Sáng ngủ dậy bị nghẹt mũi do đâu? Cách cải thiện hiệu quả

Cảm giác mũi bị bít, khó hít thở ngay khi thức dậy có thể chỉ xuất hiện thoáng qua nhưng cũng có thể lặp lại nhiều ngày. Nghẹt mũi thường xảy ra khi niêm mạc trong mũi sưng hoặc luồng khí qua mũi bị cản trở. Triệu chứng rõ hơn vào buổi sáng có thể liên quan đến môi trường phòng ngủ, tư thế nằm hoặc bệnh lý mũi xoang sẵn có.

Nguyên nhân sáng ngủ dậy bị nghẹt mũi

Có nhiều nguyên nhân khiến mũi bị nghẹt sau khi ngủ dậy. Thường gặp nhất là viêm mũi dị ứng, nhiễm virus đường hô hấp, viêm mũi không dị ứng hoặc các bất thường làm cản trở đường thở qua mũi.

Viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng là một trong những nguyên nhân thường gặp, đặc biệt khi nghẹt mũi đi kèm:

• Hắt hơi thành tràng;
• Chảy nước mũi trong;
• Ngứa mũi;
• Ngứa hoặc chảy nước mắt.

Các dị nguyên trong phòng ngủ như mạt bụi nhà, nấm mốc hoặc vảy da thú cưng có thể khiến triệu chứng rõ hơn sau nhiều giờ tiếp xúc trong lúc ngủ. Phấn hoa từ môi trường bên ngoài cũng có thể gây triệu chứng ở người nhạy cảm.

Nếu nghẹt mũi thường xuất hiện sau khi thức dậy rồi giảm dần khi rời khỏi phòng, người bệnh có thể chú ý đến chăn ga, nệm, độ ẩm, nấm mốc và vật nuôi trong khu vực ngủ.

Cảm lạnh hoặc viêm mũi xoang

Nhiễm virus đường hô hấp trên có thể làm niêm mạc mũi sưng và tăng tiết dịch, gây nghẹt mũi. Người bệnh có thể đồng thời chảy nước mũi, đau họng, ho hoặc mệt mỏi.

Viêm mũi xoang cũng có thể gây nghẹt, giảm khứu giác, đau hoặc cảm giác nặng vùng mặt. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào màu dịch mũi để tự xác định nhiễm khuẩn hoặc viêm xoang.

Nên chú ý nếu triệu chứng kéo dài, không cải thiện hoặc kèm sốt cao, đau vùng mặt rõ hay tình trạng toàn thân xấu.

Viêm mũi không dị ứng và các chất kích thích

Nghẹt mũi không phải lúc nào cũng liên quan đến dị ứng. Niêm mạc mũi có thể phản ứng với nhiều yếu tố như:

• Khói thuốc lá;
• Nước hoa hoặc mùi mạnh;
• Bụi và ô nhiễm không khí;
• Thay đổi nhiệt độ.
• Thay đổi độ ẩm;
• Một số hóa chất hoặc mùi kích thích.

Không khí quá khô cũng có thể khiến niêm mạc mũi khô, kích ứng và gây cảm giác khó chịu sau khi ngủ.

Ngược lại, độ ẩm quá cao có thể tạo điều kiện cho nấm mốc và mạt bụi phát triển. Vì vậy, mục tiêu là duy trì môi trường phòng ngủ thông thoáng và độ ẩm phù hợp thay vì cố tăng độ ẩm càng nhiều càng tốt.

Bất thường cấu trúc trong mũi

Nếu mũi thường xuyên nghẹt, đặc biệt chủ yếu ở một bên, cần lưu ý các nguyên nhân cấu trúc như lệch vách ngăn hoặc polyp mũi. Lệch vách ngăn đáng kể có thể cản trở luồng khí, khiến một bên mũi thường xuyên bí hơn bên còn lại. Polyp mũi hoặc viêm mũi xoang mạn tính cũng có thể làm hẹp đường thở.

Trường hợp nghẹt một bên kéo dài, ngày càng tăng hoặc kèm chảy máu mũi tái diễn nên được bác sĩ tai mũi họng đánh giá.

Sáng ngủ dậy bị nghẹt mũi nên làm gì?

Cách xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân. Nếu triệu chứng nhẹ và chỉ thỉnh thoảng xuất hiện, có thể bắt đầu bằng cách điều chỉnh môi trường phòng ngủ và chăm sóc mũi phù hợp.

Giảm dị nguyên trong phòng ngủ

Nếu nghi ngờ viêm mũi dị ứng, nên chú ý vệ sinh khu vực ngủ:

• Giặt chăn, ga và vỏ gối định kỳ;
• Vệ sinh nệm và khu vực quanh giường;
• Kiểm soát nấm mốc;
• Giữ phòng thông thoáng;
• Hạn chế để thú cưng lên giường hoặc vào phòng nếu có tiền sử dị ứng;
• Giảm các vật dụng dễ tích bụi quanh nơi ngủ.

Việc kiểm soát dị nguyên đặc biệt hữu ích khi triệu chứng xuất hiện chủ yếu vào ban đêm hoặc sáng sớm.

Làm sạch và giữ ẩm niêm mạc mũi

Xịt hoặc rửa mũi bằng dung dịch nước muối phù hợp có thể giúp làm sạch dịch tiết và một phần dị nguyên trong khoang mũi.

Nếu sử dụng bình rửa mũi, nên dùng nước cất, nước vô khuẩn hoặc nước đã đun sôi và để nguội theo hướng dẫn. Không nên dùng trực tiếp nước máy chưa xử lý để rửa sâu vào mũi. Dụng cụ cũng cần được vệ sinh và để khô đúng cách sau mỗi lần sử dụng.

Nếu không khí quá khô, có thể điều chỉnh độ ẩm ở mức dễ chịu. Tuy nhiên, cần tránh để phòng quá ẩm vì có thể làm tăng nấm mốc và mạt bụi.

Không lạm dụng thuốc xịt thông mũi

Một số thuốc xịt co mạch giúp giảm nghẹt nhanh nhưng sử dụng kéo dài có thể gây nghẹt mũi hồi ứng, khiến người dùng ngày càng phụ thuộc vào thuốc.

Với viêm mũi dị ứng, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng histamine hoặc corticosteroid xịt mũi tùy từng trường hợp.

Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên nguyên nhân, độ tuổi, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng. Không nên tự dùng kéo dài khi chưa xác định nguyên nhân nghẹt mũi.

Theo dõi đặc điểm nghẹt mũi

Người bệnh có thể để ý:

• Nghẹt một hay hai bên.
• Có hắt hơi, ngứa mũi hoặc chảy nước mũi trong không.
• Có sốt, đau vùng mặt hoặc giảm khứu giác không.
• Triệu chứng chỉ xảy ra trong phòng ngủ hay kéo dài cả ngày.
• Có liên quan đến thú cưng, bụi, điều hòa hoặc thay đổi thời tiết không.

Những thông tin này có thể giúp định hướng nguyên nhân nếu cần thăm khám.

Khi nào nghẹt mũi buổi sáng cần đi khám?

Nghẹt mũi nhẹ do cảm lạnh hoặc dị ứng có thể cải thiện khi nguyên nhân được kiểm soát. Tuy nhiên, nên đi khám nếu:

• Nghẹt mũi kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên;
• Triệu chứng ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ hoặc sinh hoạt;
• Nghẹt chủ yếu một bên và kéo dài;
• Giảm hoặc mất khứu giác;
• Đau hoặc nặng vùng mặt rõ;
• Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu;
• Chảy máu mũi tái diễn;
• Dịch mũi bất thường kéo dài hoặc có máu;
• Điều trị tại nhà không giúp cải thiện.

Cần được đánh giá sớm hơn nếu nghẹt mũi đi kèm khó thở, đau đầu dữ dội, sưng quanh mắt hoặc các biểu hiện bất thường tiến triển nhanh.

Với tình trạng nghẹt kéo dài chủ yếu ở một bên, bác sĩ tai mũi họng có thể cần kiểm tra vách ngăn, polyp hoặc những nguyên nhân khác gây cản trở đường thở.

Sáng ngủ dậy bị nghẹt mũi có thể liên quan đến viêm mũi dị ứng, cảm lạnh, viêm mũi xoang, chất kích thích trong không khí hoặc bất thường cấu trúc trong mũi. Vệ sinh phòng ngủ, chăm sóc mũi đúng cách và tránh lạm dụng thuốc xịt có thể giúp giảm khó chịu. Nếu tình trạng kéo dài, tái diễn hoặc chủ yếu xảy ra một bên, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.