Sốt xuất huyết và sốt mò: Điểm khác biệt và cách phòng ngừa hiệu quả

Khí hậu nhiệt đới nóng ẩm tại Việt Nam tạo điều kiện thuận lợi cho các côn trùng truyền bệnh phát triển, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh sốt xuất huyết và bệnh sốt mò. Bởi một số triệu chứng ban đầu có thể tương đồng, nhiều người dễ nhầm lẫn giữa hai bệnh, dẫn đến chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị. Hiểu rõ đặc điểm của từng bệnh sẽ giúp chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Tìm hiểu chung về sốt xuất huyết và sốt mò

Mặc dù đều gây ra những cơn sốt cao liên tục nhưng bản chất tác nhân gây bệnh và nguồn gốc lây truyền của sốt mò và sốt xuất huyết lại hoàn toàn khác biệt. Vậy sốt xuất huyết là gì? Sốt mò là gì?

Bệnh sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Bệnh không lây qua tiếp xúc thông thường giữa người với người mà lây truyền gián tiếp qua vết đốt của muỗi vằn (chủ yếu là chủng Aedes aegypti) mang virus. Loại muỗi này có đặc tính sống trong nhà, gần người và thường đốt vào sáng sớm hoặc chiều muộn trước khi trời tối.

Khi virus Dengue xâm nhập vào hệ tuần hoàn, người bệnh sẽ đối mặt với các triệu chứng diễn tiến rất đột ngột:

• Sốt cao liên tục từ 39 - 40°C trong vòng 3 - 7 ngày, rất khó đáp ứng với các thuốc hạ sốt thông thường.
• Đau nhức đầu dữ dội, đi kèm cảm giác đau tức ở vùng sau hốc mắt.
• Đau mỏi cơ bắp nghiêm trọng, ê ẩm các khớp xương đến mức không muốn vận động.
• Xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết như chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng.

Vào giai đoạn nguy hiểm (ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh), khi bệnh nhân bắt đầu giảm sốt, hiện tượng thoát huyết tương dẫn đến cô đặc máu và giảm tiểu cầu sẽ diễn ra mạnh nhất, dễ gây sốc Dengue đe dọa tính mạng.

Bệnh sốt mò là gì?

Sốt mò là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Orientia tsutsugamushi gây ra. Bệnh lây truyền sang người thông qua vết đốt của ấu trùng mò nhiễm mầm bệnh. Bệnh xuất hiện chủ yếu tại châu Á và Tây Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, đặc biệt ở các khu vực có điều kiện thuận lợi cho mò và động vật gặm nhấm sinh sống.

Tiến trình lâm sàng của bệnh sốt mò thường được nhận diện qua các biểu hiện điển hình sau:

• Sốt cao liên tục và kéo dài dai dẳng (có thể lên tới 2 - 3 tuần nếu không được điều trị).
• Đau đầu dữ dội, mệt mỏi nghiêm trọng và sưng đau các hạch ngoại vi gần vị trí bị đốt.
• Phát ban đỏ dát sẩn toàn thân, xuất hiện sau cơn sốt vài ngày.
• Triệu chứng hô hấp như ho khan, khó thở do tổn thương phổi kẽ.
• Tại vị trí bị ấu trùng mò đốt ban đầu sẽ hình thành một nốt phỏng nước, sau đó vỡ ra, loét nông và đóng vảy màu đen cộm lên, không đau, không ngứa hoặc rất ít khi đau và ngứa. Vết loét này thường ẩn nấp ở các vùng da mềm, kín như nách, bẹn, lằn mông, cơ quan sinh dục hoặc nếp gấp khuỷu tay.

Điểm giống và khác nhau giữa sốt mò và sốt xuất huyết

Để chủ động phòng tránh các sai lầm trong việc tự mua thuốc điều trị tại nhà, việc hiểu rõ về sự giống và khác biệt giữa sốt mò và sốt xuất huyết là vô cùng quan trọng. Vậy đâu là điểm giống và khác nhau giữa hai căn bệnh này?

Những điểm tương đồng

Mặc dù khác nhau về mặt căn nguyên, sốt mò và sốt xuất huyết có một số điểm chung như:

• Đều là các bệnh truyền nhiễm cấp tính có nguy cơ diễn tiến nặng thành dịch tại các vùng nhiệt đới.
• Con đường xâm nhập vào cơ thể đều thông qua một sinh vật trung gian đốt và truyền mầm bệnh.
• Triệu chứng toàn thân ban đầu giống nhau bao gồm sốt cao đột ngột, mệt lả, chán ăn và đau nhức cơ thể.
• Đều có thể gây ra các dải phát ban đỏ trên bề mặt da sau vài ngày phát sốt.
• Nếu bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn, cả hai bệnh đều tấn công các cơ quan nội tạng, gây viêm phổi, viêm cơ tim, suy gan, suy thận và suy đa tạng nguy kịch.

Những điểm khác biệt

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa sốt mò và sốt xuất huyết, bạn đọc có thể tham khảo:

Các biện pháp phòng ngừa sốt mò và sốt xuất huyết

Bởi vì đặc điểm dịch tễ và môi trường hoạt động của muỗi vằn và ấu trùng mò hoàn toàn khác nhau nên chiến lược phòng bệnh phải được áp dụng riêng biệt cho từng loại môi trường sống.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết 

Nhằm triệt tiêu tận gốc nơi sinh sản của muỗi vằn xung quanh khu vực nhà ở, người dân cần nghiêm túc thực hiện các biện pháp sau:

• Tiêm vắc xin phòng bệnh: Đây là biện pháp phòng bệnh chủ động và tiên tiến nhất hiện nay. Người dân (đặc biệt là trẻ em và người lớn trong độ tuổi khuyến cáo) nên đến các trung tâm tiêm chủng uy tín để được tư vấn và tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết đầy đủ, giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động với virus Dengue.
• Triệt nguồn sinh sản: Loại bỏ các vật dụng phế thải chứa nước đọng (lốp xe cũ, chai lọ, gáo dừa), đậy kín các lu khạp chứa nước sinh hoạt, thay nước bình hoa thường xuyên và thả cá ăn lăng quăng.
• Ngăn chặn muỗi đốt: Duy trì thói quen ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem hoặc xịt chống muỗi trong không gian sinh hoạt.
• Chủ động tham gia phun hóa chất diệt muỗi theo các chiến dịch y tế dự phòng của địa phương.

Cách phòng ngừa sốt mò

Đối với những người thường xuyên phải làm việc hoặc di chuyển qua các vùng có nhiều cây cỏ, chiến lược phòng tránh ấu trùng mò bám vào người cần tập trung vào các hành động sau:

• Bảo hộ lao động: Mặc quần áo dài tay khít cổ, đi ủng, đeo găng tay khi đi vào các vùng nương rẫy, đồng ruộng hoặc rừng núi.
• Tránh rủi ro tiếp xúc: Tuyệt đối không nằm, ngồi hoặc phơi quần áo trực tiếp trên các bãi cỏ, nền đất ẩm cạnh bờ bụi.
• Vệ sinh sau phơi nhiễm: Sau khi từ vùng bụi rậm trở về, cần tắm rửa sạch sẽ ngay bằng xà phòng, chú ý kỳ cọ kỹ các vùng da mềm (nách, bẹn, khuỷu tay) và thay toàn bộ quần áo mới.
• Dọn dẹp cảnh quan: Phát quang các bụi rậm, phun thuốc diệt côn trùng xung quanh khu vực sống, hạn chế tiếp xúc với nơi cư trú của mò và động vật gặm nhấm/thú nhỏ.

Sốt xuất huyết và sốt mò đều có thể khởi phát bằng triệu chứng sốt nhưng nguyên nhân gây bệnh, đường lây truyền và cách điều trị hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết sớm những dấu hiệu đặc trưng sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám kịp thời, hạn chế biến chứng nguy hiểm và có hướng xử trí phù hợp.

Để bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ sốt xuất huyết, bên cạnh việc diệt muỗi, loại bỏ nơi muỗi sinh sản và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ, tiêm vắc xin là giải pháp phòng ngừa chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng. Nếu bạn có nhu cầu tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết, hãy đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được đội ngũ nhân viên y tế tư vấn, sàng lọc và tiêm chủng theo đúng khuyến cáo. Chủ động phòng bệnh hôm nay chính là cách bảo vệ sức khỏe cho bạn và những người thân yêu trong tương lai.