Siêu âm đầu dò có lây bệnh không? Những yếu tố tăng nguy cơ lây nhiễm

Siêu âm đầu dò âm đạo là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh được sử dụng phổ biến trong sản phụ khoa. Vì đầu dò được dùng bên trong cơ thể và tiếp xúc với niêm mạc qua lớp bọc bảo vệ, thiết bị phải được làm sạch, khử khuẩn và chuẩn bị lại đúng quy trình sau mỗi người bệnh. Vậy nguy cơ lây nhiễm thực tế như thế nào và một đầu dò an toàn cần được xử lý ra sao?

Siêu âm đầu dò có lây bệnh không?

Nguy cơ lây nhiễm qua siêu âm đầu dò được xem là rất thấp khi cơ sở y tế tuân thủ đầy đủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Sau mỗi người bệnh, đầu dò cần được tháo bỏ lớp bọc đã sử dụng, làm sạch, khử khuẩn mức độ cao và sử dụng lớp bọc mới trong lần thăm khám tiếp theo.

Đầu dò âm đạo được xếp vào nhóm thiết bị bán thiết yếu vì được sử dụng bên trong cơ thể và tiếp xúc với niêm mạc. Với nhóm thiết bị này, chỉ lau bề mặt hoặc thay lớp bọc là chưa đủ. Lớp bọc giúp tạo hàng rào bảo vệ nhưng vẫn có thể bị rò rỉ hoặc hư hỏng trong quá trình sử dụng, vì vậy không thể thay thế bước làm sạch và khử khuẩn mức độ cao.

Nếu quy trình xử lý thiết bị không được thực hiện đầy đủ, vi sinh vật từ dịch tiết hoặc bề mặt bị nhiễm bẩn có thể tồn lưu trên đầu dò, từ đó tạo ra nguy cơ lây nhiễm chéo. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc phát hiện vi sinh vật hoặc vật liệu di truyền trên thiết bị với một trường hợp lây bệnh thực tế. Đầu dò bị nhiễm bẩn không đồng nghĩa người bệnh tiếp theo chắc chắn sẽ mắc bệnh.

Đầu dò siêu âm có thể mang theo tác nhân gây bệnh không?

Đầu dò âm đạo có thể tiếp xúc với dịch tiết và vi sinh vật trong quá trình thăm khám. Nếu không được làm sạch và khử khuẩn đầy đủ, một số tác nhân có khả năng tồn lưu trên bề mặt thiết bị. 

HPV trên đầu dò siêu âm

HPV là tác nhân được quan tâm trong nhiều nghiên cứu về tình trạng nhiễm bẩn của đầu dò âm đạo. Một số nghiên cứu đã phát hiện ADN HPV trên bề mặt đầu dò sau sử dụng, đặc biệt khi thiết bị chỉ được làm sạch hoặc khử khuẩn mức độ thấp.

Tuy nhiên, phát hiện ADN của HPV không đồng nghĩa virus còn sống, còn khả năng gây nhiễm hoặc đã được truyền sang người bệnh. Các kết quả này chủ yếu cho thấy lớp bọc và việc lau đầu dò đơn thuần không đủ để thay thế quy trình khử khuẩn mức độ cao.

Các vi sinh vật khác

Ngoài HPV, vi khuẩn, virus và những vi sinh vật có trong dịch tiết sinh dục cũng có thể làm nhiễm bẩn thiết bị. Về nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn, đầu dò không được xử lý đúng cách có khả năng trở thành phương tiện truyền vi sinh vật giữa các người bệnh.

Dù vậy, bằng chứng về việc siêu âm đầu dò trực tiếp gây lây truyền từng bệnh cụ thể còn hạn chế. Vì thế, không nên quy nguy cơ cho một bệnh riêng lẻ hoặc cho rằng thực hiện siêu âm đồng nghĩa với phơi nhiễm. Mức độ an toàn cần được nhìn nhận dựa trên chất lượng của toàn bộ quy trình xử lý thiết bị.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo

Nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi một hoặc nhiều bước kiểm soát nhiễm khuẩn bị bỏ qua hay thực hiện không đúng. Các yếu tố có thể làm giảm mức độ an toàn gồm:

• Không làm sạch đầu dò đầy đủ: Gel, dịch tiết và chất hữu cơ còn bám trên thiết bị có thể cản trở tác dụng của chất hoặc hệ thống khử khuẩn.
• Chỉ thay lớp bọc: Một lớp bọc mới không thể bảo đảm an toàn nếu đầu dò bên dưới chưa được xử lý đúng cách sau người bệnh trước.
• Lớp bọc bị thủng hoặc rò rỉ: Tổn thương nhỏ trên lớp bọc có thể khiến bề mặt đầu dò tiếp xúc với niêm mạc hoặc dịch tiết.
• Khử khuẩn không đạt mức yêu cầu: Sử dụng sản phẩm không phù hợp hoặc không tuân thủ nồng độ, thời gian tiếp xúc và hướng dẫn vận hành có thể làm giảm hiệu quả xử lý.
• Dùng hóa chất không tương thích với thiết bị: Sản phẩm không phù hợp có thể làm hỏng bề mặt đầu dò, tạo vị trí khó làm sạch hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị.
• Đầu dò bị trầy xước hoặc hư hỏng: Các khuyết điểm trên bề mặt có thể gây khó khăn cho quá trình làm sạch và khử khuẩn.
• Làm khô hoặc bảo quản không đúng: Sau khi xử lý, đầu dò có thể bị tái nhiễm bẩn nếu tiếp xúc với bề mặt, môi trường hoặc dụng cụ không sạch.
• Nhân viên không tuân thủ quy trình: Bỏ sót bước, xử lý không đủ thời gian hoặc không kiểm tra tình trạng thiết bị có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát nhiễm khuẩn.

An toàn không phụ thuộc vào việc cơ sở y tế sử dụng một công nghệ hoặc thương hiệu cụ thể. Điều quan trọng là phương pháp được lựa chọn phải đạt mức khử khuẩn cần thiết, phù hợp với đầu dò và được thực hiện đúng hướng dẫn của nhà sản xuất cũng như quy định kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở.

Làm thế nào để an tâm khi siêu âm đầu dò?

Người bệnh không cần tự kiểm tra toàn bộ quy trình kỹ thuật nhưng có thể chủ động trao đổi nếu còn băn khoăn. Một số lưu ý gồm:

• Lựa chọn cơ sở y tế phù hợp: Ưu tiên nơi có quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn rõ ràng và nhân viên được đào tạo về xử lý thiết bị.
• Hỏi khi cần: Người bệnh có thể hỏi nhân viên y tế liệu đầu dò có được khử khuẩn giữa các lượt khám và có sử dụng lớp bọc mới hay không.
• Thông báo tiền sử dị ứng: Hãy cho nhân viên y tế biết nếu từng dị ứng với latex, gel bôi trơn hoặc sản phẩm sử dụng trong thủ thuật phụ khoa.
• Thông báo tổn thương hoặc triệu chứng đang có: Đau nhiều, chảy máu, tổn thương vùng âm hộ - âm đạo hoặc nghi ngờ nhiễm trùng là những thông tin nhân viên y tế cần biết trước khi thực hiện.
• Trao đổi khi khó chịu: Nếu thấy đau hoặc khó chịu đáng kể trong quá trình siêu âm, người bệnh nên thông báo để nhân viên y tế dừng hoặc điều chỉnh thao tác.
• Không tự ý bỏ chỉ định: Nếu lo ngại về kiểm soát nhiễm khuẩn, nên trao đổi trực tiếp với cơ sở y tế thay vì tự ý bỏ hoặc trì hoãn một lần siêu âm cần thiết.

Tóm lại, với thắc mắc “siêu âm đầu dò có lây bệnh không?”, nguy cơ lây nhiễm chéo được xem là rất thấp khi cơ sở y tế sử dụng lớp bọc mới, làm sạch và khử khuẩn mức độ cao sau mỗi người bệnh. Nếu còn lo lắng, người bệnh có thể trao đổi với nhân viên y tế về quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn trước khi thực hiện.