Nghiệm pháp Coombs là gì? Mục đích và lưu ý cần biết

Trong thực tế, không phải mọi tình trạng thiếu máu hay vàng da đều có nguyên nhân giống nhau. Một số trường hợp xuất phát từ việc hệ miễn dịch “nhầm lẫn”, tạo ra kháng thể tấn công chính hồng cầu của cơ thể. Nghiệm pháp Coombs ra đời để phát hiện tình trạng đặc biệt này, từ đó hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi điều trị hiệu quả hơn.

Nghiệm pháp Coombs là gì?

Nghiệm pháp Coombs, còn được gọi là xét nghiệm kháng globulin, là xét nghiệm giúp phát hiện các kháng thể có khả năng gắn lên bề mặt hồng cầu. Bình thường, kháng thể đóng vai trò bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn, virus và các yếu tố lạ. Chúng là “hàng rào miễn dịch” giúp bạn tránh khỏi nhiều bệnh nhiễm trùng.

Tuy nhiên, trong một số tình huống, hệ miễn dịch có thể hoạt động sai lệch. Khi đó, kháng thể không chỉ tấn công tác nhân gây bệnh mà còn nhầm lẫn, bám vào chính hồng cầu khỏe mạnh. Khi hồng cầu bị kháng thể bám vào, chúng dễ bị phá hủy sớm hơn bình thường, dẫn đến thiếu máu hoặc các biến chứng liên quan.

Nghiệm pháp Coombs được thiết kế để phát hiện hiện tượng này, qua đó giúp bác sĩ xác định liệu các rối loạn về máu có liên quan đến cơ chế miễn dịch hay không.

Xét nghiệm Coombs được sử dụng để làm gì?

Hiện nay, có hai loại xét nghiệm Coombs được sử dụng phổ biến là Coombs trực tiếp và Coombs gián tiếp. Mỗi loại mang một mục đích riêng và cung cấp những thông tin khác nhau về tình trạng miễn dịch liên quan đến hồng cầu.

Xét nghiệm Coombs trực tiếp

Xét nghiệm Coombs trực tiếp, còn được gọi là xét nghiệm kháng globulin trực tiếp, được thực hiện trên chính các tế bào hồng cầu của người bệnh. Mục tiêu của xét nghiệm này là kiểm tra xem trên bề mặt hồng cầu có kháng thể hoặc các yếu tố miễn dịch khác đang bám vào hay không.

Xét nghiệm này thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ các bệnh lý gây phá hủy hồng cầu sớm, điển hình là thiếu máu tán huyết tự miễn. Trong tình trạng này, cơ thể không tạo đủ hồng cầu mới để bù lại số lượng bị phá hủy, dẫn đến mệt mỏi, da xanh xao, khó thở hoặc vàng da.

Ngoài ra, Coombs trực tiếp cũng có thể được dùng để đánh giá phản ứng bất thường sau truyền máu hoặc một số bệnh lý miễn dịch khác ảnh hưởng đến hồng cầu.

Xét nghiệm Coombs gián tiếp

Khác với Coombs trực tiếp, xét nghiệm Coombs gián tiếp không kiểm tra hồng cầu mà tập trung vào huyết thanh, phần dịch của máu. Xét nghiệm này giúp phát hiện các kháng thể “tự do” trong máu, có khả năng bám vào hồng cầu khi gặp điều kiện thích hợp.

Trong thực tế, Coombs gián tiếp được sử dụng rộng rãi trong sàng lọc trước truyền máu. Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ đánh giá xem người bệnh có kháng thể nào có thể gây phản ứng với máu người hiến hay không, từ đó lựa chọn đơn vị máu phù hợp và an toàn hơn. 

Bên cạnh đó, Coombs gián tiếp còn là xét nghiệm thường quy trong chăm sóc thai kỳ, nhằm phát hiện nguy cơ bất đồng nhóm máu Rh giữa mẹ và thai nhi.

Kết quả xét nghiệm Coombs dương tính có nghĩa là gì?

Khi nhận kết quả xét nghiệm, nhiều người lo lắng nhất là cụm từ “dương tính”. Trong trường hợp nghiệm pháp Coombs, kết quả dương tính cho thấy trong cơ thể có kháng thể có khả năng tấn công hồng cầu. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau như:

• Thiếu máu tán huyết tự miễn, khi hệ miễn dịch phá hủy hồng cầu sớm hơn bình thường.
• Bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng, thường do virus Epstein-Barr gây ra.
• Bệnh bạch cầu lympho mạn tính, một dạng ung thư máu tiến triển chậm.
• Bệnh giang mai, đặc biệt ở giai đoạn muộn.
• Nhiễm Mycoplasma, một loại vi khuẩn thường gây nhiễm trùng đường hô hấp.
• Bệnh lupus ban đỏ hệ thống, một bệnh tự miễn mạn tính.
• Phản ứng bất lợi sau truyền máu, khi cơ thể không dung nạp với máu được truyền.

Kết quả dương tính không đồng nghĩa với việc bạn mắc một bệnh cụ thể. Nó chỉ là dấu hiệu cảnh báo, giúp bác sĩ định hướng các xét nghiệm và đánh giá chuyên sâu hơn.

Kết quả xét nghiệm dương tính trước khi truyền máu có nghĩa là gì?

Trong bối cảnh truyền máu, kết quả Coombs gián tiếp dương tính cho thấy trong máu người nhận có kháng thể có thể phản ứng với hồng cầu của người hiến. Điều này buộc nhân viên y tế phải thận trọng hơn khi lựa chọn đơn vị máu phù hợp.

Những người từng truyền máu nhiều lần có nguy cơ hình thành nhiều loại kháng thể khác nhau. Vì vậy, việc tìm được đơn vị máu tương thích hoàn toàn có thể khó khăn hơn, nhưng xét nghiệm Coombs giúp giảm đáng kể nguy cơ tai biến truyền máu.

Kết quả xét nghiệm dương tính trong thai kỳ có nghĩa là gì?

Trong thai kỳ, Coombs gián tiếp dương tính thường liên quan đến hiện tượng mẫn cảm Rh. Điều này xảy ra khi mẹ có nhóm máu Rh âm và thai nhi có Rh dương, khiến cơ thể mẹ tạo kháng thể chống lại hồng cầu của thai nhi.

Khi phát hiện sớm, bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ và áp dụng các biện pháp dự phòng phù hợp để bảo vệ thai nhi, giảm nguy cơ biến chứng trong thai kỳ và sau sinh.

Kết quả xét nghiệm Coombs dương tính có ý nghĩa gì đối với em bé?

Đối với trẻ sơ sinh, kết quả Coombs dương tính có thể cho thấy nguy cơ thiếu máu hoặc vàng da do hồng cầu bị phá hủy. Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy từng trường hợp.

Nếu trẻ có kết quả dương tính, bác sĩ sẽ thăm khám kỹ lưỡng, theo dõi nồng độ bilirubin và tình trạng thiếu máu. Tùy mức độ, trẻ có thể chỉ cần theo dõi hoặc can thiệp điều trị như chiếu đèn hay truyền máu thay thế.

Cần lưu ý gì khi thực hiện xét nghiệm?

Trước khi làm xét nghiệm Coombs, bạn thường không cần nhịn ăn hay chuẩn bị đặc biệt. Tuy nhiên, việc thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng, tiền sử truyền máu hoặc mang thai là rất quan trọng để diễn giải kết quả chính xác hơn.

Sau khi có kết quả, không nên tự suy đoán hay lo lắng quá mức. Nghiệm pháp Coombs chỉ là một phần trong quá trình chẩn đoán. Bác sĩ sẽ kết hợp kết quả này với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác để đưa ra kết luận cuối cùng.

Nhìn chung, nghiệm pháp Coombs là công cụ hữu ích giúp phát hiện các rối loạn miễn dịch liên quan đến hồng cầu, đặc biệt trong thiếu máu tán huyết, truyền máu và thai kỳ. Khi được chỉ định và diễn giải đúng, xét nghiệm này góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cho cả người lớn và trẻ sơ sinh.