Khi con sốt cao đột ngột, làm sao phân biệt cúm mùa và bệnh não mô cầu?

Trong những ngày thời tiết giao mùa, hình ảnh đứa trẻ nằm li bì với chiếc khăn chườm nóng trên trán là nỗi ám ảnh của không ít cha mẹ. Khi chạm tay vào trán con và thấy nhiệt độ tăng cao đột ngột, phản xạ đầu tiên của nhiều người là nghĩ đến một đợt cúm mùa quen thuộc, rồi tự trấn an rằng chỉ cần hạ sốt và theo dõi tại nhà là đủ.

Tuy nhiên, chính sự tương đồng trong những giờ đầu khiến nhiều gia đình rơi vào bẫy tâm lý chủ quan. Cùng là sốt cao, nhưng có những căn bệnh tiến triển âm thầm hơn, trong khi có những cuộc tấn công từ vi khuẩn diễn ra với tốc độ chóng mặt, có thể thay đổi hoàn toàn tình trạng sức khỏe của trẻ chỉ trong vài giờ.

Theo bác sĩ Võ Thị Mỷ Duyên, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Một sai lầm phổ biến là cố gắng phân biệt cúm mùa và bệnh não mô cầu chỉ dựa vào nhiệt độ sốt hoặc một triệu chứng đơn lẻ, điều này cực kỳ nguy hiểm vì cả hai đều khởi phát bằng sốt cao". Việc nhầm lẫn này có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng do thời gian vàng trong cấp cứu não mô cầu là rất ngắn.

Vậy làm sao để nhận diện đúng căn bệnh khi các dấu hiệu ban đầu quá giống nhau, trong khi hướng xử trí và mức độ nguy hiểm của chúng lại hoàn toàn khác biệt?

So sánh biểu hiện giữa cúm mùa và bệnh não mô cầu

Cúm mùa và bệnh do não mô cầu đều bắt đầu bằng một "vỏ bọc" giống nhau: Sốt cao và mệt mỏi. Ở trẻ em, cúm mùa thường biểu hiện sốt (thường trên 38 độ C), đau nhức cơ toàn thân và triệu chứng về hô hấp như đau họng, hắt hơi, ngạt mũi, chảy nước mũi, ho, khó thở. Trẻ nhỏ có thể gặp các triệu chứng nặng hơn hoặc có biểu hiện tiêu hóa cao hơn so với người lớn, thậm chí một số trường hợp xuất hiện co giật do sốt.

Ngược lại, bệnh não mô cầu xâm lấn là một tình trạng nhiễm trùng tiến triển nhanh, nghiêm trọng do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Giai đoạn sớm của bệnh thường rất dễ nhầm lẫn với các bệnh virus lành tính. Bệnh do não mô cầu có thể gây nhiều thể bệnh khác nhau, phổ biến nhất là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết. Ở thể tối cấp, người bệnh có thể tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Bác sĩ Duyên lưu ý: "Sốt là triệu chứng thường gặp ở trẻ, tuy nhiên ba mẹ không nên chủ quan, cần theo dõi nhiệt độ và nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm để xử trí kịp thời, tránh diễn tiến nguy hiểm".

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần nhập viện khẩn cấp

Một trong những hiểu lầm nguy hiểm nhất là chờ đến khi thấy ban xuất huyết mới đưa trẻ đi khám. Thực tế, bệnh não mô cầu có thể khởi phát mà không hề có các tổn thương chấm xuất huyết hay ban xuất huyết trên da. Khi ban xuất huyết xuất hiện, bệnh thường đã tiến triển nặng.

Các dấu hiệu đỏ mà phụ huynh cần đặc biệt lưu ý bao gồm:

• Thay đổi tri giác: Trẻ mệt lả, li bì, khó đánh thức hoặc rối loạn ý thức.
• Triệu chứng màng não: Đau đầu dữ dội, nôn mửa hoặc cứng gáy (khó cúi đầu xuống ngực).
• Dấu hiệu sốc: Thở nhanh, nhịp tim nhanh, tay chân lạnh, tụt huyết áp.
• Ban xuất huyết đặc trưng: Xuất hiện các nốt chấm xuất huyết (petechiae) sau đó nhanh chóng lan rộng thành các mảng xuất huyết (purpura) mảng xuất huyết có hình sao, không biến mất khi ấn vào, thường gặp ở hai chi dưới.

Đặc biệt, ở trẻ nhỏ, các biểu hiện có thể rất mơ hồ và không đặc hiệu, ban đầu chỉ là sốt, quấy khóc và li bì, khiến việc phân biệt với nhiễm trùng virus trở nên khó khăn. Tuy nhiên, nếu trẻ có dấu hiệu sốc hoặc co giật, nguy cơ tử vong sẽ cao hơn. Trong một số trường hợp nặng, bệnh có thể gây đông máu nội mạch lan tỏa và dẫn đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng.

Vì vậy, bất kỳ dấu hiệu nào liên quan đến thần kinh (cứng gáy, li bì) hoặc dấu hiệu sốc (thở nhanh, tay chân lạnh) đều là chỉ định phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức, không chờ đợi ban xuất huyết xuất hiện.

Thay vì lo lắng khi con sốt cao, phụ huynh hãy tỉnh táo quan sát tốc độ diễn biến và các dấu hiệu cảnh báo đỏ để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời, bởi sự khác biệt giữa cúm mùa và não mô cầu nằm ở tốc độ tấn công của bệnh.

Bạn có thể trao đổi với bác sĩ nhi khoa về lịch tiêm chủng vắc xin cúm và vắc xin phòng não mô cầu để bảo vệ trẻ chủ động.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.