Virus cúm thay đổi ra sao trong nửa đầu năm 2026?

Nửa đầu năm 2026 ghi nhận nhiều thay đổi đáng chú ý của virus cúm, nổi bật là cúm A(H3N2) phân nhóm K. Hiểu đúng về sự thay đổi này giúp người dân không hoang mang, đồng thời chủ động phòng bệnh bằng tiêm vắc xin và theo dõi triệu chứng.

Virus cúm thay đổi ra sao trong nửa đầu năm 2026?

Trong nửa đầu năm 2026, điểm đáng chú ý nhất là sự nổi lên của cúm A(H3N2) phân nhóm K, còn được gọi là J.2.4.1. Theo WHO, nhóm virus này tăng nhanh từ tháng 8/2025 tại nhiều quốc gia và tiếp tục được theo dõi trong mùa cúm 2025 đến 2026.

Sự thay đổi của virus cúm chủ yếu liên quan đến các biến đổi di truyền ở những vùng mà hệ miễn dịch thường nhận diện. Khi các vị trí này thay đổi, miễn dịch có được từ lần nhiễm trước hoặc từ vắc xin cũ có thể nhận diện virus kém hơn.

Tuy nhiên, virus thay đổi không đồng nghĩa chắc chắn gây bệnh nặng hơn ở mọi người. Mức độ bệnh còn phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, tình trạng miễn dịch, thai kỳ và khả năng tiếp cận chăm sóc y tế.

Vì sao virus cúm thường xuyên biến đổi?

Virus cúm có vật chất di truyền dễ phát sinh thay đổi trong quá trình nhân lên. Đây là lý do cúm mùa có thể quay lại hằng năm, dù một người từng mắc cúm hoặc từng tiêm vắc xin.

Có hai cơ chế biến đổi thường được nhắc đến khi nói về virus cúm.

Biến đổi nhỏ kháng nguyên

Biến đổi nhỏ kháng nguyên là sự tích lũy các thay đổi nhỏ theo thời gian. Đây là cơ chế phổ biến, khiến virus cúm mùa thay đổi dần qua từng mùa.

Khi biến đổi nhỏ xảy ra, cơ thể vẫn có thể nhận diện một phần virus nhưng mức độ bảo vệ có thể giảm. Vì vậy, vắc xin cúm cần được cập nhật định kỳ để phù hợp hơn với các chủng đang lưu hành.

Biến đổi lớn kháng nguyên

Biến đổi lớn kháng nguyên xảy ra khi virus cúm có sự tái phân đoạn hoặc tái sắp xếp đáng kể các đoạn gen, có thể tạo ra chủng virus khác biệt hơn so với miễn dịch sẵn có trong cộng đồng. Cơ chế này có thể tạo ra một chủng virus khác biệt hơn so với miễn dịch sẵn có trong cộng đồng.

Không phải mọi thay đổi của virus cúm đều là biến đổi lớn. Với phân nhóm K trong giai đoạn 2025 đến 2026, các cơ quan y tế chủ yếu theo dõi tình trạng biến đổi và lan rộng của cúm A(H3N2), thay vì kết luận đây là một chủng gây đại dịch mới.

Biến thể K của cúm A(H3N2) có đáng lo ngại không?

Biến thể K đáng được theo dõi vì lan nhanh tại nhiều khu vực và có khác biệt so với một số chủng được dùng trong vắc xin mùa trước. ECDC nhận định dù cúm A(H3N2) ít tương đồng hơn với thành phần vắc xin, vắc xin vẫn được kỳ vọng giúp bảo vệ trước bệnh nặng.

Với người dân, có thể hiểu mức độ đáng lo ngại của biến thể K qua một số điểm chính sau:

• Biến thể K lan nhanh tại nhiều khu vực, do đó có thể góp phần làm số ca cúm tăng sớm hoặc tăng mạnh theo mùa.
• Biến thể này có khác biệt so với một số chủng cũ, khiến miễn dịch sẵn có có thể bảo vệ kém hơn trước nguy cơ nhiễm bệnh.
• Chưa có đủ cơ sở để khẳng định biến thể K luôn gây bệnh nặng hơn ở tất cả trường hợp.
• Vắc xin cúm vẫn có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và biến chứng.
• Nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần chủ động phòng bệnh hơn.

Một số nghiên cứu đầu năm 2026 tại châu Âu ghi nhận mùa cúm 2025 đến 2026 bị chi phối bởi cúm A(H3N2), trong đó nhiều mẫu thuộc phân nhóm K. Dù có lo ngại về độ phù hợp của vắc xin, ước tính hiệu quả vắc xin vẫn ghi nhận khả năng bảo vệ nhất định, đặc biệt ở trẻ em.

Điều cần tránh là gọi biến thể này bằng những cách gây hoang mang như “siêu cúm” nếu không có bối cảnh y khoa rõ ràng. Với người dân, điều quan trọng hơn là nhận biết triệu chứng, tiêm phòng đúng lịch và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.

Sự thay đổi của virus cúm ảnh hưởng đến vắc xin như thế nào?

Thành phần vắc xin cúm được các cơ quan y tế khuyến nghị cập nhật theo từng mùa vì virus cúm thay đổi liên tục. CDC cho biết vắc xin cúm mùa 2025 đến 2026 tại Mỹ là vắc xin tam giá, gồm hai virus cúm A và một virus cúm B dòng Victoria.

Vắc xin cúm không đảm bảo phòng nhiễm tuyệt đối. Tuy vậy, tiêm vắc xin vẫn là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ bệnh nặng, biến chứng và nhập viện, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.

Các nhóm nên ưu tiên tiêm vắc xin cúm gồm: Trẻ từ 6 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim phổi mạn tính, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, nhân viên y tế và người chăm sóc trẻ nhỏ.

Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ hoặc sống cùng người dễ biến chứng, nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm tiêm phù hợp. Người dân có thể đặt lịch tiêm vắc xin cúm tại Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn lịch tiêm và loại vắc xin phù hợp theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe.

Người dân nên làm gì trước sự thay đổi của virus cúm?

Trước sự thay đổi của virus cúm, phòng bệnh cần kết hợp nhiều biện pháp. Không nên chỉ dựa vào một cách duy nhất, đặc biệt trong mùa cúm hoặc khi sống cùng người có nguy cơ cao.

• Tiêm vắc xin cúm hằng năm, nhất là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay.
• Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc khi ở nơi đông người, kém thông thoáng.
• Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi.
• Nghỉ ngơi tại nhà khi sốt, ho, đau họng, đau nhức cơ hoặc nghi ngờ mắc cúm.
• Không tự dùng thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc kê đơn khi chưa có chỉ định y tế.
• Uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi triệu chứng nếu bệnh nhẹ.
• Đi khám sớm nếu triệu chứng nặng lên hoặc thuộc nhóm có nguy cơ biến chứng.

Những biện pháp này cũng giúp giảm lây lan cho người xung quanh. Điều này đặc biệt quan trọng tại gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính.

Virus cúm trong nửa đầu năm 2026 có nhiều thay đổi đáng chú ý, nổi bật là cúm A(H3N2) phân nhóm K. Dù không nên hoang mang, người dân cần hiểu đúng nguy cơ, chủ động tiêm vắc xin cúm hằng năm, duy trì vệ sinh hô hấp và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.

Để bảo vệ bản thân và gia đình trước cúm mùa, bạn có thể đặt lịch tiêm vắc xin cúm tại Tiêm chủng Long Châu hoặc đọc thêm các bài viết liên quan về cúm A(H3N2), vắc xin cúm và phòng bệnh hô hấp theo mùa.