Virus zika nguy hiểm như thế nào? Cách phòng tránh virus zika

Virus Zika được biết đến là một trong những tác nhân truyền nhiễm có khả năng gây ra những biến chứng nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa đúng cách. Đặc biệt, loại virus này từng được cảnh báo do liên quan đến nguy cơ dị tật bẩm sinh khi phụ nữ nhiễm bệnh trong thai kỳ.

Virus zika nguy hiểm như thế nào?

Virus zika có thể gây nguy hiểm chủ yếu đối với phụ nữ mang thai và hệ thần kinh, dù đa số người trưởng thành chỉ có triệu chứng nhẹ. Mối lo ngại lớn nhất là nguy cơ gây dị tật bẩm sinh ở thai nhi và một số biến chứng thần kinh hiếm gặp ở người nhiễm bệnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiễm virus zika trong thai kỳ có thể gây hội chứng zika bẩm sinh với các bất thường nghiêm trọng về não và hệ thần kinh của trẻ.

Nguy cơ đối với phụ nữ mang thai và thai nhi

Phụ nữ mang thai được xem là nhóm có nguy cơ cao khi nhiễm virus zika vì virus có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi. Điều này có thể làm gián đoạn quá trình phát triển hệ thần kinh trung ương của trẻ ngay từ giai đoạn sớm của thai kỳ.

Một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất là chứng đầu nhỏ (microcephaly) - tình trạng trẻ sinh ra có vòng đầu nhỏ hơn bình thường do não không phát triển đầy đủ. Hậu quả lâu dài có thể bao gồm:

• Chậm phát triển trí tuệ;
• Rối loạn vận động;
• Tăng động giảm chú ý;
• Co giật hoặc động kinh;
• Suy giảm thị giác và thính giác.

Nguy cơ này được ghi nhận cao hơn nếu mẹ nhiễm virus trong 3 tháng đầu thai kỳ - giai đoạn quan trọng cho sự hình thành não bộ của thai nhi.

Các biến chứng thần kinh ở người trưởng thành

Ngoài ảnh hưởng đến thai nhi, virus zika trong một số trường hợp hiếm cũng có thể liên quan đến hội chứng Guillain-Barré. Đây là một rối loạn tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công các dây thần kinh ngoại biên.

Người mắc hội chứng này có thể xuất hiện các triệu chứng như:

• Yếu cơ, đặc biệt ở tay và chân.
• Cảm giác tê bì hoặc châm chích ở tứ chi.
• Giảm phản xạ vận động.
• Trường hợp nặng có thể gây yếu cơ hô hấp, cần hỗ trợ y tế.

Mặc dù biến chứng này không phổ biến, nhưng vẫn cần được theo dõi nếu người bệnh có biểu hiện thần kinh sau khi nhiễm virus.

Đường lây truyền của virus zika

Virus zika chủ yếu lây sang người qua muỗi mang mầm bệnh, đồng thời cũng có thể lây qua quan hệ tình dục, truyền máu hoặc từ mẹ sang thai nhi. Việc nhận biết đúng các con đường lây nhiễm là yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt ở phụ nữ mang thai.

Lây qua muỗi đốt - cơ chế lây truyền chính

Vector truyền bệnh chính của virus zika là muỗi thuộc chi Aedes, trong đó phổ biến nhất là Aedes aegypti. Đây cũng là loài muỗi có khả năng truyền các bệnh như sốt xuất huyết Dengue và Chikungunya.

Một số đặc điểm thường gặp của loài muỗi này gồm:

• Thường sinh sản tại các dụng cụ chứa nước đọng như thùng nước, chậu cây, vỏ lon, lốp xe cũ hoặc các vật dụng ngoài trời có thể tích nước mưa.
• Có khả năng sinh sống cả trong nhà lẫn khu vực xung quanh nhà.
• Thường đốt người vào ban ngày, đặc biệt vào buổi sáng sớm và chiều muộn.
• Khi muỗi mang virus đốt người, virus sẽ xâm nhập vào máu qua vết đốt và bắt đầu quá trình nhiễm bệnh.

Lây truyền qua tiếp xúc tình dục và truyền máu

Ngoài đường muỗi đốt, virus zika cũng được ghi nhận có thể lây qua quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ với người đang nhiễm virus. Đáng lưu ý là virus có thể tồn tại trong tinh dịch lâu hơn trong máu, nên nguy cơ lây truyền vẫn có thể tiếp diễn sau khi các triệu chứng đã giảm.

Bên cạnh đó, việc truyền máu không được kiểm tra kỹ cũng có thể làm lây lan virus. Tuy nhiên, nguy cơ này hiện khá thấp nhờ các quy trình sàng lọc máu nghiêm ngặt tại các cơ sở y tế.

Lây truyền từ mẹ sang thai nhi

Phụ nữ nhiễm virus zika trong thai kỳ có thể truyền virus cho thai nhi thông qua nhau thai. Đây là con đường lây truyền đáng lo ngại nhất vì có thể làm ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ và làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.

Hiện nay, chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy virus zika lây qua sữa mẹ. Do đó, các tổ chức y tế vẫn khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ vì lợi ích miễn dịch và dinh dưỡng vượt trội mà sữa mẹ mang lại vẫn được đánh giá cao hơn nguy cơ tiềm ẩn.

Cách phòng tránh virus zika

Hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh đặc hiệu đối với virus zika, vì vậy biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất là giảm nguy cơ bị muỗi đốt và hạn chế các yếu tố làm tăng khả năng lây nhiễm.

Để giảm nguy cơ lây nhiễm, bạn có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản như:

• Ngủ màn kể cả ban ngày tại khu vực có nhiều muỗi.
• Mặc quần áo dài tay để hạn chế vùng da hở.
• Sử dụng các sản phẩm xua muỗi như kem chống muỗi hoặc thiết bị đuổi muỗi theo đúng hướng dẫn.
• Tránh bôi sản phẩm chống muỗi lên mắt, miệng, vết thương hở và cần thận trọng khi sử dụng cho trẻ nhỏ.
• Kiểm soát nơi sinh sản của muỗi

Bên cạnh việc tránh muỗi đốt, việc loại bỏ nơi sinh sản của muỗi cũng rất quan trọng:

• Đậy kín các dụng cụ chứa nước sinh hoạt.
• Thường xuyên thay nước và vệ sinh các vật dụng chứa nước.
• Loại bỏ các vật có thể đọng nước như chai lọ, lốp xe cũ hoặc rác thải quanh nhà.
• Có thể thả cá vào bể nước để tiêu diệt lăng quăng (bọ gậy).
• Phối hợp với cơ quan y tế địa phương trong các hoạt động phun hóa chất phòng dịch khi cần thiết.

Tóm lại, khi tìm hiểu virus zika nguy hiểm như thế nào, có thể thấy rằng mặc dù bệnh thường chỉ gây triệu chứng nhẹ ở người khỏe mạnh, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đối với phụ nữ mang thai và thai nhi. Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc xin phòng bệnh phổ biến, việc chủ động phòng muỗi đốt, giữ vệ sinh môi trường, quan hệ tình dục an toàn và theo dõi sức khỏe khi có nguy cơ phơi nhiễm là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe lâu dài.