Siêu âm lách là gì? Khi nào cần thực hiện và quy trình siêu âm

Lách là cơ quan nằm ở vùng bụng trên bên trái, có vai trò lọc máu, loại bỏ tế bào máu già và tham gia bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây nhiễm trùng. Những bất thường tại cơ quan này đôi khi không biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu mà chỉ được phát hiện khi kiểm tra sức khỏe. Trong đó, chẩn đoán hình ảnh bằng siêu âm lách là phương pháp thường được sử dụng nhờ tính an toàn, thuận tiện và không cần can thiệp vào cơ thể. Hiểu rõ mục đích, quy trình và ý nghĩa kết quả kiểm tra giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe.

Siêu âm lách là gì?

Siêu âm lách là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, không gây đau và tương đối an toàn cho người bệnh. Thông qua hình ảnh thu được, bác sĩ có thể quan sát, đánh giá tổng thể cấu trúc và tình trạng của lá lách. Đây cũng là căn cứ quan trọng để xác định hướng thăm khám hoặc chỉ định các phương pháp kiểm tra chuyên sâu hơn khi cần thiết.

Ở người trưởng thành, lách có trọng lượng trung bình khoảng 150 g, dao động trong khoảng 80 - 300 gram. Đây là cơ quan bạch huyết lớn nhất trong cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng:

• Lọc máu: Nhận diện và loại bỏ các tế bào hồng cầu già, biến dạng hoặc bị tổn thương. Những tế bào này sau đó được các đại thực bào trong lách phân hủy.
• Dự trữ hồng cầu: Lưu trữ một lượng tế bào hồng cầu để cơ thể sử dụng khi cần thiết.
• Tham gia đáp ứng miễn dịch: Sản xuất tế bào lympho, góp phần bảo vệ cơ thể và chống lại các tác nhân gây nhiễm trùng.

Lá lách là cơ quan tương đối dễ bị tổn thương khi chịu tác động mạnh, có thể xảy ra tình trạng dập hoặc vỡ do chấn thương. Bên cạnh đó, cơ quan này còn có nguy cơ xuất hiện các khối u và nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, siêu âm lách được xem là phương pháp kiểm tra đơn giản, giúp bác sĩ phát hiện những bất thường, hỗ trợ tầm soát và chẩn đoán sớm các bệnh lý liên quan đến lá lách, từ đó đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

Những trường hợp cần thực hiện siêu âm lá lách

Do lách nằm ở vị trí tương đối khuất và bị xương sườn che chắn, việc siêu âm cơ quan này thường gặp nhiều khó khăn hơn so với các kỹ thuật siêu âm khác. Mặc dù chụp CT và cộng hưởng từ (MRI) được đánh giá cao hơn về khả năng khảo sát lách, siêu âm vẫn được ưu tiên trong một số trường hợp nhờ tính an toàn, không xâm lấn, chi phí thấp và có thể tiến hành ngay tại giường bệnh, đặc biệt đối với bệnh nhân cấp cứu.

Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm lách trong các tình huống sau:

• Nghi ngờ lách to: Người bệnh có biểu hiện lách to và cần thực hiện siêu âm để xác nhận tình trạng này.
• Đánh giá hiệu quả điều trị: Theo dõi những thay đổi của lách trong quá trình điều trị các bệnh lý liên quan.
• Khảo sát cấu trúc lách: Phát hiện tình trạng lách to với hình ảnh hồi âm đồng nhất, lan tỏa hoặc xuất hiện những vùng có đặc điểm hồi âm khác biệt.
• Chấn thương lách: Kiểm tra các trường hợp tụ máu trong lách hoặc nghi ngờ vỡ lách do tai nạn giao thông, tai nạn lao động và những chấn thương khác.
• Đau bụng không rõ nguyên nhân: Người bệnh bị đau tại vùng bụng trên bên trái, đặc biệt ở góc phần tư trên trái.
• Nghi ngờ nhiễm trùng: Phát hiện các dấu hiệu bất thường gợi ý nhiễm trùng lách do vi khuẩn hoặc nấm.
• Nghi ngờ bệnh lý ác tính: Hỗ trợ khảo sát khi có dấu hiệu nghi ngờ ung thư lách.

Các bước thực hiện siêu âm lách

Để quá trình kiểm tra diễn ra thuận lợi, người bệnh cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ và phối hợp trong suốt quá trình siêu âm nhằm đảm bảo chất lượng hình ảnh cũng như độ chính xác của kết quả.

Chuẩn bị trước khi thực hiện

Việc chuẩn bị trước khi siêu âm lách phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và mục đích thăm khám:

• Trường hợp cấp cứu: Người bệnh thường không cần chuẩn bị đặc biệt, chẳng hạn như nhịn ăn, nhịn uống hoặc sử dụng thuốc, hoạt chất trước khi siêu âm.
• Trường hợp thăm khám thông thường: Người bệnh nên nhịn ăn khoảng 4 - 6 giờ trước khi thực hiện để hình ảnh siêu âm được rõ ràng hơn. Ngoài ra, người bệnh có thể uống nhiều nước.

Trước khi tiến hành, bác sĩ sẽ thăm khám trực tiếp và tìm hiểu tiền sử bệnh lý của người bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc kết hợp với những phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác để hỗ trợ đánh giá tình trạng sức khỏe.

Các thao tác trong quá trình siêu âm

Khi bắt đầu siêu âm, người bệnh cần để lộ vùng bụng tương ứng với vị trí khảo sát. Tùy theo yêu cầu kiểm tra, người bệnh sẽ được hướng dẫn nằm ngửa hoặc nghiêng sang phải.

Bác sĩ thường sử dụng đầu dò cong có tần số 3,5 - 5 MHz để khảo sát lách. Một lớp gel chuyên dụng được thoa lên da tại vị trí siêu âm và bề mặt đầu dò nhằm hạn chế không khí lọt vào giữa hai bề mặt tiếp xúc, giúp sóng siêu âm truyền đi tốt hơn.

Trong quá trình thực hiện, người bệnh cần phối hợp hít thở theo hướng dẫn của bác sĩ. Hình ảnh lách được khảo sát thông qua các lát cắt liên tiếp theo nhiều hướng, bao gồm mặt cắt ngang, mặt cắt dọc và mặt cắt đứng. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát cơ quan này từ các phía trước, trên và sau.

Chăm sóc sau khi siêu âm

Sau khi hoàn tất siêu âm lách, người bệnh có thể trở lại sinh hoạt như bình thường. Phương pháp này không yêu cầu chế độ ăn uống kiêng khem, nghỉ ngơi hay chăm sóc đặc biệt sau khi thực hiện.

Đánh giá hình ảnh và kết quả siêu âm

Bác sĩ chuyên khoa sẽ phân tích hình ảnh thu được để đưa ra nhận định về tình trạng của lách. Dựa trên kết quả, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện thêm các kiểm tra cần thiết hoặc tư vấn hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

Kết quả siêu âm lách thường được chia thành hai nhóm:

Hình ảnh lách bình thường

Ở người trưởng thành, lách thường có hình dạng cong lồi về phía trên và bên ngoài, trong khi bề mặt phía dưới và bên trong có dạng lõm. Cấu trúc nhu mô lách có phản âm đồng nhất.

Các thông số trung bình của lách ở người trưởng thành gồm:

• Chiều dài: Khoảng 12 cm.
• Chiều rộng: Khoảng 7 cm.
• Độ dày: Khoảng 3 - 4 cm.
• Trọng lượng: Trung bình khoảng 150 gram.

Kích thước và trọng lượng của lách có xu hướng giảm dần theo tuổi. Ngoài ra, cơ quan này có thể tăng kích thước nhẹ trong quá trình tiêu hóa và thay đổi tùy thuộc vào tình trạng dinh dưỡng của cơ thể.

Hình ảnh lách có dấu hiệu bất thường

Siêu âm có khả năng phát hiện nhiều dạng bất thường tại lách, bao gồm:

• Thay đổi kích thước: Tình trạng lách to.
• Dị tật bẩm sinh: Lách phụ, không có lách hoặc đa lách.
• Tổn thương khu trú: Nang lách, khối u lách.
• Tổn thương lan tỏa hoặc nhiều ổ: Các tổn thương di căn tại lách.
• Tổn thương do chấn thương: Hình ảnh dập lách hoặc vỡ lách.

Siêu âm lách là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn, không xâm lấn, giúp đánh giá kích thước, cấu trúc và phát hiện những tổn thương tại lách. Kỹ thuật này hỗ trợ nhận diện nhiều bất thường như lách to, nang lách, áp xe hoặc khối u, đồng thời góp phần định hướng những kiểm tra chuyên sâu khi cần thiết. Tuy nhiên, kết quả siêu âm không thể thay thế hoàn toàn các xét nghiệm và phương pháp chẩn đoán khác. Khi có triệu chứng bất thường hoặc được phát hiện tổn thương tại lách, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và hướng dẫn theo dõi phù hợp.