Các xét nghiệm giúp chẩn đoán viêm phổi và lưu ý cần biết

Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng tại nhu mô phổi, có thể do vi khuẩn, virus, nấm hoặc các tác nhân khác gây ra. Vì vậy, xét nghiệm đóng vai trò hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán chính xác và theo dõi hiệu quả điều trị. Trong thực hành lâm sàng, chẩn đoán viêm phổi thường dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám triệu chứng và các xét nghiệm cận lâm sàng, thay vì chỉ dựa vào một phương pháp đơn lẻ.

Các xét nghiệm giúp chẩn đoán viêm phổi

Tùy vào tình trạng cụ thể của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều xét nghiệm khác nhau. Mỗi xét nghiệm cung cấp một phần thông tin, giúp làm rõ nguyên nhân và mức độ viêm phổi.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu thường được chỉ định sớm khi nghi ngờ viêm phổi. Kết quả giúp đánh giá phản ứng viêm và tình trạng nhiễm trùng của cơ thể. Thông qua các chỉ số trong máu, bác sĩ có thể:

• Nhận biết cơ thể đang đáp ứng với nhiễm trùng;
• Ước đoán khả năng viêm phổi do vi khuẩn hay virus;
• Theo dõi diễn tiến bệnh và hiệu quả điều trị.

Xét nghiệm máu không xác định chính xác tác nhân gây bệnh, nhưng rất hữu ích trong việc đánh giá mức độ nặng của viêm phổi.

Xét nghiệm nước tiểu

Trong một số trường hợp nhất định, xét nghiệm nước tiểu được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán viêm phổi do một số loại vi khuẩn đặc hiệu. Xét nghiệm này có thể:

• Phát hiện nhanh dấu hiệu nhiễm trùng;
• Cho kết quả sớm, hỗ trợ quyết định điều trị ban đầu;
• Ít bị ảnh hưởng nếu người bệnh đã dùng kháng sinh.

Tuy nhiên, xét nghiệm nước tiểu không áp dụng cho tất cả các nguyên nhân viêm phổi và thường chỉ mang tính hỗ trợ.

Nuôi cấy đờm

Nuôi cấy đờm giúp xác định chính xác vi khuẩn hoặc nấm gây viêm phổi. Đây là xét nghiệm quan trọng trong các trường hợp viêm phổi nặng hoặc đáp ứng điều trị kém. Kết quả nuôi cấy cho phép:

• Xác định tác nhân gây bệnh cụ thể;
• Lựa chọn kháng sinh phù hợp, hạn chế dùng sai thuốc;
• Đánh giá nguy cơ kháng kháng sinh.

Độ chính xác của xét nghiệm phụ thuộc nhiều vào cách lấy mẫu và thời gian xử lý.

Chụp X-quang ngực

Chụp X-quang ngực là phương pháp hình ảnh phổ biến trong chẩn đoán viêm phổi. Hình ảnh thu được giúp bác sĩ quan sát tổn thương tại phổi. Phim X-quang hỗ trợ:

• Phát hiện vùng phổi bị viêm hoặc đông đặc;
• Đánh giá mức độ lan rộng của tổn thương;
• Theo dõi tiến triển bệnh sau điều trị.

Dù không xác định được nguyên nhân gây bệnh, X-quang ngực vẫn là công cụ quan trọng để khẳng định chẩn đoán viêm phổi.

Chụp CT

Khi hình ảnh X-quang chưa đủ rõ hoặc nghi ngờ biến chứng, chụp CT ngực có thể được chỉ định để đánh giá chi tiết hơn. Phương pháp này giúp:

• Phát hiện tổn thương nhỏ khó thấy trên X-quang;
• Đánh giá các biến chứng như tràn dịch hay áp xe phổi;
• Phân biệt viêm phổi với các bệnh lý phổi khác.

Do chi phí và liều tia cao hơn, CT ngực thường chỉ được sử dụng trong những trường hợp cần thiết.

Đo độ bão hòa oxy mạch

Đo độ bão hòa oxy mạch là xét nghiệm đơn giản nhưng rất có giá trị trong đánh giá mức độ ảnh hưởng của viêm phổi đến hô hấp. Kết quả đo cho biết:

• Khả năng cung cấp oxy của phổi;
• Nguy cơ suy hô hấp;
• Nhu cầu hỗ trợ oxy hoặc nhập viện.

Chỉ số oxy thấp là dấu hiệu cảnh báo viêm phổi có thể đang diễn tiến nặng.

Khí máu động mạch

Khi người bệnh có biểu hiện khó thở nhiều hoặc suy hô hấp, khí máu động mạch được sử dụng để đánh giá chính xác tình trạng trao đổi khí. Xét nghiệm này giúp:

• Đo nồng độ oxy và carbon dioxide trong máu;
• Đánh giá tình trạng toan - kiềm;
• Hỗ trợ quyết định các biện pháp điều trị chuyên sâu.

Khí máu động mạch thường được thực hiện trong môi trường bệnh viện.

Nội soi phế quản

Nội soi phế quản không phải xét nghiệm thường quy, nhưng có vai trò quan trọng trong một số trường hợp đặc biệt. Phương pháp này cho phép:

• Lấy mẫu dịch phổi trực tiếp để tìm nguyên nhân;
• Phát hiện tắc nghẽn đường thở hoặc dị vật;
• Đánh giá nguyên nhân viêm phổi tái phát hoặc kéo dài.

Nội soi phế quản thường được chỉ định khi các xét nghiệm khác chưa mang lại kết quả rõ ràng.

Ai nên xét nghiệm viêm phổi?

Không phải mọi trường hợp ho hoặc sốt đều cần làm xét nghiệm viêm phổi. Tuy nhiên, một số đối tượng nên được thăm khám và chỉ định xét nghiệm sớm để tránh biến chứng. Những trường hợp thường được khuyến cáo gồm:

• Người sốt cao kéo dài, ho nhiều, khó thở, đau ngực;
• Trẻ nhỏ và người lớn tuổi;
• Người có bệnh nền mạn tính;
• Người suy giảm miễn dịch;
• Người có triệu chứng không cải thiện sau điều trị ban đầu.

Việc nhận biết đúng đối tượng cần xét nghiệm viêm phổi có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa biến chứng và điều trị kịp thời. Khi thuộc các nhóm nguy cơ trên hoặc xuất hiện triệu chứng nghi ngờ kéo dài, người bệnh nên chủ động thăm khám y tế để được tư vấn và chỉ định xét nghiệm phù hợp, tránh chủ quan hoặc tự điều trị khiến bệnh tiến triển nặng hơn.

Những lưu ý khi thực hiện xét nghiệm viêm phổi

Để kết quả xét nghiệm phản ánh đúng tình trạng sức khỏe, người bệnh cần tuân thủ một số lưu ý quan trọng trong quá trình thực hiện. Một số điểm cần chú ý như sau:

• Cung cấp đầy đủ thông tin về triệu chứng và tiền sử bệnh;
• Không tự ý dùng kháng sinh trước khi xét nghiệm nếu chưa có chỉ định;
• Lấy mẫu đờm đúng hướng dẫn để tránh sai lệch kết quả;
• Thực hiện đúng các yêu cầu chuẩn bị trước xét nghiệm;
• Tái khám theo lịch hẹn để đánh giá hiệu quả điều trị.

Tuân thủ đầy đủ những lưu ý trên không chỉ giúp kết quả xét nghiệm phản ánh sát với tình trạng bệnh thực tế mà còn hỗ trợ bác sĩ đưa ra hướng chẩn đoán và điều trị phù hợp hơn. Nhờ đó, người bệnh có thể phát hiện sớm các diễn biến bất thường, hạn chế biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị viêm phổi trong suốt quá trình theo dõi.

Việc lựa chọn đúng xét nghiệm giúp chẩn đoán viêm phổi là yếu tố then chốt trong phát hiện sớm, điều trị đúng hướng và hạn chế biến chứng nguy hiểm. Khi có dấu hiệu nghi ngờ viêm phổi, người bệnh nên chủ động thăm khám y tế để được tư vấn và chỉ định xét nghiệm phù hợp, thay vì tự điều trị kéo dài tại nhà.