Siêu âm phổi POCUS: Công cụ chẩn đoán bệnh phổi nhanh và chính xác

Trong những năm gần đây, kỹ thuật này đã khẳng định vai trò quan trọng trong thực hành lâm sàng, đặc biệt trong đại dịch COVID-19. Siêu âm phổi tại giường giúp bác sĩ nhanh chóng đánh giá tổn thương phổi, hỗ trợ phân tầng nguy cơ và theo dõi diễn tiến bệnh, góp phần tối ưu hóa việc chăm sóc và điều trị người bệnh.

Siêu âm phổi POCUS là gì và tầm quan trọng trong y khoa hiện đại?

POCUS là viết tắt của Point-of-Care Ultrasound, nghĩa là siêu âm tại điểm chăm sóc. Đây là kỹ thuật sử dụng các thiết bị siêu âm nhỏ gọn, di động để bác sĩ có thể thực hiện và diễn giải kết quả ngay tại giường bệnh, trong phòng cấp cứu hoặc tại phòng khám mà không cần di chuyển bệnh nhân đến khoa chẩn đoán hình ảnh.

Siêu âm phổi POCUS là ứng dụng của kỹ thuật này để đánh giá thành ngực, xương sườn, màng phổi và khoang màng phổi và các bất thường của nhu mô phổi ngoại vi tiếp giáp màng phổi. Nhờ tính linh hoạt và khả năng cung cấp thông tin theo thời gian thực, POCUS ngày càng trở thành một kỹ năng quan trọng trong nhiều chuyên ngành lâm sàng. Kỹ thuật này không chỉ giúp chẩn đoán nhanh mà còn hỗ trợ thực hiện các thủ thuật như chọc hút dịch màng phổi, đặt ống dẫn lưu hay sinh thiết một cách an toàn hơn, giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

Siêu âm phổi POCUS có thể chẩn đoán những bệnh lý nào?

Với khả năng quan sát cấu trúc và sự thay đổi bên trong lồng ngực theo thời gian thực, siêu âm phổi là một công cụ chẩn đoán mạnh mẽ cho nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau, bao gồm:

• Tràn khí dưới da.

• Gãy xương sườn.

• Tràn khí màng phổi.

• Viêm phổi.

• Hội chứng kẽ (có thể gặp trong phù phổi).

• Xẹp phổi.

• Áp xe phổi gần màng phổi.

• Tràn dịch màng phổi và tràn mủ màng phổi.

• Các tổn thương phổi ngoại vi gợi ý nhồi máu phổi.

Quy trình thực hiện siêu âm phổi POCUS cơ bản

Để thực hiện siêu âm phổi, bác sĩ thường sử dụng đầu dò cong (curvilinear) tần số thấp nhờ khả năng khảo sát sâu hơn các cấu trúc trong lồng ngực, đặc biệt là khoang màng phổi và các tổn thương phổi ngoại vi. Trong một số trường hợp, đầu dò phẳng (linear) tần số cao cũng được dùng để đánh giá chi tiết hơn thành ngực và màng phổi.

Bệnh nhân có thể được siêu âm ở nhiều tư thế khác nhau như nằm ngửa, nằm nghiêng hoặc ngồi thẳng. Tư thế ngồi thường được ưu tiên nếu bệnh nhân đang gặp khó thở, giúp việc hô hấp trở nên dễ dàng hơn trong quá trình kiểm tra.

Đọc hiểu các dấu hiệu cơ bản trên siêu âm phổi

Việc diễn giải hình ảnh siêu âm phổi đòi hỏi sự am hiểu về các dấu hiệu và hình ảnh giả (artifact) đặc trưng. Dưới đây là một số dấu hiệu cơ bản nhất mà các bác sĩ sẽ tìm kiếm.

Dấu hiệu bình thường: Dấu hiệu con dơi (Bat sign) và trượt màng phổi

Khi đặt đầu dò vào khoang liên sườn, hình ảnh thu được sẽ có một dấu hiệu kinh điển gọi là “dấu hiệu con dơi” (Bat sign). Trong đó, bóng lưng của hai xương sườn kề nhau trông giống như đôi cánh và đường màng phổi sáng ở giữa giống như thân con dơi. Dấu hiệu này giúp xác nhận đầu dò đang được đặt đúng vị trí.

Một dấu hiệu quan trọng khác của phổi khỏe mạnh là sự trượt màng phổi (lung sliding). Khi bệnh nhân hô hấp, chuyển động tương đối giữa hai lá màng phổi tạo nên dấu hiệu trượt màng phổi trên siêu âm.

Đường A (A-lines): Dấu hiệu của phổi chứa khí bình thường

Đường A là những đường sáng, nằm ngang, song song và cách đều nhau bên dưới đường màng phổi. Chúng là các ảnh giả tạo ra khi sóng siêu âm tương tác với không khí trong các phế nang. Sự hiện diện của đường A cùng với dấu hiệu trượt màng phổi cho thấy phổi ở vùng đó đang được thông khí tốt.

Đường B (B-lines): Dấu hiệu của phù nề hoặc xơ hóa

Ngược lại với đường A, đường B là những vệt sáng, thẳng đứng, trông giống như đuôi sao chổi, xuất phát từ đường màng phổi và di chuyển xuống sâu trong nhu mô phổi. Chúng được tạo ra do sự tích tụ dịch hoặc mô sẹo trong các vách liên tiểu thùy.

Một hoặc hai đường B có thể xuất hiện ở người cao tuổi khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu có từ ba đường B trở lên trong một khoang liên sườn, đây được xem là dấu hiệu bất thường, gợi ý tình trạng phù phổi, viêm phổi kẽ hoặc xơ phổi.

Ứng dụng POCUS trong chẩn đoán suy hô hấp cấp

Trong các tình huống nguy kịch như suy hô hấp cấp, việc phân tích các dấu hiệu trên siêu âm phổi POCUS có thể giúp bác sĩ nhanh chóng định hướng nguyên nhân. Ví dụ, theo phác đồ BLUE (Bedside Lung Ultrasound in Emergency), sự hiện diện của nhiều đường B lan tỏa hai bên phổi gợi ý phù phổi cấp, trong khi sự kết hợp giữa đường A và đường B cục bộ lại hướng đến chẩn đoán viêm phổi.

Siêu âm phổi POCUS ngày càng trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng trong cấp cứu và hồi sức nhờ khả năng đánh giá tại giường nhanh chóng, không xâm lấn. Khi được thực hiện đúng kỹ thuật và kết hợp với đánh giá lâm sàng, phương pháp này giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán, hỗ trợ lựa chọn hướng điều trị phù hợp và theo dõi diễn tiến bệnh hiệu quả.