Sốt xuất huyết trở nặng sau ba ngày tự điều trị tại nhà

Giữa những ngày công việc bận rộn, một người đàn ông trẻ bất ngờ bị sốt cao, mệt mỏi và đau nhức khắp người. Nghĩ rằng mình chỉ mắc cảm thông thường, anh tự mua thuốc hạ sốt và tự truyền dịch tại nhà, hy vọng sớm hồi phục để tiếp tục làm việc.

Đến ngày thứ 3, cơn sốt hạ dần khiến anh tưởng bệnh đang thuyên giảm. Thế nhưng, thay vì khỏe hơn, anh bắt đầu đau bụng dữ dội, mệt lả và chảy máu chân răng. Khi được đưa đến bệnh viện, anh mới biết mình mắc sốt xuất huyết Dengue và đã chuyển sang giai đoạn cảnh báo trở nặng, cần được theo dõi, điều trị tích cực.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, "sốt xuất huyết có thể bước vào giai đoạn nguy hiểm từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, ngay cả khi đã giảm sốt. Việc tự dùng thuốc hoặc truyền dịch tại nhà khi chưa được thăm khám có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm phát hiện các dấu hiệu cảnh báo và không được xử trí kịp thời."

Câu chuyện trên là lời cảnh báo về những "điểm mù" trong cách chăm sóc sức khỏe tại nhà, nơi niềm tin vào sự hồi phục cảm tính có thể dẫn đến những quyết định y khoa sai lầm.

Tự điều trị khi chưa rõ nguyên nhân sốt: Những nguy cơ cần biết

Ở giai đoạn đầu, sốt xuất huyết có thể gây sốt cao, đau đầu, đau nhức cơ và khớp, dễ bị nhầm với cảm cúm hoặc các bệnh do virus khác. Vì vậy, không ít người lựa chọn tự uống thuốc hoặc truyền dịch tại nhà với mong muốn nhanh chóng hạ sốt, giảm mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân thực sự là sốt xuất huyết, những cách xử trí này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Nguy cơ khi tự ý truyền dịch

Khi bệnh tiến triển, hiện tượng thoát huyết tương xảy ra khiến dịch từ lòng mạch tràn ra các khoang cơ thể. Việc truyền dịch không kiểm soát, đặc biệt là khi không được theo dõi sát sao bởi nhân viên y tế, dễ dẫn đến tình trạng quá tải dịch. Điều này có thể gây ra phù phổi cấp, suy hô hấp hoặc cổ trướng, khiến bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy kịch hơn. 

Thay vì tự ý truyền dịch tĩnh mạch, biện pháp bù dịch an toàn và hiệu quả nhất trong giai đoạn đầu là bù dịch đường uống. Người bệnh nên uống nhiều nước lọc, dung dịch oresol (pha đúng tỷ lệ), hoặc nước cháo loãng để bù lại lượng nước và điện giải đã mất.

Nguy cơ khi tự ý dùng thuốc

Nhiều người thường sử dụng các loại thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen hay aspirin để hạ sốt nhanh hơn. Tuy nhiên, các nhóm thuốc này chống chỉ định trong sốt xuất huyết vì chúng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa việc dùng NSAIDs và tăng khả năng xuất huyết trong sốt xuất huyết. 

Thay vào đó, paracetamol (acetaminophen) là loại thuốc hạ sốt duy nhất được khuyến cáo sử dụng cho bệnh nhân sốt xuất huyết, nhưng cần uống đúng liều lượng (10-15mg/kg cân nặng/lần, cách nhau 4-6 giờ) và cẩn thận tránh ngộ độc gan.

Sốt xuất huyết có thể trở nặng ngay khi bắt đầu hạ sốt

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng khi hết sốt, người bệnh đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm. Thực tế, diễn tiến của sốt xuất huyết chia làm ba giai đoạn lâm sàng: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục.

Trong 2-7 ngày đầu, bệnh nhân thường sốt cao đột ngột, đau hốc mắt, đau cơ khớp và phát ban. Đây là lúc nhiều người chủ quan vì cho rằng bệnh chỉ là sốt virus thông thường. Tuy nhiên, giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 sau khi khởi phát.

Điểm đáng lo ngại là trong giai đoạn này, thân nhiệt có thể giảm xuống. Sự giảm sốt không đồng nghĩa với việc hồi phục, mà lại là thời điểm dễ xảy ra hiện tượng thoát huyết tương nặng. Khi huyết tương thoát ra ngoài lòng mạch, thể tích máu lưu thông giảm mạnh, dẫn đến sốc giảm thể tích, tụt huyết áp và suy đa tạng.

Nếu không được phát hiện kịp thời, tình trạng thoát huyết tương sẽ dẫn đến hội chứng sốc Dengue (DSS) với các biểu hiện như mạch nhanh yếu, huyết áp kẹt hoặc tụt, da lạnh ẩm và thay đổi tâm thần. Đây chính là lý do vì sao sốt xuất huyết trở nặng thường diễn ra âm thầm và đánh lừa người bệnh ngay khi họ tưởng mình đang khỏe lại.

Sốt chưa rõ nguyên nhân: Khi nào cần đi khám?

Sốt cao, đau đầu, đau nhức cơ khớp và mệt mỏi có thể xuất hiện ở nhiều bệnh lý, trong đó có sốt xuất huyết. Chỉ dựa vào triệu chứng ban đầu, người bệnh khó xác định chính xác nguyên nhân gây sốt.

Vì vậy, khi sốt chưa rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu sốt cao, kéo dài, kèm mệt nhiều hoặc đang sống tại khu vực có dịch sốt xuất huyết, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám. 

Tùy thời điểm mắc bệnh và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng và chỉ định xét nghiệm phù hợp. Đặc biệt, người bệnh có thể cần xét nghiệm công thức máu hàng ngày (từ ngày thứ 3 của bệnh) để theo dõi sát lượng tiểu cầu và tình trạng cô đặc máu, nhằm phát hiện sớm nguy cơ trở nặng ngay cả khi chưa có biểu hiện bên ngoài.

Nếu mắc sốt xuất huyết, cần nhận biết dấu hiệu cảnh báo nào?

Không phải tất cả người mắc sốt xuất huyết đều cần nhập viện. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể hướng dẫn điều trị tại nhà hoặc chỉ định nhập viện để được theo dõi. Dù theo là ở nhà hay bệnh viện, người bệnh vẫn cần cảnh giác với nguy cơ bệnh trở nặng từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, ngay cả khi đã giảm sốt.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết trở nặng mà người bệnh cần lưu ý gồm:

• Đau bụng dữ dội hoặc tăng cảm giác đau bụng;
• Nôn kéo dài, không thể ăn uống;
• Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, hoặc rong kinh, xuất huyết âm đạo bất thường ở nữ giới;
• Mệt lả, bồn chồn, lờ đờ hoặc thay đổi ý thức.

Đặc biệt, nếu người bệnh có biểu hiện tiểu ít rõ rệt, tay chân lạnh ẩm, nổi vân tím hoặc cảm giác choáng váng, đây là những dấu hiệu của tình trạng sốc (suy tuần hoàn).

Bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh nhấn mạnh, "khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, người bệnh cần đến bệnh viện ngay hoặc thông báo gấp cho nhân viên y tế nếu đang điều trị nội trú. Tuyệt đối không chờ đến khi tay chân lạnh, tụt huyết áp hay sốc mới can thiệp, bởi lúc này bệnh đã chuyển biến rất nặng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và quá trình hồi sức cấp cứu sẽ vô cùng phức tạp."

Sốt xuất huyết có thể trở nặng khi người bệnh tự điều trị tại nhà mà chưa được thăm khám và hướng dẫn theo dõi phù hợp. Đặc biệt, sốt xuất huyết nguy hiểm nhất vào chính thời điểm người bệnh tưởng chừng đã khỏi - khi cơn sốt vừa hạ. 

Do đó, khi bị sốt chưa rõ nguyên nhân, hãy chủ động đến cơ sở y tế để được xét nghiệm chẩn đoán sớm và hướng dẫn theo dõi đúng cách. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ sốt khi chưa được tư vấn hay truyền dịch tại nhà để tránh nguy cơ xuất huyết ồ ạt, quá tải dịch và đánh mất thời gian vàng trong điều trị.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.