Tế bào NK là gì? Vai trò của tế bào này trong hệ miễn dịch

Tế bào NK hay tế bào diệt tự nhiên (Natural Killer cells) là thành phần chính của hệ miễn dịch tự nhiên, khác với hệ miễn dịch thu nhận bằng cách không yêu cầu tiếp xúc trước với kháng nguyên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng tế bào này đóng góp vào việc giám sát và loại bỏ tế bào biến đổi, giúp duy trì sự cân bằng nội môi. Trong bối cảnh các rối loạn miễn dịch và ung thư ngày càng được quan tâm, việc tìm hiểu về cơ chế hoạt động của nhóm tế bào này giúp làm rõ vai trò của chúng trong hệ thống bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Hãy cùng Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu chi tiết hơn qua các nội dung tiếp theo nhé!

Tế bào NK là gì?

Đây là một loại tế bào lympho lớn thuộc hệ miễn dịch tự nhiên, được hình thành và phát triển ban đầu từ tủy xương. Tế bào này chiếm 5 - 15% tổng số bạch cầu lympho trong cơ thể người lớn. Khi trưởng thành, các tế bào này có thể ở lại tủy xương hoặc di chuyển đến các cơ quan thuộc hệ bạch huyết như hạch bạch huyết, lá lách, amidan và tuyến ức. Sau đó, chúng được giải phóng vào máu và hiện diện tại nhiều mô, cơ quan khác như gan và phổi, nơi chúng thực hiện chức năng bảo vệ cơ thể.

Nhóm tế bào miễn dịch này được gọi là "sát thủ tự nhiên" vì chúng có thể tiêu diệt các mối đe dọa tiềm tàng mà không cần tiếp xúc trước với mầm bệnh cụ thể, trong khi các tế bào lympho khác muốn tiêu diệt tế bào có hại thì cần phải có tiếp xúc trước đó với mầm bệnh.

Cơ chế hoạt động của tế bào trong hệ miễn dịch

Tế bào diệt tự nhiên hoạt động như những “người gác cổng” của hệ miễn dịch, liên tục tuần tra trong cơ thể để giám sát trạng thái của các tế bào xung quanh. Quyết định tấn công hay không phụ thuộc vào sự cân bằng giữa các tín hiệu ức chế và kích hoạt mà chúng nhận được từ tế bào đích.

Trên bề mặt các tế bào này tồn tại nhiều thụ thể có chức năng khác nhau. Khi tế bào đích biểu hiện các dấu hiệu của tế bào bình thường (điển hình là phân tử MHC-1), thì tín hiệu ức chế sẽ chiếm ưu thế khiến quá trình tiêu diệt không được khởi phát. Cơ chế này giúp bảo vệ các tế bào khỏe mạnh của cơ thể khỏi bị tế bào NK tấn công nhầm.

Ngược lại, khi tế bào đích bị giảm hoặc mất biểu hiện của phân tử MHC-1 hoặc phát ra các tín hiệu nguy hiểm - thường gặp ở tế bào nhiễm virus hoặc tế bào ung thư - lúc này tín hiệu kích hoạt sẽ chiếm ưu thế. Khi đó, tế bào NK phóng thích perforin tạo lỗ trên màng tế bào đích, cho phép granzyme xâm nhập vào bên trong và kích hoạt quá trình chết tế bào theo chương trình.

Ngoài cơ chế gây chết tế bào đích, nhóm tế bào này còn giải phóng các cytokine như một phần của quá trình tín hiệu hóa miễn dịch, giúp truyền thông tin và điều chỉnh hoạt động của các tế bào miễn dịch xung quanh trong đáp ứng miễn dịch ban đầu.

Tế bào diệt tự nhiên có vai trò gì trong hệ miễn dịch?

Tế bào này là thành phần quan trọng của hệ miễn dịch bẩm sinh, tham gia bảo vệ cơ thể ngay từ giai đoạn sớm. Chúng không chỉ tiêu diệt tế bào bất thường mà còn điều phối nhiều hoạt động miễn dịch khác, giúp duy trì sự ổn định và hiệu quả của hệ thống phòng vệ. Cụ thể, tế bào NK đảm nhiệm các chức năng chính sau:

• Phòng thủ sớm: Nhận diện và loại bỏ tế bào bất thường, tạo hàng rào miễn dịch đầu tiên khi tác nhân gây hại vượt qua da và niêm mạc.
• Kháng virus: Tiêu diệt tế bào nhiễm virus, hạn chế sự nhân lên và lan rộng của mầm bệnh.
• Giám sát ung thư: Phát hiện và tiêu diệt tế bào biến đổi trước khi hình thành khối u rõ rệt.
• Điều phối miễn dịch: Tiết cytokine để huy động và kích hoạt các tế bào miễn dịch khác, giúp đáp ứng miễn dịch hiệu quả và cân bằng.
• Điều hòa viêm và chống nhiễm trùng: Tham gia kiểm soát phản ứng viêm, hỗ trợ chống lại một số vi khuẩn và ký sinh trùng.
• Vai trò trong thai kỳ: Vừa bảo vệ cơ thể người mẹ, vừa hỗ trợ quá trình phát triển của thai nhi.

Các bệnh lý và rối loạn liên quan đến tế bào NK

Thiếu hụt hoặc rối loạn chức năng của nhóm tế bào này có thể khiến cơ thể dễ nhiễm trùng và tăng nguy cơ ung thư, do khả năng giám sát miễn dịch bị suy giảm. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy chúng còn liên quan đến một số bệnh lý khác, cụ thể:

• Bệnh tự miễn: Khi hoạt động của tế bào diệt tự nhiên bị rối loạn, hệ miễn dịch có thể mất kiểm soát và tấn công nhầm các tế bào khỏe mạnh của chính cơ thể.
• Hen suyễn: Chúng tham gia điều hòa phản ứng viêm đường hô hấp, có thể làm tăng hoặc giảm mức độ viêm tùy vào từng giai đoạn và cơ địa.
• Bệnh viêm đường ruột (IBD): Loại tế bào này góp phần vào phản ứng viêm của cơ thể trước vi khuẩn trong đường ruột, từ đó ảnh hưởng đến mức độ nặng nhẹ của bệnh.

Những vai trò này cho thấy các tế bào diệt tự nhiên không chỉ bảo vệ cơ thể mà còn ảnh hưởng đến nhiều cơ chế bệnh lý khác nhau.

Tế bào NK đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch bẩm sinh, giúp nhận diện và loại bỏ tế bào bất thường, góp phần duy trì cân bằng miễn dịch. Việc hiểu rõ cơ chế hoạt động và vai trò của loại tế bào diệt tự nhiên trong hệ miễn dịch của cơ thể giúp mỗi người nâng cao nhận thức trong việc bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa các bệnh lý liên quan.