Cúm mùa thường khỏi sau một tuần, vì sao vẫn có thể nguy hiểm?

Một buổi sáng chớm lạnh, một người thức dậy với cảm giác họng khô rát, đầu nặng trịch và những cơn rùng mình run rẩy. Họ tự trấn an rằng đây chỉ là trận cảm mạo thông thường, uống vài viên thuốc hạ sốt, nghỉ ngơi một hai ngày là sẽ ổn. Niềm tin này rất phổ biến: Cứ sốt, ho, đau nhức cơ thể thì chỉ cần đợi một tuần là cơ thể tự chữa lành.

Tuy nhiên, sự chủ quan này đôi khi dẫn đến những sai lầm tai hại. Khi chúng ta mặc định cúm mùa chỉ là một "phiên bản nặng hơn" của cảm lạnh, chúng ta vô tình bỏ qua ranh giới mong manh giữa một đợt nhiễm trùng hô hấp thông thường và một bệnh nhiễm virus có thể gây biến chứng nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Việc nhầm lẫn cúm mùa với cảm lạnh không chỉ là sai sót về tên gọi, mà là một kẽ hở trong nhận thức về rủi ro, bởi cúm mùa có khả năng gây ra những biến chứng đe dọa tính mạng mà cảm lạnh thông thường không có."

Vậy cúm mùa thường khỏi sau một tuần, vì sao vẫn có thể nguy hiểm?

Cúm mùa: Không đơn thuần là một trận sốt nhẹ

Nhiều người khó phân biệt cúm mùa với các bệnh hô hấp khác vì các triệu chứng ban đầu khá tương đồng. Tuy nhiên, cúm mùa thường khởi phát đột ngột và gây ra gánh nặng sức khỏe rõ rệt hơn. Người bệnh có thể bị nghẹt mũi, đau họng, nhưng thường gặp sốt hoặc cảm giác sốt, đau đầu, đau nhức cơ, mệt mỏi, ho và khó thở.

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở đặc điểm khởi phát, mức độ triệu chứng và nguy cơ biến chứng. Trong khi cảm lạnh thường chỉ khu trú ở đường hô hấp trên, virus cúm có khả năng xâm nhập sâu hơn, gây ra những tổn thương thực thể tại phổi và thậm chí ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong cơ thể. Chính sự khác biệt về phạm vi tấn công này khiến cúm mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn một trận sốt nhẹ thông thường.

Vì sao cúm mùa có thể trở nên nguy hiểm?

Sự nguy hiểm của cúm mùa bắt nguồn từ cách virus tấn công và phản ứng của cơ thể đối với sự xâm nhập này. Virus cúm gây tổn thương đường hô hấp thông qua hai cơ chế chính: Trực tiếp tấn công các tế bào biểu mô hô hấp hoặc thông qua các phản ứng miễn dịch quá mức của cơ thể.

Cụ thể, virus tấn công vào biểu mô hô hấp, nơi các enzyme của tế bào chủ có thể cắt và hoạt hóa protein hemagglutinin (HA), giúp virus có khả năng lây nhiễm sang các tế bào khác. Quá trình này có thể gây tổn thương và chết các tế bào biểu mô phổi do tác động trực tiếp của virus và phản ứng viêm từ hệ miễn dịch. Khi biểu mô phế nang bị tổn thương nghiêm trọng, khả năng trao đổi khí của phổi có thể bị suy giảm, dẫn đến suy hô hấp.

Ngoài ra, virus cúm mùa không đứng yên. Thông qua hiện tượng trôi dạt kháng nguyên (antigenic drift) và đôi khi là chuyển đổi kháng nguyên (antigenic shift) ở virus cúm A, virus cúm có thể biến đổi kháng nguyên, làm giảm khả năng nhận diện của hệ miễn dịch. Điều này giải thích vì sao một người đã từng mắc cúm hoặc từng tiêm phòng vẫn có thể bị nhiễm lại khi đặc tính kháng nguyên của virus thay đổi.

Các biến chứng nghiêm trọng thường gặp do cúm mùa

Khi đặc tính kháng nguyên của virus thay đổi, cúm mùa không dừng lại ở những cơn ho. Biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất là viêm phổi. Viêm phổi do cúm có thể là viêm phổi tiên phát do virus hoặc do bội nhiễm vi khuẩn. Tình trạng này có liên quan đến nguy cơ suy hô hấp cao hơn ở bệnh nhân cúm phải nhập viện.

Không dừng lại ở phổi, trong trường hợp cúm nặng, phản ứng viêm toàn thân và đôi khi sự lan truyền của virus có thể góp phần gây tổn thương các cơ quan ngoài phổi. Một số trường hợp nặng, cúm có thể gây nhiễm trùng huyết (sepsis) với tình trạng rối loạn chức năng cơ quan do đáp ứng của cơ thể với nhiễm trùng. Một số biến chứng ngoài phổi ghi nhận được bao gồm viêm cơ tim, viêm não và tổn thương gan. Những diễn tiến này có thể biến một trận cúm từ bệnh hô hấp thành một tình trạng cấp cứu đa cơ quan, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Những nhóm đối tượng nguy cơ cao cần đặc biệt lưu ý

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, nhưng mức độ nguy hiểm không chia đều cho mọi đối tượng. Có những nhóm người có nguy cơ mắc cúm nặng hoặc gặp biến chứng cao hơn do tuổi tác, tình trạng miễn dịch, thai kỳ hoặc bệnh lý nền.

Các nhóm nguy cơ cao bao gồm:

• Người cao tuổi (đặc biệt là trên 65 tuổi) do hiện tượng lão hóa miễn dịch.
• Trẻ em dưới 5 tuổi.
• Phụ nữ mang thai ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ.
• Người có bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch.

Đối với người cao tuổi, sự suy giảm chức năng sinh học của các cơ quan kết hợp với bệnh nền mạn tính khiến họ dễ bị viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) và suy đa tạng. Đối với người mắc bệnh mạn tính, cúm mùa không chỉ gây bệnh mới mà còn làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh sẵn có, khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp và kéo dài hơn.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu: "Việc xác định mình thuộc nhóm nguy cơ cao hay không là bước quan trọng nhất để chủ động phòng ngừa, theo dõi và điều trị kịp thời. Với những đối tượng này, một triệu chứng nhẹ ban đầu cũng cần được theo dõi sát sao vì diễn tiến bệnh có thể thay đổi rất nhanh."

Vắc xin cúm: Lớp giáp bảo vệ sức khỏe chủ động

Vì virus cúm biến đổi liên tục và khả năng miễn dịch của cơ thể giảm dần theo thời gian, việc tiêm vắc xin hằng năm được khuyến cáo để duy trì sự bảo vệ. Vắc xin không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà quan trọng hơn là ngăn ngừa các biến chứng nặng và giảm tỷ lệ nhập viện.

Đối với người cao tuổi, các loại vắc xin liều cao (chứa lượng kháng nguyên gấp 4 lần vắc xin thông thường) đã được chứng minh là an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ tốt hơn trong việc ngăn ngừa nhiễm virus cúm và các biến chứng liên quan.

Việc tiêm phòng không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn tạo ra hàng rào ngăn chặn sự lây lan của virus trong cộng đồng, đặc biệt là bảo vệ những người xung quanh không thể tiêm vắc xin vì lý do y tế.

Đừng để sự chủ quan biến một trận cúm mùa thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Thay vì chờ đợi triệu chứng xuất hiện mới tìm cách xử trí, chủ động tiêm phòng, theo dõi những thay đổi của cơ thể và tìm kiếm trợ giúp y tế khi có dấu hiệu cảnh báo là những cách quan trọng để bảo vệ bản thân và gia đình.

Đến Tiêm chủng Long Châu để được bác sĩ tư vấn loại vắc xin cúm phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khoẻ của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.