Nhóm thực phẩm gây dị ứng: 9 loại phổ biến và cách phòng tránh

Dị ứng thực phẩm có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và xuất hiện ngay cả với những thực phẩm quen thuộc. Mức độ phản ứng khác nhau ở mỗi người, từ nhẹ đến nghiêm trọng. Hiểu rõ nhóm thực phẩm gây dị ứng sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe và xử trí đúng khi gặp tình huống bất ngờ.

9 nhóm thực phẩm gây dị ứng phổ biến

Mặc dù nhiều loại thực phẩm có thể gây dị ứng, phần lớn các trường hợp liên quan đến một số nhóm thực phẩm phổ biến dưới đây.

Sữa bò

Dị ứng sữa bò thường gặp ở trẻ nhỏ nhưng vẫn có thể xuất hiện ở người lớn. Phản ứng có thể xảy ra sau khi uống sữa hoặc dùng các sản phẩm như phô mai, bơ, sữa chua. Triệu chứng thường gặp gồm phát ban, nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc khó thở. Dị ứng sữa bò khác với không dung nạp lactose, vốn chủ yếu gây rối loạn tiêu hóa.

Trứng

Cả protein trong lòng trắng và lòng đỏ trứng đều có thể gây dị ứng. Phản ứng thường xuất hiện trong thời gian ngắn sau khi ăn trứng hoặc thực phẩm chứa trứng. Người bệnh có thể bị mề đay, ngứa, đau bụng, nôn hoặc khó thở. Một số trẻ có thể giảm mức độ dị ứng khi lớn lên nhưng vẫn cần được theo dõi phù hợp.

Đậu phộng

Đậu phộng là một trong những thực phẩm có nguy cơ gây phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Ở người đã mẫn cảm, chỉ một lượng nhỏ cũng có thể gây mề đay, sưng môi, khó thở hoặc phản vệ. Đậu phộng có thể xuất hiện trong bánh kẹo, nước sốt, bơ đậu phộng và nhiều thực phẩm chế biến sẵn. Người bệnh cần đọc kỹ nhãn sản phẩm để hạn chế tiếp xúc ngoài ý muốn.

Các loại hạt cây

Nhóm hạt cây gồm hạnh nhân, hạt điều, óc chó, hồ đào, mắc ca và nhiều loại hạt khác. Dị ứng với hạt cây có thể gây phản ứng từ nhẹ đến nặng, bao gồm cả phản vệ. Người dị ứng với một loại hạt không nhất thiết sẽ phản ứng với tất cả các loại còn lại. Tuy nhiên, việc tiếp tục sử dụng các loại hạt khác cần được bác sĩ đánh giá để bảo đảm an toàn.

Đậu nành

Đậu nành và các sản phẩm từ đậu nành có thể gây dị ứng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Thực phẩm chứa đậu nành thường gặp gồm sữa đậu nành, đậu phụ, tương và một số món chế biến sẵn. Triệu chứng có thể bao gồm ngứa miệng, phát ban, đau bụng, tiêu chảy hoặc khó thở. Nhiều trẻ có thể giảm dị ứng theo thời gian nhưng không nên tự thử lại thực phẩm tại nhà.

Lúa mì

Dị ứng lúa mì là phản ứng của hệ miễn dịch với protein có trong lúa mì. Tình trạng này khác với bệnh celiac và không dung nạp gluten. Người bệnh có thể xuất hiện mề đay, đau bụng, nôn, nghẹt mũi hoặc khó thở sau khi ăn thực phẩm chứa lúa mì. Bánh mì, mì, bánh ngọt và một số loại nước sốt có thể chứa thành phần này.

Cá

Các loại cá như cá hồi, cá ngừ, cá thu hoặc cá tuyết đều có thể gây dị ứng. Dị ứng cá thường kéo dài đến tuổi trưởng thành và ít có xu hướng tự hết hơn dị ứng sữa hoặc trứng. Triệu chứng có thể gồm ngứa, nổi mề đay, đau bụng, nôn hoặc phản vệ. Người bệnh cũng cần lưu ý nguy cơ tiếp xúc chéo trong quá trình chế biến và dùng chung dụng cụ nấu ăn.

Động vật có vỏ

Nhóm động vật có vỏ gồm tôm, cua, ghẹ, sò, nghêu, hàu và một số loại hải sản khác. Đây là nhóm thực phẩm gây dị ứng khá phổ biến ở người trưởng thành. Phản ứng có thể xuất hiện nhanh với biểu hiện ngứa, mề đay, sưng môi, khó thở hoặc phản vệ. Một số người chỉ dị ứng với một nhóm nhất định nhưng vẫn cần được đánh giá trước khi ăn các loại hải sản khác.

Mè (vừng)

Mè là thực phẩm có thể gây phản ứng dị ứng từ nhẹ đến nghiêm trọng. Thành phần này thường có trong bánh mì, bánh ngọt, dầu mè, nước sốt và nhiều món chế biến sẵn. Người bệnh có thể gặp phát ban, ngứa, sưng môi, đau bụng hoặc khó thở sau khi ăn. Do mè đôi khi xuất hiện với lượng nhỏ trong sản phẩm, việc đọc kỹ nhãn thực phẩm là rất cần thiết.

Không phải tất cả mọi người đều cần kiêng 9 nhóm thực phẩm trên. Chỉ nên loại bỏ thực phẩm đã được xác định là nguyên nhân gây dị ứng để tránh làm mất cân đối dinh dưỡng. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ em đang trong giai đoạn phát triển.

Dấu hiệu dị ứng thực phẩm và cách xử trí

Triệu chứng dị ứng thực phẩm thường xuất hiện trong vài phút đến vài giờ sau khi ăn. Phản ứng có thể ảnh hưởng đến da, đường tiêu hóa, hô hấp hoặc tuần hoàn với mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng.

Triệu chứng thường gặp

Các dấu hiệu phổ biến gồm:

• Ngứa hoặc châm chích trong miệng.
• Phát ban, nổi mề đay.
• Sưng môi, mặt, lưỡi hoặc mí mắt.
• Đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
• Ho, khò khè, khó thở.
• Chóng mặt hoặc mệt lả.

Nếu xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh nên ngừng ăn thực phẩm nghi ngờ gây dị ứng và đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Dấu hiệu phản vệ cần cấp cứu

Phản vệ là phản ứng dị ứng nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Cần gọi cấp cứu ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Khó thở, thở rít hoặc khò khè.
• Sưng lưỡi, môi hoặc cổ họng.
• Chóng mặt, ngất hoặc rối loạn ý thức.
• Da tái lạnh, tụt huyết áp.
• Đau bụng dữ dội hoặc nôn liên tục kèm khó thở.

Người bệnh không nên tự điều trị hoặc tiếp tục ăn thực phẩm nghi ngờ gây dị ứng. Nếu đã được bác sĩ kê bút tiêm adrenaline tự động, cần sử dụng theo hướng dẫn và nhanh chóng đến cơ sở y tế.

Nếu thường xuyên gặp các triệu chứng sau khi ăn, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và được tư vấn chế độ ăn phù hợp, thay vì tự ý loại bỏ nhiều loại thực phẩm.

Cách phòng ngừa dị ứng thực phẩm

Cách phòng ngừa hiệu quả là xác định và tránh đúng thực phẩm gây dị ứng. Người bệnh không nên tự kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm khi chưa rõ nguyên nhân vì có thể làm thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt ở trẻ em.

Một số biện pháp cần lưu ý gồm:

• Đọc kỹ nhãn thực phẩm: Kiểm tra thành phần mỗi lần mua vì công thức sản phẩm có thể thay đổi.
• Nhận biết tên gọi khác của dị nguyên: Sữa có thể được ghi là whey hoặc casein, còn trứng có thể xuất hiện dưới tên albumin.
• Tránh nhiễm chéo: Dị nguyên có thể lẫn qua dao, thớt, dầu chiên hoặc dụng cụ chế biến dùng chung.
• Thông báo khi ăn ngoài: Trao đổi rõ với nhân viên phục vụ về thực phẩm gây dị ứng và cách món ăn được chế biến.
• Không tự thử ăn lại: Việc thử lại thực phẩm cần được thực hiện theo chỉ định tại cơ sở y tế có khả năng cấp cứu.
• Chuẩn bị kế hoạch xử trí: Người có nguy cơ phản vệ nên mang theo thuốc cấp cứu được kê đơn và hướng dẫn người thân cách sử dụng.

Khi thông tin trên nhãn không rõ hoặc món ăn được chế biến tại chỗ, người bệnh nên chủ động hỏi trước khi sử dụng để hạn chế tiếp xúc ngoài ý muốn.

9 nhóm thực phẩm gây dị ứng thường gặp gồm sữa, trứng, đậu phộng, hạt cây, đậu nành, lúa mì, cá, động vật có vỏ và mè. Phản ứng có thể chỉ gây ngứa, mề đay, rối loạn tiêu hóa nhưng cũng có khả năng tiến triển thành phản vệ. Người bệnh cần nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, tránh đúng dị nguyên và không tự thử ăn lại khi chưa được đánh giá.

Nếu thường xuyên xuất hiện phát ban, sưng môi, đau bụng hoặc khó thở sau khi ăn, bạn nên đến cơ sở y tế để xác định nguyên nhân và được tư vấn chế độ ăn phù hợp. Trường hợp có khó thở, sưng cổ họng, ngất hoặc rối loạn ý thức cần gọi cấp cứu ngay.