Nhiệt miệng nên làm gì? Cách giảm đau nhanh, mau lành và biết lúc cần đi khám

Cảm giác rát buốt trong miệng tưởng nhỏ, nhưng lại có thể làm bạn ngại ăn, ngại nói, thậm chí mất ngủ vì đau. Nhiều trường hợp loét miệng dạng áp tơ có xu hướng tự cải thiện theo thời gian, nhưng tốc độ lành còn tùy cơ địa, vị trí vết loét và cách chăm sóc.

Nhiệt miệng nên làm gì ngay để đỡ rát và mau lành?

Bạn có thể cân nhắc các việc dưới đây trong 24 giờ đầu:

• Súc miệng nước muối ấm: Nước muối ấm thường được dùng để làm sạch khoang miệng và giúp cảm giác dễ chịu hơn. Nếu bạn dễ xót, có thể pha loãng để tránh rát.
• Chọn thức ăn mềm, nguội hoặc hơi ấm: Cháo, súp, sữa chua, trứng hấp… thường ít cọ xát nên giúp bạn ăn đỡ “nhói”. Ăn đồ quá nóng cũng có thể làm vùng loét khó chịu hơn.
• Tránh các yếu tố làm vết loét rát hơn: Món cay, chua, mặn đậm, đồ cứng giòn, nước có gas hoặc rượu bia thường khiến niêm mạc bị kích thích mạnh.
• Giảm đau tại chỗ trước bữa ăn: Một số sản phẩm giảm đau tại chỗ có thể giúp bạn ăn uống dễ hơn. Tuy vậy, nếu bạn đang mang thai, cho con bú, có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác, nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng.
• Đánh răng nhẹ tay với bàn chải mềm: Vệ sinh răng miệng vẫn quan trọng, nhưng nên nhẹ tay và tránh chà trực tiếp lên ổ loét.

Gợi ý ăn uống để đỡ xót mà vẫn đủ chất

Khi nhai, niêm mạc miệng co kéo làm vùng loét đau hơn, nên chọn món phù hợp có thể giúp “giảm khổ” rõ rệt. Nếu bạn đang phân vân nên ăn thế nào cho đỡ xót, có thể thử theo gợi ý sau:

• Ăn chậm, chia nhỏ bữa để đỡ đau và đỡ mệt.
• Ưu tiên món mềm, ít gia vị, nhiệt độ vừa phải.
• Uống nước đều trong ngày, nếu đau có thể dùng ống hút để hạn chế chạm vết loét.
• Tăng món giàu đạm dễ tiêu như trứng, sữa, đậu hũ để cơ thể có “nguyên liệu” hồi phục.

Những việc nên tránh vì dễ lâu lành

Không ít người sốt ruột nên thử đủ kiểu mẹo truyền miệng. Vấn đề là một số cách có thể làm niêm mạc kích ứng, bỏng rát hoặc khiến vết loét rộng hơn. Bạn nên tránh:

• Cạy, chà xát mạnh hoặc liên tục “kiểm tra” vết loét bằng lưỡi.
• Dùng dung dịch súc miệng quá gắt khiến cảm giác bỏng rát tăng lên.
• Tự bôi những thứ gây nóng rát mạnh vì có thể làm tổn thương niêm mạc nhiều hơn.

Nếu bạn đau đến mức ăn uống rất khó, hãy cân nhắc trao đổi với nhân viên y tế để được gợi ý cách giảm đau phù hợp, thay vì cố chịu hoặc tự thử quá nhiều mẹo.

Nhiệt miệng nên làm gì khi muốn dùng thuốc tại chỗ và chăm sóc đúng mức độ?

Loét miệng dạng áp tơ thường tập trung vào giảm triệu chứng và hỗ trợ lành, vì nguyên nhân không phải lúc nào cũng xác định rõ. Điều bạn cần là chọn đúng mục tiêu, đúng thời điểm.

Trường hợp nhẹ

Nếu vết loét nhỏ, đau vừa phải và bạn vẫn ăn uống được, bạn có thể cân nhắc:

• Gel làm tê giảm đau: Thường dùng lượng vừa đủ, tiện trước bữa ăn để giảm khó chịu.
• Sản phẩm tạo màng bảo vệ: Giúp giảm cọ xát của thức ăn lên vết loét.
• Dung dịch súc miệng sát khuẩn nhẹ: Có thể hỗ trợ khoang miệng sạch hơn, giảm nguy cơ bội nhiễm.

Trường hợp đau nhiều, loét to hoặc hay tái phát

Khi vết loét lớn, đau nhiều, tái phát dày hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến ăn uống, ngủ nghỉ, bạn nên cân nhắc đi khám. Một số tình huống có thể cần thuốc chống viêm tại chỗ theo chỉ định và theo dõi đáp ứng. Đi khám cũng giúp loại trừ những nguyên nhân khác có biểu hiện gần giống nhiệt miệng.

Có nên bổ sung vitamin không?

Nhiều người nghe nói nhiệt miệng là do “thiếu chất” nên vội bổ sung đủ loại. Thực tế, một số trường hợp loét miệng tái phát có thể liên quan thiếu vi chất như sắt, folate hoặc vitamin B12, nhưng không phải ai cũng vậy.

Nếu bạn nhiệt miệng lặp đi lặp lại, kèm mệt mỏi, xanh xao hoặc ăn uống kém kéo dài, hãy cân nhắc khám để được đánh giá và xét nghiệm khi cần. Như vậy sẽ tránh bổ sung sai, vừa tốn công vừa không giải quyết đúng vấn đề.

Nhiệt miệng nên làm gì để hiểu đúng nguyên nhân và hạn chế tái phát?

Phần này giúp bạn trả lời câu hỏi “vì sao mình hay bị”, đồng thời giúp kiểm soát tốt hơn về lâu dài. Nhiệt miệng thường không có một nguyên nhân duy nhất, mà hay là tổng hợp của nhiều yếu tố nhỏ.

Nhóm yếu tố thường gặp trong đời sống

Một số yếu tố hay gặp gồm: Stress, thiếu ngủ, thay đổi thói quen ăn uống, và chấn thương nhỏ trong miệng như lỡ cắn má, chải răng mạnh hoặc niêm mạc bị cọ xát. Đôi khi chỉ cần vài ngày làm việc căng, ngủ ít và ăn đồ cay nóng liên tục, niêm mạc cũng dễ “nhạy cảm” hơn.

Thực phẩm và thói quen dễ làm vết loét đau thêm

Trong giai đoạn đang viêm, thức ăn quá chua, cay, mặn, đồ cứng giòn, nước có gas hoặc rượu bia có thể làm niêm mạc bị kích thích nhiều hơn. Bạn không cần kiêng quá mức, nhưng nên giảm các món khiến bạn rát rõ rệt, vì cơ thể mỗi người có ngưỡng chịu đựng khác nhau.

Khi nào cần nghĩ đến vấn đề khác không chỉ là loét áp tơ?

Điểm hay nhầm là phân biệt loét áp tơ với tổn thương do herpes quanh môi. Herpes thường có xu hướng xuất hiện theo cụm mụn nước, có thể rát trước khi nổi và có khả năng lây. Nếu bạn thấy tổn thương giống mụn nước, hay xuất hiện quanh môi và có tính lây, nên đi khám để được đánh giá đúng.

Đừng tự chẩn đoán dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ. Đi khám đúng lúc giúp bạn tránh dùng sai cách và giảm lo lắng không cần thiết.

Nhiệt miệng nên làm gì khi kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường?

Phần lớn trường hợp lành tính, nhưng bạn không nên chủ quan nếu có dấu hiệu “lệch chuẩn”. Dưới đây là các tình huống bạn nên cân nhắc đi khám sớm:

Khi nào nên đi khám sớm?

Trước khi vào danh sách, lưu ý rằng dấu hiệu nặng hay nhẹ còn phụ thuộc thể trạng và mức ảnh hưởng đến ăn uống, sinh hoạt. Bạn có thể cân nhắc đi khám nếu gặp:

• Vết loét kéo dài, không cải thiện theo thời gian hoặc tái phát liên tục.
• Đau nhiều đến mức ăn uống khó, dễ mất nước hoặc sụt cân.
• Kèm sốt, nổi hạch hoặc mệt rõ.
• Vết loét có bờ bất thường, dễ chảy máu hoặc lan rộng.

Trẻ em loét miệng: Khi nào cần đưa đi khám?

Ở trẻ, loét miệng có thể khiến bé bỏ bú, quấy khóc và dễ mất nước. Bạn nên đưa trẻ đi khám sớm nếu:

• Bé bỏ ăn bỏ bú rõ rệt, tiểu ít, môi khô, khóc ít nước mắt.
• Loét miệng nặng lên hoặc miệng hôi nhiều.
• Kèm sốt cao, li bì hoặc phát ban.

Nếu bạn băn khoăn “có cần đi khám không”, đi khám sớm thường giúp yên tâm hơn và tránh tự dùng thuốc không phù hợp.

Nhiệt miệng nên làm gì để phòng tái phát: Thói quen đơn giản mỗi ngày

Khi đã qua đợt đau, nhiều người quên mất giai đoạn “chốt sổ” quan trọng: Phòng tái phát. Một số cách dưới đây nghe đơn giản, nhưng nếu làm đều, bạn có thể thấy tần suất tái phát giảm dần.

Vệ sinh răng miệng đúng cách và giảm chấn thương niêm mạc

Bạn có thể thử:

• Dùng bàn chải mềm, chải nhẹ vùng nướu và mặt trong má.
• Nếu hay cắn má hoặc có răng sắc cạnh, hãy cân nhắc kiểm tra nha khoa để giảm cọ xát.
• Tránh đồ quá cứng giòn trong giai đoạn miệng đang nhạy cảm.

Ăn uống, nghỉ ngơi và quản lý stress

Stress và thiếu ngủ là những yếu tố hay gặp trong các đợt loét miệng tái phát. Bạn không cần thay đổi mọi thứ cùng lúc. Có thể bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng đều:

• Uống đủ nước, nhất là khi bạn nói nhiều hoặc làm việc phòng máy lạnh.
• Ăn đa dạng nhóm thực phẩm để tránh thiếu vi chất kéo dài.
• Cố gắng ngủ đều giờ, giảm cà phê quá muộn.

Tự theo dõi để tìm tác nhân kích hoạt của riêng bạn

Bạn có thể ghi lại vài điểm: Hôm đó ăn gì, mức stress ra sao, có bị cắn má không, có dùng sản phẩm súc miệng mới không. Sau 2 đến 4 tuần, bạn thường nhìn ra quy luật của riêng mình, và đó là chìa khóa để phòng tái phát hiệu quả.

Tóm lại, nhiệt miệng nên làm gì là câu hỏi cần được trả lời theo hướng nhẹ nhàng nhưng đúng cách: giảm kích thích, ăn uống phù hợp, chăm sóc niêm mạc miệng và theo dõi diễn tiến. Phần lớn trường hợp sẽ tự lành, nhưng nếu loét kéo dài, tái phát nhiều hoặc gây khó khăn khi ăn uống, bạn nên đi khám để được tư vấn và xử trí an toàn hơn.