm phổi kẽ hoặc xơ phổi.

Ưu điểm và nhược điểm của siêu âm phổi

Ưu điểm nổi bật

Siêu âm phổi ngày càng được ứng dụng rộng rãi nhờ những lợi ích vượt trội:

• An toàn: Không sử dụng tia xạ, an toàn cho mọi đối tượng, kể cả phụ nữ mang thai và trẻ em, có thể lặp lại nhiều lần mà không gây hại.

• Nhanh chóng và linh hoạt: Quá trình siêu âm chỉ mất vài phút và có thể thực hiện ngay tại giường bệnh, trong phòng cấp cứu hoặc phòng chăm sóc tích cực (ICU), giúp bác sĩ đưa ra quyết định xử trí nhanh.

• Chi phí hợp lý: So với chụp cắt lớp vi tính (CT scan), siêu âm có chi phí thấp hơn nhiều.

• Độ nhạy cao: Rất nhạy trong việc phát hiện dịch và khí trong khoang màng phổi, cũng như các vùng đông đặc phổi.

Một số hạn chế cần lưu ý

Bên cạnh các ưu điểm, siêu âm phổi cũng có những hạn chế nhất định:

• Phụ thuộc vào người thực hiện: Kết quả phụ thuộc nhiều vào kỹ năng và kinh nghiệm của bác sĩ siêu âm.

• Hạn chế trường quan sát: Sóng siêu âm không thể xuyên qua xương, do đó các vùng phổi bị xương sườn che khuất sẽ khó khảo sát.

• Khó đánh giá tổn thương sâu: Các tổn thương nằm sâu trong trung tâm nhu mô phổi có thể khó phát hiện hơn so với các tổn thương ở ngoại vi.

Siêu âm phổi có thể phát hiện những bệnh lý nào?

Siêu âm là công cụ hữu hiệu để chẩn đoán và theo dõi nhiều bệnh lý hô hấp, giúp các bác sĩ có thêm thông tin quan trọng bên cạnh việc thăm khám lâm sàng. Một số triệu chứng như ho, khó thở, hay đau ngực có thể là dấu hiệu ban đầu cần được kiểm tra.

Các ứng dụng chính của siêu âm phổi bao gồm:

• Viêm phổi: Phát hiện các vùng đông đặc phổi, hình ảnh phế quản chứa khí (air bronchogram), và các biến chứng như áp xe phổi.

• Tràn dịch màng phổi: Chẩn đoán chính xác sự hiện diện của dịch, ước lượng thể tích và hướng dẫn chọc dò dịch màng phổi an toàn.

• Tràn khí màng phổi: Rất nhạy trong việc phát hiện tràn khí màng phổi bằng cách xác định sự mất dấu hiệu trượt màng phổi và sự hiện diện của điểm phổi (lung point).

• Phù phổi cấp: Nhận diện qua hình ảnh nhiều đường B lan tỏa hai bên phế trường, giúp phân biệt nguyên nhân gây khó thở do tim hay do phổi.

• Xẹp phổi: Đánh giá tình trạng xẹp phổi do tắc nghẽn hoặc do chèn ép từ bên ngoài.

Tóm lại, siêu âm phổi có chính xác không? Siêu âm phổi là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh có độ chính xác cao đối với nhiều bệnh lý hô hấp. Với những ưu điểm về tính an toàn, nhanh chóng và chi phí hợp lý, kỹ thuật này đang ngày càng khẳng định vai trò không thể thiếu trong thực hành lâm sàng, đặc biệt là trong lĩnh vực hồi sức cấp cứu, bổ sung hiệu quả cho các phương pháp truyền thống như X-quang và CT scan.

Xem thêm: 

Siêu âm phổi sau nhiễm COVID-19: Khi nào bạn cần thực hiện?

Siêu âm phổi POCUS: Công cụ chẩn đoán bệnh phổi nhanh và chính xác