Khi nào cần tiêm huyết thanh kháng dại? Những lưu ý cần biết

Không phải mọi trường hợp bị động vật cắn đều cần tiêm huyết thanh kháng dại. Tuy nhiên, trong các tình huống nguy cơ cao như vết thương sâu, chảy máu hoặc nằm ở vị trí nguy hiểm, việc tiêm huyết thanh kết hợp với vắc xin phòng dại là biện pháp quan trọng giúp ngăn chặn virus xâm nhập vào hệ thần kinh.

Huyết thanh kháng dại là gì?

Huyết thanh kháng dại (Rabies Immunoglobulin, viết tắt là RIG) là chế phẩm sinh học chứa các kháng thể đặc hiệu chống lại virus dại. Khi được tiêm sớm sau phơi nhiễm, huyết thanh giúp trung hòa virus ngay tại vị trí vết thương và hạn chế sự lan rộng của virus trong cơ thể, qua đó hỗ trợ bảo vệ người bệnh trong giai đoạn đầu trước khi vắc xin phát huy hiệu quả.

Hiện nay, có hai loại huyết thanh kháng dại chính được sử dụng:

• Huyết thanh kháng dại từ người (HRIG).
• Huyết thanh kháng dại từ ngựa (ERIG).

Tác dụng của huyết thanh kháng dại chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, do đó thường cần kết hợp với vắc xin phòng dại để đảm bảo hiệu quả bảo vệ cả trước mắt và lâu dài.

Khi nào cần tiêm huyết thanh kháng dại?

Khi nào cần tiêm huyết thanh kháng dại phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, vị trí vết thương và nguy cơ mang virus của con vật gây cắn. Trong thực hành phòng bệnh dại, huyết thanh kháng dại chủ yếu được chỉ định trong phơi nhiễm độ III, tức là nhóm có nguy cơ nhiễm virus cao và cần xử trí tích cực ngay từ đầu.

Các tình huống phơi nhiễm độ III bao gồm:

• Vết cắn xuyên da gây chảy máu hoặc rách da.
• Có nhiều vết cắn hoặc vết thương sâu.
• Vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc gần hệ thần kinh trung ương.
• Vết cắn ở bàn tay, đầu ngón tay hoặc khu vực có nhiều dây thần kinh.
• Động vật liếm vào niêm mạc như mắt, miệng hoặc vết thương hở.
• Bị động vật hoang dã như dơi, thú ăn thịt cắn.
• Không xác định được tình trạng sức khỏe hoặc lịch tiêm phòng của con vật.

Trong tất cả các trường hợp trên, huyết thanh kháng dại cần được tiêm càng sớm càng tốt, kết hợp với vắc xin phòng dại để trung hòa virus ngay tại vị trí vết thương và tăng hiệu quả bảo vệ.

Những ai cần lưu ý khi tiêm huyết thanh kháng dại?

Không phải ai cũng phù hợp để sử dụng huyết thanh kháng dại ngay lập tức. Trong một số tình huống, việc tiêm cần được cân nhắc kỹ và theo dõi chặt chẽ để hạn chế rủi ro.

Trường hợp tránh sử dụng huyết thanh kháng dại

Dưới đây là những đối tượng nên tránh dùng huyết thanh kháng dại:

• Người từng bị dị ứng nặng với huyết thanh kháng dại, đặc biệt là loại có nguồn gốc từ ngựa.
• Người mẫn cảm với bất kỳ thành phần nào của thuốc.
• Người suy giảm miễn dịch.

Trường hợp cần thận trọng

Ngoài các trường hợp chống chỉ định, một số đối tượng vẫn có thể sử dụng huyết thanh kháng dại nhưng cần được theo dõi chặt chẽ trong quá trình tiêm.

• Người có tiền sử dị ứng hoặc cơ địa nhạy cảm cần được theo dõi sát tại cơ sở y tế.
• Những trường hợp có nguy cơ phản ứng với huyết thanh cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi sử dụng.
• Nếu xuất hiện các biểu hiện nhẹ như ngứa, đau hoặc khó chịu sau tiêm, cần được xử trí theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Người bị rối loạn đông máu hoặc giảm tiểu cầu cần thận trọng khi tiêm bắp vì có thể chảy máu kéo dài.

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn phù hợp, không nên tự ý sử dụng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của huyết thanh kháng dại

Hiệu quả của huyết thanh kháng dại không giống nhau ở mọi trường hợp, mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cách tiêm, thời điểm sử dụng và xử trí vết thương ban đầu.

Liều lượng và vị trí tiêm

Huyết thanh cần được tiêm trực tiếp vào và xung quanh vết cắn để giúp trung hòa virus ngay tại chỗ. Nếu còn dư, phần còn lại sẽ được tiêm bắp ở vị trí khác với nơi tiêm vắc xin. Liều dùng được tính theo cân nặng, vì vậy tiêm thiếu liều hoặc không đúng vị trí có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ. Tuyệt đối không trộn lẫn huyết thanh với vắc xin dại và không tiêm vào cùng một vị trí.

Thời điểm tiêm sau phơi nhiễm

Huyết thanh nên được sử dụng càng sớm càng tốt sau khi bị động vật nghi dại cắn. Thông thường, thuốc chỉ có hiệu quả khi dùng trong giai đoạn đầu và không còn được khuyến cáo nếu đã quá 7 ngày kể từ khi bắt đầu tiêm vắc xin phòng dại.

Đặc điểm cơ địa và hệ miễn dịch

Mỗi người có khả năng đáp ứng miễn dịch khác nhau, điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ. Ngoài ra, liều huyết thanh được tính theo cân nặng nên cần sử dụng đúng và đủ theo từng người.

Tình trạng xử lý vết thương

Việc làm sạch vết thương sớm và đúng cách giúp giảm lượng virus tại chỗ, từ đó hỗ trợ huyết thanh phát huy tác dụng tốt hơn. Rửa kỹ bằng nước và xà phòng, sau đó sát khuẩn là bước sơ cứu quan trọng cần thực hiện ngay sau khi bị cắn.

Khi nào cần tiêm huyết thanh kháng dại phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, vị trí vết thương và nguy cơ mang virus của con vật gây cắn. Trong các trường hợp vết thương sâu, chảy máu hoặc nằm ở vị trí nguy hiểm, huyết thanh kháng dại thường được chỉ định kết hợp với vắc xin phòng dại để tăng hiệu quả phòng bệnh.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu là địa chỉ tiêm chủng uy tín với hệ thống vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại được bảo quản theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Đội ngũ nhân viên y tế giàu kinh nghiệm sẽ tư vấn phác đồ tiêm phù hợp giúp người dân phòng bệnh hiệu quả. Để được hỗ trợ nhanh chóng, bạn có thể liên hệ hotline 1800 6928 hoặc đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu gần nhất để được tư vấn và tiêm phòng kịp thời.