Chuyển sang vắc xin cúm tam giá: Người đã tiêm tứ giá cần biết gì?

Một người thường xuyên theo dõi lịch tiêm chủng cho gia đình có thể cảm thấy hoang mang khi nhận ra loại vắc xin cúm năm nay chỉ còn ba thành phần (tam giá) thay vì bốn thành phần (tứ giá) như những năm trước. Tâm lý chung là lo lắng: Liệu việc giảm từ tứ giá xuống tam giá có phải là một bước lùi về chất lượng, hay khả năng bảo vệ cơ thể trước virus cúm sẽ bị sụt giảm?

Sự lo ngại này thường đến từ quan niệm cho rằng "càng nhiều thành phần thì càng an toàn". Tuy nhiên, trong y khoa, số lượng thành phần không tỷ lệ thuận với hiệu quả bảo vệ nếu thành phần đó không còn được ghi nhận thông qua hệ thống giám sát.

Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, việc chuyển đổi sang vắc xin cúm tam giá không phải là sự giảm cấp về y tế, mà là một điều chỉnh chiến lược dựa trên dữ liệu giám sát virus toàn cầu để cập nhật thành phần vắc xin phù hợp với tình hình dịch tễ hiện nay.

Để hiểu rõ vì sao sự thay đổi này lại là cần thiết và người đã tiêm tứ giá nên xử lý thế nào, chúng ta cần nhìn vào diễn biến thực tế của virus cúm trên toàn thế giới.

Vì sao chuyển đổi sử dụng vắc xin cúm tam giá?

Sự thay đổi này bắt nguồn từ một hiện tượng dịch tễ học đặc biệt. Trong những năm gần đây, dòng virus cúm B/Yamagata đã không còn được xác nhận lưu hành tự nhiên qua các báo cáo giám sát toàn cầu. Cụ thể, đại dịch COVID-19 cùng các biện pháp phòng ngừa nghiêm ngặt như đeo khẩu trang và giãn cách xã hội được cho là đã góp phần làm giảm sự lưu hành của virus cúm, trong đó có dòng B/Yamagata. Chủng virus này không còn được phát hiện ở hầu hết các quốc gia kể từ tháng 03/2020.

Khi một chủng virus không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên trong thời gian dài, lợi ích bổ sung của việc duy trì thành phần phòng dòng virus này trong vắc xin được đánh giá là rất hạn chế. Vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã khuyến cáo các quốc gia xem xét chuyển đổi sang sử dụng vắc xin cúm tam giá càng sớm càng tốt.

Về mặt thành phần, vắc xin cúm tam giá hiện nay tập trung vào ba thành phần đại diện cho các nhóm virus cúm mùa đang được giám sát lưu hành: Hai phân nhóm cúm A là A(H1N1) và A(H3N2), cùng với một thành phần thuộc dòng cúm B/Victoria. Trong khi đó, vắc xin tứ giá trước đây chứa thêm thành phần thứ tư là dòng B/Yamagata. Việc loại bỏ thành phần này phù hợp với khuyến cáo của WHO, đồng thời vắc xin tam giá vẫn duy trì ba thành phần hướng đến các nhóm virus cúm mùa cần được phòng ngừa hiện nay.

Vắc xin cúm tam giá có bảo vệ kém hơn tứ giá và gây thêm rủi ro khi chuyển đổi không?

Một câu hỏi phổ biến là liệu việc "mất đi" một thành phần có khiến cơ thể dễ bị tấn công hơn không. Câu trả lời nằm ở việc phân tích các chủng virus thực tế đang lưu hành.

Ba thành phần được lựa chọn theo virus đang lưu hành

Hiệu quả của vắc xin cúm không chỉ phụ thuộc vào số lượng thành phần (ba hay bốn) mà còn phụ thuộc vào độ phù hợp giữa chủng trong vắc xin và chủng virus đang lưu hành, cùng các yếu tố liên quan đến người tiêm. Vì dòng B/Yamagata hiện không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên trong giám sát toàn cầu, vắc xin tam giá với ba thành phần A(H1N1), A(H3N2) và B/Victoria vẫn đảm bảo khả năng bảo vệ trước các nhóm có trong vắc xin.

Đáng chú ý, các nghiên cứu cho thấy mức kháng thể đối với dòng B/Yamagata trong huyết thanh người không sụt giảm đáng kể kể từ khi virus này biến mất vào năm 2020. Kết quả này gợi ý rằng một mức độ đáp ứng kháng thể đối với B/Yamagata vẫn được duy trì ở nhóm người trưởng thành được nghiên cứu.

Tính an toàn và những yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ

Về mặt an toàn, cả vắc xin cúm tam giá và tứ giá đều có hồ sơ an toàn. Một nghiên cứu quan sát thực tế tại Ấn Độ trên 4.474 người tiêm một loại vắc xin cúm tam giá cho thấy 99,13% bệnh nhân và 99,33% bác sĩ đánh giá độ an toàn ở mức Tốt hoặc Xuất sắc. Các phản ứng sau tiêm được ghi nhận đều nhẹ và tự khỏi; nghiên cứu không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng ở nhóm tiêm vắc xin tam giá trong thời gian theo dõi.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả bảo vệ thực tế của bất kỳ loại vắc xin nào cũng không tuyệt đối 100%. Nó bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như:

• Độ tương thích giữa chủng virus trong vắc xin và chủng đang lưu hành tại địa phương.
• Độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người tiêm.
• Thời gian kể từ mũi tiêm cuối cùng.

Vì vậy, thay vì lo lắng về số lượng thành phần, điều quan trọng hơn là đảm bảo tiêm chủng đúng lịch hằng năm để cập nhật khả năng phòng vệ của cơ thể.

Người đã tiêm tứ giá hoặc chưa tiêm cúm cần làm gì?

Đây là điểm gây nhiều phân vân nhất, đặc biệt với những người đã hoàn thành lịch tiêm tứ giá trước khi có sự chuyển đổi này.

Thạc sĩ - Bác sĩ Trí cho biết việc xác định mũi tiêm tiếp theo không dựa trên việc loại vắc xin đó là tam giá hay tứ giá, mà dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, thời điểm tiêm cuối cùng và lịch sử tiêm chủng của mỗi cá nhân.

Dưới đây là hướng dẫn cho các tình huống cụ thể:

Nếu còn băn khoăn, bạn có thể liên hệ đến Tiêm chủng Long Châu và cung cấp các thông tin như tuổi, tên vắc xin và ngày tiêm cúm gần nhất, để được tư vấn chi tiết hơn về thời điểm tiêm tiếp theo và loại vắc xin phù hợp.

Trẻ nhỏ, mẹ bầu và người có bệnh nền cần lưu ý gì?

Đối với những nhóm đối tượng nhạy cảm, vắc xin cúm đóng vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa biến chứng nặng. Mẹ bầu và trẻ nhỏ vẫn được khuyến khích tiêm chủng theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Dữ liệu từ các nghiên cứu giám sát hậu kiểm cho thấy vắc xin tam giá bất hoạt có hồ sơ an toàn tốt cho cả phụ nữ mang thai.

Với người có bệnh nền, đặc biệt là bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, nguy cơ gặp biến chứng hô hấp khi nhiễm virus là rất cao. Do đó, việc duy trì tiêm phòng hằng năm là ưu tiên hàng đầu. Việc chuyển đổi sang vắc xin tam giá không tự phát sinh thêm yêu cầu theo dõi đặc biệt, nhưng người có bệnh nền cần được đánh giá tình trạng sức khỏe và thực hiện theo dõi sau tiêm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Cần chuẩn bị gì để được tư vấn chuyển đổi và lịch tiêm phù hợp?

Để bác sĩ hoặc nhân viên y tế có cơ sở đưa ra lời khuyên chính xác nhất, bạn không nên chỉ nói chung chung là "tôi đã tiêm vắc xin cúm trước đây". Sự nhầm lẫn về loại vắc xin hoặc mốc thời gian có thể dẫn đến việc tiêm quá sớm hoặc quá muộn.

Hãy chuẩn bị sẵn các thông tin sau:

• Sổ tiêm chủng hoặc phiếu xác nhận tiêm (để biết chính xác tên vắc xin và số thành phần).
• Ngày tiêm mũi gần nhất.
• Danh sách các loại thuốc đang sử dụng hoặc tình trạng sức khỏe hiện tại.

Việc nắm rõ lịch sử tiêm chủng giúp chuyên gia y tế đánh giá đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm và lựa chọn loại vắc xin phù hợp nhất với tình trạng thực tế của bạn.

Việc chuyển đổi từ tứ giá sang tam giá là một điều chỉnh khoa học dựa trên thực tế là dòng B/Yamagata không còn được xác nhận lưu hành tự nhiên. Thay vì lo lắng về việc giảm số lượng thành phần, điều quan trọng nhất là không bỏ lỡ lịch tiêm hằng năm để cơ thể luôn có lớp bảo vệ cập nhật nhất trước những biến đổi của virus cúm.

Bạn có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về lịch tiêm cúm năm nay để chọn loại vắc xin phù hợp nhất với sức khỏe của mình.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.