Suy giảm thính lực là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Suy giảm thính lực (hay còn gọi là nghe kém hoặc khiếm thính) được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa là tình trạng một người không có khả năng nghe tốt như người có thính lực bình thường (ngưỡng nghe từ 20 dB trở xuống ở cả hai tai). 

Mức độ suy giảm thính lực được đo bằng đơn vị Decibel (dB) và được chia thành các cấp độ: 

• Nhẹ (26 - 40 dB).

• Trung bình (41 - 60 dB).

• Nặng (61 - 80 dB).

• Sâu (trên 81 dB). 

Việc xác định chính xác loại và mức độ suy giảm thính lực là cơ sở quan trọng để bác sĩ chuyên khoa đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Những dấu hiệu và triệu chứng của suy giảm thính lực 

Triệu chứng của suy giảm thính lực thường diễn tiến âm thầm khiến người bệnh khó nhận ra cho đến khi khả năng nghe bị ảnh hưởng đáng kể. Các dấu hiệu thường gặp ở người lớn bao gồm:

• Thường xuyên yêu cầu người khác lặp lại câu nói hoặc nói to hơn và chậm hơn.
• Tăng âm lượng tivi hoặc radio lên mức cao hơn nhiều so với mức nghe của các thành viên khác trong gia đình.
• Ù tai (Tinnitus) với cảm giác có tiếng ve kêu, tiếng gió thổi hoặc tiếng rít trong tai.

Biến chứng có thể gặp khi bị suy giảm thính lực 

Nếu không được can thiệp kịp thời thì suy giảm thính lực có thể dẫn đến những hệ quả nghiêm trọng về cả thể chất lẫn tinh thần, bao gồm:

• Cô lập xã hội và trầm cảm: Khó khăn trong giao tiếp khiến người bệnh cảm thấy tự ti, lo âu và dần dần rút lui khỏi các hoạt động tập thể dẫn đến cảm giác cô đơn và trầm cảm.
• Ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ: Ở trẻ em thì thính giác là kênh tiếp nhận thông tin chính để học ngôn ngữ. Nghe kém làm trẻ chậm nói và ảnh hưởng đến tư duy cũng như khả năng hòa nhập xã hội.
• Mệt mỏi triền miên: Não bộ phải hoạt động gắng sức để xử lý những âm thanh không trọn vẹn gây ra tình trạng căng thẳng thần kinh và mệt mỏi thể chất.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Bạn cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay khi có các biểu hiện báo động sau:

• Suy giảm thính lực đột ngột ở một bên tai (điếc đột ngột) là một cấp cứu thính học cần được điều trị trong vòng 72 giờ đầu (giờ vàng).
• Tai bị chảy mủ hoặc dịch lạ kèm theo mùi hôi.
• Đau tai dữ dội kèm theo sốt cao hoặc đau đầu.
• Nghe kém kèm theo chóng mặt và mất thăng bằng.
• Ù tai kéo dài liên tục ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Nguyên nhân gây suy giảm thính lực rất đa dạng, có thể xuất phát từ yếu tố bẩm sinh hoặc mắc phải trong quá trình sinh sống.

• Lão thính (Presbycusis): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất do quá trình thoái hóa tự nhiên của các tế bào lông chuyển và dây thần kinh thính giác theo tuổi tác.
• Tiếng ồn: Tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn lớn tại nơi làm việc (công trường, nhà máy) hoặc thói quen nghe nhạc lớn bằng tai nghe gây tổn thương vĩnh viễn các tế bào cảm thụ âm thanh.
• Nhiễm trùng: Các bệnh lý như viêm tai giữa cấp và mạn tính, viêm màng não, quai bị, sởi có thể gây tổn thương cấu trúc tai.
• Di truyền: Các đột biến gen có thể khiến trẻ sinh ra đã bị khiếm thính bẩm sinh hoặc dễ bị tổn thương thính giác hơn người khác.

Những ai có nguy cơ mắc phải suy giảm thính lực? 

Bất kỳ ai cũng có thể bị mất thính lực nhưng tỷ lệ mắc bệnh tập trung cao hơn ở những nhóm đối tượng sau:

• Người cao tuổi (trên 65 tuổi) có tỷ lệ nghe kém lên đến 30 - 40%.
• Công nhân làm việc trong các ngành công nghiệp nặng, khai thác mỏ, dệt may hoặc xây dựng không được trang bị đồ bảo hộ thính giác.
• Nhạc sĩ và những người làm việc trong môi trường giải trí thường xuyên tiếp xúc với âm thanh cường độ lớn.
• Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân và bị vàng da nhân hoặc thiếu oxy khi sinh.
• Người có tiền sử gia đình mắc các bệnh lý về thính giác.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải suy giảm thính lực 

Ngoài các nguyên nhân trực tiếp thì lối sống và các bệnh lý nền cũng góp phần thúc đẩy quá trình suy giảm thính lực diễn ra nhanh hơn:

• Hút thuốc lá: Nicotine và khí CO trong khói thuốc làm co mạch máu và giảm lượng oxy cung cấp cho ốc tai.
• Tiểu đường: Làm tổn thương hệ thống vi mạch nuôi dưỡng tai trong.
• Tăng huyết áp: Áp lực máu cao có thể gây xuất huyết hoặc tổn thương các tế bào thính giác nhạy cảm.
• Thói quen vệ sinh tai không đúng cách: Dùng tăm bông hoặc dụng cụ lấy ráy tai bằng kim loại chọc sâu vào ống tai gây tổn thương niêm mạc và màng nhĩ.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán suy giảm thính lực 

Để chẩn đoán chính xác nguyên nhân và mức độ nghe kém thì bác sĩ chuyên khoa sẽ phối hợp nhiều phương pháp thăm dò chức năng, cụ thể:

• Soi tai (Otoscopy): Kiểm tra ống tai ngoài và màng nhĩ để phát hiện ráy tai, viêm nhiễm, thủng màng nhĩ hoặc các bất thường cấu trúc.
• Đo thính lực đơn âm (Pure tone audiometry): Bệnh nhân được đeo tai nghe và phản hồi lại khi nghe thấy các âm thanh ở các tần số và cường độ khác nhau. Kết quả được biểu diễn trên thính lực đồ.
• Đo nhĩ lượng (Tympanometry): Đánh giá độ thông thuận của màng nhĩ và áp suất trong hòm nhĩ giúp chẩn đoán các bệnh lý tai giữa.
• Đo âm ốc tai (OAE) và điện thính giác thân não (ABR): Thường được sử dụng để sàng lọc thính lực cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ hoặc những người không thể hợp tác đo thính lực đơn âm.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Được chỉ định khi nghi ngờ có khối u dây thần kinh thính giác (u dây VIII) hoặc các tổn thương não bộ.

Phương pháp điều trị suy giảm thính lực

Tùy thuộc vào loại nghe kém và nguyên nhân cụ thể mà bác sĩ chuyên khoa sẽ tư vấn phương pháp điều trị thích hợp, cụ thể:

• Sử dụng thuốc: Kháng sinh và kháng viêm được dùng để điều trị viêm tai giữa. Corticoid liều cao (uống hoặc tiêm xuyên màng nhĩ) được chỉ định cấp cứu cho các trường hợp điếc đột ngột.
• Vá màng nhĩ: Phẫu thuật tạo hình màng nhĩ để đóng lỗ thủng giúp cải thiện sức nghe và ngăn ngừa nhiễm trùng.
• Thay thế xương con: Phẫu thuật chỉnh hình chuỗi xương con trong trường hợp xương bị tiêu hủy hoặc xơ cứng (xốp xơ tai).
• Đặt ống thông khí: Dành cho các trường hợp viêm tai giữa ứ dịch kéo dài.
• Máy trợ thính: Thiết bị khuếch đại âm thanh giúp người bệnh nghe rõ hơn trong hầu hết các trường hợp nghe kém từ nhẹ đến nặng.
• Cấy ốc tai điện tử (Cochlear Implant): Giải pháp tiên tiến dành cho người bị điếc sâu hoặc điếc hoàn toàn ốc tai hư hại mà máy trợ thính không còn hiệu quả. Thiết bị này bỏ qua phần tai bị hỏng và kích thích trực tiếp dây thần kinh thính giác.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của suy giảm thính lực 

Chế độ sinh hoạt

Bảo vệ đôi tai trong sinh hoạt hàng ngày là cách tốt nhất để duy trì thính lực lâu dài với thói quen sinh hoạt như:

• Tuân thủ quy tắc 60/60 khi sử dụng tai nghe: Không nghe quá 60% mức âm lượng tối đa và không nghe quá 60 phút mỗi ngày.
• Hạn chế sử dụng tăm bông để ngoáy tai vì hành động này có thể đẩy ráy tai vào sâu hơn hoặc làm trầy xước ống tai.
• Cho tai nghỉ ngơi sau khi tiếp xúc với tiếng ồn lớn (như đi bar hay xem hòa nhạc) để các tế bào lông chuyển có thời gian phục hồi.

Chế độ dinh dưỡng

Một số dưỡng chất đã được chứng minh là có khả năng bảo vệ tế bào thính giác khỏi lão hóa và tác hại của tiếng ồn như:

• Tăng cường thực phẩm giàu Magie (chuối, bơ, hạnh nhân) giúp bảo vệ tai khỏi các gốc tự do sinh ra do tiếng ồn.
• Bổ sung Kali (khoai tây, cam, rau bina) giúp duy trì sự cân bằng dịch trong ốc tai.
• Cung cấp đủ Axit Folic (gan, ngũ cốc, bông cải xanh) giúp làm chậm quá trình lão thính ở người già.
• Bổ sung kẽm (hải sản, thịt bò) giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ điều trị ù tai.

Phương pháp phòng ngừa suy giảm thính lực

Đặc hiệu

Để phòng ngừa suy giảm thính lực do các nguyên nhân mắc phải, một trong những biện pháp đặc hiệu là tiêm vắc xin. Các vắc xin có thể giúp bảo vệ cơ thể khỏi những bệnh lý nhiễm trùng có khả năng gây tổn thương cho thính giác, chẳng hạn như:

• Vắc xin sởi - quai bị - rubella (MMR): Vắc xin này giúp ngừa sởi và quai bị, hai bệnh lý có thể gây viêm tai giữa và các biến chứng nghiêm trọng dẫn đến suy giảm thính lực, đặc biệt là ở trẻ em. Tiêm phòng sởi và quai bị từ khi còn nhỏ là một biện pháp hiệu quả để phòng tránh các vấn đề về thính giác do nhiễm trùng.
• Vắc xin viêm màng não: Viêm màng não do vi khuẩn là một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến suy giảm thính lực vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời. Việc tiêm phòng vắc xin viêm màng não sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh này và bảo vệ sức khỏe thính giác của người dân.

Bằng cách tiêm vắc xin phòng ngừa các bệnh lý nhiễm trùng trên, chúng ta có thể giảm thiểu nguy cơ suy giảm thính lực do các nguyên nhân mắc phải, đồng thời bảo vệ sức khỏe tổng thể.

Không đặc hiệu

Bên cạnh thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng phù hợp, có một số biện pháp phòng ngừa suy giảm thính lực như:

• Sử dụng thiết bị bảo vệ thính giác: Đeo nút bịt tai hoặc chụp tai chống ồn khi phải làm việc trong môi trường có tiếng ồn lớn (trên 85 dB) hoặc khi sử dụng máy cắt cỏ, máy khoan.
• Kiểm soát tiếng ồn môi trường: Cách âm nhà ở nếu sống gần đường giao thông lớn hoặc sân bay.
• Khám sàng lọc thính lực: Thực hiện đo thính lực cho trẻ sơ sinh trong vòng 1 tháng đầu đời để phát hiện sớm điếc bẩm sinh. Người lớn nên kiểm tra thính lực định kỳ mỗi năm một lần, đặc biệt là sau tuổi 50.

Suy giảm thính lực là một hành trình đầy thách thức nhưng không đơn độc. Với sự tiến bộ của y học hiện đại và các thiết bị trợ thính thông minh thì cánh cửa âm thanh chưa bao giờ khép lại hoàn toàn với người bệnh. Việc chủ động tiêm chủng và bảo vệ đôi tai ngay từ hôm nay chính là cách tốt nhất để bạn gìn giữ những giai điệu tuyệt vời của cuộc sống cho mai sau.