Vắc xin bệnh than: Ai cần tiêm và những điều cần biết?

Nguy cơ phơi nhiễm không giống nhau ở mọi người mà phụ thuộc vào công việc, môi trường tiếp xúc và một số tình huống đặc biệt. Vì vậy, việc tìm hiểu đối tượng cần tiêm, khả năng tiếp cận vắc xin tại Việt Nam và những lưu ý khi tiêm giúp xác định ai thực sự cần được bảo vệ.

Vắc xin bệnh than là gì và có ở Việt Nam không?

Vắc xin phòng bệnh than giúp cơ thể hình thành đáp ứng miễn dịch trước nguy cơ tiếp xúc với Bacillus anthracis. Hiện có nhiều loại vắc xin phòng bệnh than được phát triển và sử dụng ở các quốc gia khác nhau, với sự khác biệt về thành phần và công nghệ sản xuất. Một số vắc xin sử dụng kháng nguyên bảo vệ để kích thích cơ thể tạo kháng thể, từ đó hỗ trợ chống lại tác động của độc tố do Bacillus anthracis tạo ra.

Vắc xin bệnh than có thể được tiếp cận tại Việt Nam nhưng không được triển khai phổ biến cho cộng đồng. Phạm vi sử dụng vắc xin có thể khác nhau tùy từng quốc gia và sản phẩm được cấp phép. Đây là loại vắc xin chuyên biệt, chủ yếu được cân nhắc trong những trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm cụ thể hoặc có chỉ định đặc biệt.

Do bệnh than ở người không phổ biến trong cộng đồng, việc tiêm vắc xin thường được cân nhắc dựa trên nguy cơ nghề nghiệp hoặc yêu cầu y tế. Người có nhu cầu tiêm nên liên hệ cơ sở y tế có chuyên môn để được tư vấn về chỉ định, khả năng tiếp cận và biện pháp phòng bệnh phù hợp.

Ai nên tiêm phòng bệnh than?

Vắc xin phòng bệnh than không được khuyến cáo tiêm thường quy cho toàn bộ người dân. Việc tiêm chủng chủ yếu được cân nhắc ở những người có nguy cơ phơi nhiễm trong công việc hoặc trong một số tình huống đặc biệt. Những nhóm có thể được chỉ định tiêm gồm:

• Nhân viên phòng thí nghiệm: Người trực tiếp làm việc với vi khuẩn Bacillus anthracis hoặc các mẫu bệnh phẩm có nguy cơ chứa tác nhân này.
• Nhân viên xử lý sinh học và nghiên cứu: Một số nhà nghiên cứu và nhân viên lĩnh vực an toàn sinh học có công việc trực tiếp liên quan đến Bacillus anthracis hoặc vật liệu có nguy cơ chứa tác nhân này có thể được chỉ định tiêm.
• Người làm việc với động vật và sản phẩm từ động vật: Đặc biệt là người thường xuyên tiếp xúc với động vật có nguy cơ mắc bệnh hoặc các sản phẩm như da, lông, len có khả năng nhiễm bào tử vi khuẩn.
• Một số quân nhân: Những người có nhiệm vụ hoặc được triển khai đến khu vực có nguy cơ phơi nhiễm với vi khuẩn than.
• Nhân viên ứng phó khẩn cấp: Một số lực lượng có khả năng phải xử lý tình huống liên quan đến tác nhân gây bệnh than có thể được cân nhắc tiêm phòng.

Việc tiêm phòng cần được bác sĩ đánh giá dựa trên mức độ nguy cơ và tình trạng sức khỏe của từng người. Người không thuộc nhóm nguy cơ đặc biệt thường không cần tiêm vắc xin bệnh than định kỳ.

Lịch tiêm và cách tiêm như thế nào?

Lịch tiêm vắc xin phòng bệnh than phụ thuộc vào loại vắc xin và mục đích tiêm. Theo khuyến nghị của CDC Hoa Kỳ đối với vắc xin dùng tại nước này, lịch tiêm trước phơi nhiễm gồm 3 liều tiêm bắp vào tháng 0, 1 và 6; sau đó tiêm các liều nhắc theo lịch dành cho người tiếp tục có nguy cơ. Lịch cụ thể phụ thuộc vào loại vắc xin và khuyến cáo của cơ quan y tế.

Trong dự phòng sau phơi nhiễm, lịch tiêm phụ thuộc vào loại vắc xin. Có loại CDC Hoa Kỳ khuyến nghị 3 liều tiêm dưới da vào tuần 0, 2 và 4, kết hợp kháng sinh dự phòng theo chỉ định. Một số vắc xin khác có lịch khác. Lịch tiêm cụ thể cần căn cứ vào loại vắc xin, tình trạng phơi nhiễm và hướng dẫn của cơ sở y tế, không nên tự áp dụng phác đồ trên cho mọi trường hợp.

Tác dụng phụ và lưu ý khi tiêm vắc xin bệnh than

Phản ứng tại vị trí tiêm là một trong những tác dụng không mong muốn thường gặp. Người tiêm có thể bị đau, đỏ, sưng hoặc cảm giác khó chịu tại vùng tiêm trong thời gian ngắn. Một số trường hợp có thể xuất hiện triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, đau đầu hoặc sốt nhẹ.

Trước khi tiêm, người có chỉ định nên cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử dị ứng, các bệnh đang mắc, thuốc đang sử dụng và những phản ứng từng gặp sau tiêm chủng. Người có tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng với liều vắc xin trước đó hoặc với thành phần của vắc xin cần thông báo rõ để được đánh giá.

Sau tiêm, nên ở lại cơ sở tiêm chủng theo thời gian được hướng dẫn để theo dõi phản ứng sớm. Khi về nhà, cần tiếp tục quan sát sức khỏe và liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện biểu hiện bất thường hoặc phản ứng nghiêm trọng.

Bên cạnh việc tìm hiểu về vắc xin bệnh than, người dân có thể đến hệ thống Tiêm chủng Long Châu gần nhất để được tư vấn và tiêm các loại vắc xin phù hợp với nhu cầu. Tại đây, khách hàng được khám sàng lọc kỹ lưỡng, theo dõi sau tiêm và hướng dẫn chăm sóc đầy đủ nhằm đảm bảo an toàn trong suốt quá trình tiêm chủng.

Khi nào cần đi khám sau khi có nguy cơ phơi nhiễm?

Vắc xin là một trong những biện pháp phòng bệnh cho người có nguy cơ, nhưng khi đã nghi ngờ phơi nhiễm, việc xử trí cần được thực hiện càng sớm càng tốt thay vì chỉ dựa vào tiền sử tiêm chủng. Nếu nghi ngờ đã tiếp xúc với Bacillus anthracis hoặc bào tử của vi khuẩn này, người dân cần đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Đặc biệt, khi xuất hiện sốt, mệt mỏi, tổn thương da bất thường hoặc triệu chứng hô hấp sau một lần tiếp xúc đáng ngờ, cần được đánh giá sớm.

Người đã được xác định phơi nhiễm có thể cần các biện pháp dự phòng theo hướng dẫn của bác sĩ, trong đó có thuốc kháng sinh và tiêm chủng trong một số trường hợp. Không nên tự dùng thuốc kháng sinh hoặc tự điều chỉnh lịch tiêm vì lựa chọn dự phòng phụ thuộc vào đường phơi nhiễm, thời điểm tiếp xúc và tình trạng tiêm chủng trước đó. Điều trị và dự phòng sớm có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng.

Vắc xin bệnh than không được sử dụng đại trà mà chỉ được cân nhắc trong những trường hợp có nguy cơ cụ thể. Việc xác định đúng nguy cơ, lựa chọn biện pháp dự phòng và thực hiện lịch tiêm theo chỉ định giúp người có nguy cơ được bảo vệ phù hợp; đồng thời vẫn cần tuân thủ các biện pháp an toàn và bảo hộ nghề nghiệp để hạn chế phơi nhiễm.