Tiêm đủ 5 mũi vắc xin phòng dại đã an toàn chưa? Những điều cần biết

Bệnh dại gần như luôn gây tử vong khi đã phát bệnh. Vì vậy, sau khi tiêm đủ phác đồ, nhiều người vẫn lo lắng không biết cơ thể đã được bảo vệ hay chưa và có cần tiêm thêm mũi nào không.

Tiêm đủ 5 mũi vắc xin phòng dại đã an toàn chưa?

Nếu tiêm đúng lịch, đúng liều, đúng đường tiêm và xử trí vết thương phù hợp, tiêm đủ 5 mũi vắc xin phòng dại giúp cơ thể tạo miễn dịch để phòng bệnh dại. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa an toàn tuyệt đối trong mọi tình huống.

Mức độ bảo vệ còn phụ thuộc vào thời điểm tiêm, vị trí và mức độ vết thương, tình trạng miễn dịch của người bị cắn. Với vết thương nặng, sâu, nhiều vết hoặc ở đầu, mặt, cổ, bàn tay, người bệnh có thể cần thêm huyết thanh kháng dại theo chỉ định y tế.

Theo khuyến nghị y khoa, dự phòng sau phơi nhiễm bệnh dại cần kết hợp rửa vết thương, tiêm vắc xin đúng phác đồ và dùng huyết thanh kháng dại khi cần. Người suy giảm miễn dịch thường cần phác đồ 5 mũi vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28.

Vì sao đã tiêm đủ 5 mũi vẫn cần theo dõi?

Vắc xin phòng dại cần thời gian để kích thích cơ thể tạo kháng thể. Trong giai đoạn đầu sau phơi nhiễm, vi rút dại có thể còn ở vùng vết thương hoặc di chuyển theo dây thần kinh. Vì vậy, việc rửa vết thương sớm và tiêm đúng phác đồ có vai trò rất quan trọng.

Thời gian ủ bệnh dại có thể thay đổi, thường từ vài tuần đến vài tháng. Một số trường hợp có thể ngắn hơn nếu vết cắn ở gần hệ thần kinh trung ương như đầu, mặt, cổ. Do đó, người đã tiêm đủ vẫn nên theo dõi sức khỏe, đặc biệt nếu ban đầu vết thương thuộc nhóm nguy cơ cao.

Người bệnh cần chú ý các dấu hiệu bất thường sau đây:

• Vết thương sưng nóng, đỏ đau, chảy mủ hoặc lan rộng.
• Sốt kéo dài, mệt nhiều, đau đầu hoặc buồn nôn.
• Tê, ngứa, đau nhói bất thường quanh vùng bị cắn.
• Khó nuốt, sợ nước, sợ gió, kích thích hoặc lú lẫn.
• Bị chó, mèo hoặc động vật khác cắn lại sau khi đã hoàn tất phác đồ.

Những dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh dại, nhưng cần được thăm khám sớm. Người bệnh không nên tự theo dõi tại nhà nếu có triệu chứng thần kinh hoặc vết thương nặng hơn. Việc đánh giá y tế kịp thời giúp xử trí nhiễm trùng vết cắn và xem xét nguy cơ phơi nhiễm mới.

Lịch tiêm 5 mũi vắc xin phòng dại gồm những mũi nào?

Phác đồ 5 mũi vắc xin phòng dại sau phơi nhiễm thường được nhắc đến với các mốc ngày 0, 3, 7, 14 và 28. Ngày 0 là ngày tiêm mũi đầu tiên, không nhất thiết là ngày bị cắn nếu người bệnh đến cơ sở y tế muộn. Việc tiêm đúng hẹn giúp cơ thể hình thành đáp ứng miễn dịch ổn định hơn.

Ở một số khuyến nghị hiện nay, người có miễn dịch bình thường có thể được chỉ định phác đồ 4 mũi sau phơi nhiễm. Trong khi đó, người suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng miễn dịch thường cần phác đồ 5 mũi và có thể cần kiểm tra đáp ứng kháng thể. 

Vì vậy, số mũi tiêm cụ thể cần dựa trên đánh giá của bác sĩ và quy định tại cơ sở tiêm chủng.

Bảng dưới đây tóm tắt phác đồ thường gặp:

Nếu lỡ lịch tiêm, người bệnh không nên tự bỏ phác đồ hoặc tiêm lại từ đầu khi chưa được tư vấn. Cần liên hệ cơ sở tiêm chủng để được điều chỉnh lịch phù hợp. Việc trì hoãn quá lâu có thể ảnh hưởng đến hiệu quả dự phòng.

Khi nào tiêm đủ 5 mũi vẫn cần đi khám lại?

Người đã tiêm đủ 5 mũi vẫn cần đi khám lại nếu có phơi nhiễm mới. Ví dụ, bạn tiếp tục bị chó, mèo cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở sau khi hoàn tất phác đồ. Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ đánh giá tiền sử tiêm, thời điểm tiêm mũi cuối và mức độ vết thương để quyết định có cần tiêm nhắc hay không.

Một số trường hợp cần được thăm khám sớm gồm:

• Vết cắn sâu, chảy máu nhiều hoặc nhiều vết cắn cùng lúc.
• Vết thương ở đầu, mặt, cổ, bàn tay, ngón tay hoặc cơ quan sinh dục.
• Con vật có biểu hiện bất thường, bỏ ăn, hung dữ, chảy dãi hoặc chết sau khi cắn.
• Không theo dõi được con vật sau khi xảy ra phơi nhiễm.
• Người bị cắn đang mắc bệnh nền nặng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Không nên chỉ dựa vào việc con vật trông khỏe mạnh tại thời điểm cắn để trì hoãn khám. Một số động vật có thể thải vi rút trước khi biểu hiện rõ triệu chứng. Nếu nghi ngờ nguy cơ dại, dự phòng sau phơi nhiễm cần được thực hiện càng sớm càng tốt.

Nếu bị cắn lại sau khi đã tiêm đủ 5 mũi thì xử trí thế nào?

Khi bị cắn lại, bước đầu tiên là rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Sau đó, có thể sát khuẩn bằng dung dịch phù hợp như povidone iodine nếu có. Không nên đắp lá, bôi thuốc dân gian, nặn bóp vết thương hoặc tự khâu kín vết cắn.

Sau sơ cứu, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ. Người đã tiêm đủ trước đó có thể không cần tiêm lại toàn bộ phác đồ, nhưng có thể cần tiêm nhắc tùy thời điểm và mức độ phơi nhiễm. Quyết định này phải do nhân viên y tế đưa ra dựa trên hồ sơ tiêm chủng và tình trạng thực tế.

Nếu có thể, nên theo dõi chó hoặc mèo gây vết cắn theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Tuy nhiên, việc theo dõi con vật không thay thế cho khám và xử trí vết thương. Với vết cắn nguy cơ cao, không nên chờ con vật có biểu hiện bệnh mới đi tiêm.

Lưu ý để tiêm phòng dại đạt hiệu quả bảo vệ tốt hơn

Để vắc xin phòng dại phát huy hiệu quả, người bệnh cần tiêm càng sớm càng tốt sau phơi nhiễm. Cần mang theo sổ tiêm hoặc giấy hẹn mỗi lần đến tiêm để nhân viên y tế kiểm tra đúng phác đồ. Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, thuốc ức chế miễn dịch hoặc từng dị ứng nặng sau tiêm, cần thông báo trước khi tiêm.

Sau tiêm, một số phản ứng nhẹ có thể xuất hiện như đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc đau đầu. Các phản ứng này thường tự cải thiện trong thời gian ngắn. Nếu có khó thở, phát ban toàn thân, phù mặt, sốt cao kéo dài hoặc dấu hiệu bất thường khác, cần đến cơ sở y tế ngay.

Người nuôi chó, mèo cũng nên chủ động tiêm phòng dại định kỳ cho vật nuôi. Khi đưa vật nuôi ra ngoài, cần có dây dắt, rọ mõm khi cần và tránh để tiếp xúc với động vật hoang dã. Đây là cách giảm nguy cơ phơi nhiễm cho cả gia đình và cộng đồng.

Tiêm đủ 5 mũi vắc xin phòng dại đã an toàn chưa phụ thuộc vào việc tiêm có đúng phác đồ, xử trí vết thương có đúng cách và người bị cắn có thuộc nhóm nguy cơ cao hay không. Khi thực hiện đầy đủ theo chỉ định y tế, vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh dại rất đáng kể, nhưng không nên chủ quan nếu bị cắn lại hoặc có dấu hiệu bất thường. 

Nếu vừa bị chó, mèo cắn hoặc chưa rõ lịch tiêm phù hợp, bạn nên đến cơ sở tiêm chủng để được khám, đánh giá vết thương và tư vấn kịp thời.