Xét nghiệm virus Zika: Đối tượng và quy trình thực hiện

Kể từ khi bùng phát, virus Zika đã trở thành vấn đề y tế đáng lo ngại trên toàn thế giới. Chẩn đoán chính xác và kịp thời là bước đầu tiên để ngăn chặn sự lây lan và quản lý các trường hợp bệnh. Để giúp người dân và các cơ sở y tế nắm rõ hơn về công tác phòng chống, hãy cùng tìm hiểu về những đối tượng cụ thể được khuyến nghị xét nghiệm Zika và các bước chi tiết trong quy trình thực hiện xét nghiệm này.

Xét nghiệm virus Zika cần thiết trên đối tượng nào?

Các cơ quan y tế khuyến cáo những nhóm người dưới đây nên tiến hành xét nghiệm kiểm tra virus Zika:

• Người có triệu chứng nghi ngờ như sốt, đau đầu, phát ban, đau nhức khớp, viêm kết mạc, có tiền sử đi qua các khu vực đang hoặc từng lưu hành dịch Zika.
• Phụ nữ mang thai có biểu hiện nhiễm bệnh sau khi phát sinh quan hệ tình dục với người đang sinh sống hoặc vừa trở về từ vùng lãnh thổ có cảnh báo lây nhiễm.
• Mẹ bầu được bác sĩ siêu âm chỉ ra những bất thường ở thai nhi hoặc đã sinh con mang dị tật bẩm sinh liên quan đến Zika, đồng thời bản thân hoặc bạn tình từng có yếu tố dịch tễ lui tới vùng có nguy cơ.

Mục đích của xét nghiệm Zika là gì?

Xét nghiệm virus Zika là một phương pháp thiết yếu giúp xác định chính xác liệu cơ thể có đang mang mầm bệnh này hay không. Mục đích của việc thực hiện xét nghiệm, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, là nhằm đánh giá rủi ro và ngăn chặn kịp thời những hệ lụy sức khỏe vô cùng nghiêm trọng dưới đây:

• Phát hiện sớm tình trạng nhiễm bệnh ở thai phụ từng đi đến vùng dịch hoặc có quan hệ tình dục với người mang yếu tố dịch tễ, từ đó có phương án theo dõi thai kỳ sát sao.
• Tầm soát và đánh giá nguy cơ thai nhi mắc phải tật đầu nhỏ, một dạng khiếm khuyết bẩm sinh cản trở trực tiếp đến quá trình phát triển kích thước và hoàn thiện chức năng não bộ.
• Dự phòng rủi ro trẻ có thể mắc hội chứng Zika bẩm sinh, bao gồm tật đầu nhỏ và các bất thường thần kinh.
• Loại trừ hoặc phát hiện sớm các bất thường về phát triển nhận thức, những tổn thương liên quan đến thị lực, thính giác cũng như tình trạng trẻ bị nhẹ cân trầm trọng ngay lúc mới chào đời.
• Giảm thiểu tối đa những biến cố sản khoa như sảy thai hoặc thai chết lưu trong bụng mẹ.
• Xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh cho những người đột ngột biểu hiện các dấu hiệu như sốt, nổi ban, đau nhức cơ khớp, đau đầu hoặc đau mắt đỏ sau khi trở về từ các khu vực có nguy cơ lây nhiễm cao.
• Hỗ trợ chẩn đoán và định hướng điều trị kịp thời biến chứng thần kinh hiếm gặp như Guillain Barré ở cả trẻ em lẫn người lớn, giúp hệ miễn dịch ngừng tấn công cơ thể và phục hồi chức năng vận động dưới sự chăm sóc y tế.

Quy trình xét nghiệm virus Zika hiện nay

Để xác định chính xác sự hiện diện của virus Zika trong cơ thể, các cơ sở y tế chủ yếu áp dụng các phương pháp phân tích mẫu máu hoặc nước tiểu. Đối với phụ nữ mang thai có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm các thủ thuật chuyên sâu hơn. Dưới đây là chi tiết các bước thực hiện cho từng loại xét nghiệm:

Xét nghiệm máu

Quy trình này diễn ra rất nhanh chóng, thường chỉ mất chưa đầy năm phút. Nhân viên y tế sẽ sử dụng một kim tiêm nhỏ để lấy một lượng máu vừa đủ từ tĩnh mạch trên cánh tay của bạn và cho vào ống nghiệm chuyên dụng. Bạn có thể sẽ cảm thấy hơi nhói nhẹ tại vị trí đâm kim và lúc rút kim ra, nhưng cảm giác này sẽ biến mất rất nhanh.

Xét nghiệm máu thường dùng phương pháp rRT-PCR (phát hiện gen virus) trong 1-14 ngày đầu hoặc xét nghiệm tìm kháng thể IgM (ELISA) sau 14 ngày.

Xét nghiệm nước tiểu

Xét nghiệm Zika trong nước tiểu (thường dùng phương pháp rRT-PCR) là cách hiệu quả để phát hiện RNA virus, với độ chính xác thậm chí cao hơn máu trong vòng 2 tuần đầu sau khởi phát triệu chứng. Đây là phương pháp phổ biến, đặc biệt hữu ích cho phụ nữ mang thai nhằm chẩn đoán sớm nhiễm trùng.

Đối với phương pháp này, bạn sẽ được nhân viên y tế phát một lọ đựng vô trùng, khăn lau sát khuẩn và hướng dẫn cách lấy mẫu sạch. Để kết quả đạt độ chính xác cao và không bị lẫn tạp chất hay vi khuẩn từ da, bạn cần thực hiện tuần tự các bước sau:

• Rửa tay thật kỹ bằng xà phòng và lau khô.
• Mở nắp lọ cẩn thận sao cho ngón tay tuyệt đối không chạm vào mặt trong của lọ.
• Tiến hành vệ sinh vùng kín bằng khăn sát khuẩn. Nam giới cần lau sạch phần đầu dương vật, nếu có bao quy đầu thì kéo tuột xuống trước khi lau. Nữ giới cần dùng tay tách nhẹ hai bên môi âm hộ và lau nhẹ nhàng bề mặt bên trong theo chiều từ trên xuống dưới, từ trước ra sau.
• Khi bắt đầu đi vệ sinh, bạn hãy tiểu một chút vào bồn cầu rồi nín lại.
• Tiếp tục tiểu trực tiếp vào lọ đựng cho đến khi đạt mức dung tích yêu cầu theo vạch chia sẵn, lưu ý không để miệng lọ chạm vào da.
• Vặn nắp lọ thật chặt và mang trả lại cho phòng xét nghiệm.

Có một lưu ý nhỏ là nếu bạn đang trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc bị chảy máu do trĩ, hãy chủ động thông báo trước cho bác sĩ để có hướng dẫn phù hợp.

Thủ thuật chọc ối dành riêng cho thai phụ

Trong trường hợp thai phụ đã thực hiện siêu âm trước sinh và bác sĩ phát hiện thai nhi có những dấu hiệu đáng ngờ của dị tật đầu nhỏ, chọc hút dịch ối sẽ được đề xuất thực hiện để kiểm tra sự lây nhiễm virus Zika. Phương pháp này thường được thực hiện sau tuần thai thứ 15.

Bác sĩ chuyên khoa sản sẽ sử dụng một loại kim rỗng ruột đặc biệt, cẩn thận đưa qua thành bụng của người mẹ để trích xuất một lượng rất nhỏ dịch ối đang bao bọc quanh thai nhi mang đi phân tích chuyên sâu.

Việc hiểu rõ đối tượng nào cần xét nghiệm virus Zika và nắm vững quy trình thực hiện là vô cùng quan trọng đối với công tác phòng chống và kiểm soát dịch bệnh. Xét nghiệm không chỉ giúp xác định ca bệnh để cách ly và điều trị kịp thời mà còn là biện pháp để bảo vệ sức khỏe của thai phụ và trẻ sơ sinh khỏi những hậu quả nghiêm trọng.

Xem thêm:

• Virus zika nguy hiểm như thế nào? Cách phòng tránh virus zika
• Virus Zika lây qua đường nào? Những con đường lây nhiễm cần biết