Virus zika gây teo não là gì? Đường lây truyền và triệu chứng nhiễm bệnh

Virus zika gây teo não là tác nhân truyền nhiễm từng được cảnh báo do liên quan đến các dị tật bẩm sinh nguy hiểm, trong đó có tình trạng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm với triệu chứng nhẹ nên dễ bị bỏ qua nếu không chú ý.

Virus zika gây teo não là gì?

Virus zika gây teo não (hay còn gọi là chứng đầu nhỏ - microcephaly) là tình trạng não thai nhi phát triển không bình thường khi mẹ nhiễm virus zika trong thai kỳ, dẫn đến việc trẻ sinh ra có chu vi vòng đầu nhỏ hơn so với tiêu chuẩn và có thể kèm theo các rối loạn về thần kinh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiễm virus zika khi mang thai có liên quan đến một nhóm dị tật bẩm sinh gọi là hội chứng zika bẩm sinh, trong đó phổ biến nhất là tình trạng đầu nhỏ và các bất thường về phát triển não bộ.

Khi phụ nữ mang thai nhiễm virus zika, virus có thể xâm nhập vào máu và ảnh hưởng đến nhau thai, từ đó tác động đến quá trình hình thành và phát triển hệ thần kinh trung ương của thai nhi. Sự gián đoạn này có thể khiến não bộ phát triển không đầy đủ, làm tăng nguy cơ trẻ mắc chứng đầu nhỏ sau khi sinh.

Trẻ mắc hội chứng zika bẩm sinh có thể gặp một số vấn đề sức khỏe như:

• Chu vi vòng đầu nhỏ hơn mức bình thường.
• Chậm phát triển về trí tuệ hoặc vận động.
• Bất thường thần kinh.
• Suy giảm thị lực hoặc thính lực.
• Một số trường hợp có thể xuất hiện co giật hoặc khó khăn trong phát triển về sau.

Ở người trưởng thành, nhiễm virus zika thường chỉ gây triệu chứng nhẹ như sốt, phát ban, đau cơ hoặc đau khớp, thậm chí nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, đối với phụ nữ mang thai, điều đáng lo ngại nhất là nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.

Đường lây truyền của virus zika gây teo não ở người

Virus zika gây teo não chủ yếu lây sang người qua vết đốt của muỗi nhiễm bệnh, ngoài ra còn có thể lây qua một số con đường khác như quan hệ tình dục, truyền máu hoặc từ mẹ sang con trong thai kỳ. Việc hiểu rõ các con đường lây nhiễm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh teo não do virus zika ở thai nhi.

Lây truyền qua muỗi đốt - con đường phổ biến nhất

Con đường lây nhiễm chính của virus zika là qua muỗi thuộc chi Aedes, đặc biệt là Aedes aegypti. Đây cũng là loài muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue và Chikungunya.

Đặc điểm của muỗi truyền virus zika gây teo não:

• Thường sinh sản ở các khu vực có nước đọng như xô, chậu, lốp xe cũ, chai lọ hoặc dụng cụ chứa nước không đậy kín.
• Có thể sinh sống cả trong nhà lẫn ngoài trời.
• Hoạt động mạnh vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối.
• Khi muỗi mang virus đốt người, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể qua vết đốt và gây nhiễm bệnh.

Lây qua quan hệ tình dục và đường máu

Ngoài muỗi đốt, virus zika cũng được ghi nhận có thể lây qua tiếp xúc tình dục không an toàn với người đang nhiễm bệnh. Virus có thể tồn tại trong tinh dịch lâu hơn so với trong máu, vì vậy nguy cơ lây truyền vẫn có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh đã hết triệu chứng.

Ngoài ra, việc truyền máu nếu không được sàng lọc và kiểm soát chặt chẽ cũng có thể là con đường làm lây lan virus zika, mặc dù nguy cơ này hiện được kiểm soát tốt tại các cơ sở y tế có quy trình an toàn truyền máu.

Lây truyền từ mẹ sang con

Phụ nữ mang thai nhiễm virus zika có thể truyền virus sang thai nhi qua nhau thai. Đây là con đường lây nhiễm đáng lo ngại nhất vì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của thai nhi.

Tuy nhiên, việc lây truyền qua sữa mẹ hiện chưa có bằng chứng rõ ràng. Theo khuyến cáo của các tổ chức y tế, lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ vẫn vượt trội so với nguy cơ tiềm ẩn, do đó mẹ vẫn được khuyến khích cho con bú ngay cả tại khu vực có dịch.

Triệu chứng khi nhiễm virus zika

Phần lớn các trường hợp nhiễm virus zika có biểu hiện nhẹ hoặc thậm chí không có triệu chứng rõ ràng. Theo ghi nhận dịch tễ, chỉ khoảng 20% người nhiễm virus xuất hiện dấu hiệu bệnh, trong khi nhiều người không biết mình đã từng nhiễm.

Khi có triệu chứng, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện điển hình như:

• Sốt nhẹ;
• Phát ban trên da;
• Viêm kết mạc (đỏ mắt);
• Đau cơ và đau khớp;
• Đau đầu hoặc cảm giác mệt mỏi toàn thân.

Thời gian ủ bệnh thường dao động từ vài ngày đến khoảng 7 ngày sau khi bị muỗi mang virus đốt, tuy nhiên mốc thời gian này có thể thay đổi tùy từng trường hợp.

Các triệu chứng do virus zika gây ra thường ở mức độ nhẹ và có xu hướng tự cải thiện trong vòng vài ngày đến khoảng một tuần mà không cần điều trị đặc hiệu. Virus cũng có thể tồn tại trong máu người bệnh trong một thời gian ngắn sau khi nhiễm.

Đa số trường hợp không cần nhập viện và tỷ lệ biến chứng nặng hoặc tử vong rất thấp. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai vẫn cần đặc biệt thận trọng vì nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi, dù triệu chứng ở mẹ có thể không rõ ràng.

Tóm lại, mặc dù virus zika thường chỉ gây biểu hiện nhẹ ở người trưởng thành, nhưng lại đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai do nguy cơ gây ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của thai nhi. Việc nắm rõ virus zika gây teo não là gì, các đường lây truyền và triệu chứng điển hình sẽ giúp mỗi người chủ động phòng tránh bằng cách diệt muỗi, tránh muỗi đốt, giữ môi trường sống sạch sẽ và thăm khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ, từ đó góp phần bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.