Sứt môi nhẹ là gì? Triệu chứng nhận biết và phương pháp chữa trị

Không phải tất cả các trường hợp sứt môi đều có biểu hiện rõ ràng. Một số trẻ chỉ bị sứt môi nhẹ, khe hở nhỏ hoặc bất thường kín đáo ở môi trên. Dù mức độ nhẹ, dị tật này vẫn cần được đánh giá y khoa để đảm bảo chức năng ăn uống, phát âm và thẩm mỹ lâu dài cho trẻ.

Sứt môi nhẹ là gì?

Sứt môi nhẹ là dạng dị tật bẩm sinh vùng môi trên, trong đó khe hở môi không lan rộng hoặc không kéo dài hoàn toàn lên mũi như các trường hợp sứt môi nặng. Khe hở có thể chỉ là:

• Một rãnh nhỏ trên môi trên;
• Vết lõm hoặc đường nứt mảnh;
• Bất đối xứng nhẹ giữa hai bên môi.

Sứt môi nhẹ có thể xuất hiện ở một bên (thường gặp hơn) hoặc ở hai bên (ít gặp hơn).

Khác với sứt môi nặng, sứt môi nhẹ có thể không ảnh hưởng nhiều đến ăn uống, nhưng vẫn là một dị tật cấu trúc cần được theo dõi. Trong thực hành lâm sàng, sứt môi nhẹ đôi khi chỉ được phát hiện rõ khi trẻ lớn hơn, do khe hở nhỏ có thể bị che lấp khi môi ở trạng thái nghỉ.

Sứt môi nhẹ hình thành như thế nào?

Trong quá trình phát triển phôi thai, môi trên được hình thành từ sự hợp nhất của các mảnh mô ở vùng hàm - mặt, chủ yếu diễn ra từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 7 của thai kỳ.

Sứt môi nhẹ xảy ra khi:

• Quá trình hợp nhất diễn ra không hoàn toàn;
• Chỉ một phần nhỏ mô môi không khép kín.

Do đó, mức độ sứt môi có thể rất khác nhau, từ rất nhẹ đến nặng, tùy vào thời điểm và mức độ gián đoạn trong quá trình phát triển.

Sứt môi nhẹ có khác gì so với sứt môi nặng?

So với sứt môi nặng, sứt môi nhẹ có những đặc điểm sau:

• Khe hở nhỏ, nông;
• Không thông hoàn toàn từ môi lên mũi;
• Ít ảnh hưởng đến cấu trúc mũi và hàm;
• Dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với khiếm khuyết thẩm mỹ nhẹ.

Tuy nhiên, sứt môi nhẹ vẫn là một dạng dị tật bẩm sinh, không nên xem là vấn đề đơn thuần về ngoại hình. Chính vì mức độ biểu hiện kín đáo, nhiều trường hợp sứt môi nhẹ chỉ được phát hiện khi gia đình chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa.

Triệu chứng nhận biết sứt môi nhẹ

Tình trạng này thường được phát hiện qua những dấu hiệu hình thái nhỏ nhưng dễ nhận thấy ở vùng môi.

Dấu hiệu quan sát bên ngoài

Cha mẹ hoặc nhân viên y tế có thể nhận thấy:

• Đường rãnh nhỏ hoặc vết nứt mảnh trên môi trên;
• Môi trên không đều hai bên;
• Nhân trung (rãnh giữa môi) lệch nhẹ.

Những dấu hiệu này có thể rõ hơn khi trẻ khóc hoặc cử động môi.

Ảnh hưởng đến chức năng ăn uống

Phần lớn trẻ bị sứt môi nhẹ vẫn bú và ăn uống bình thường, ít bị sặc hoặc khó bú, tuy nhiên một số trường hợp có thể gặp khó tạo lực hút khi bú và dễ mệt khi bú kéo dài.

Ảnh hưởng đến phát âm

Ở giai đoạn sơ sinh, sứt môi nhẹ chưa gây ảnh hưởng rõ rệt đến phát âm. Khi trẻ lớn hơn, nếu không được can thiệp đúng cách, một số trẻ có thể:

• Phát âm không rõ một số âm môi;
• Gặp khó khăn nhẹ khi phát âm phụ âm.

Nguyên nhân gây sứt môi nhẹ

Sứt môi nhẹ cũng thuộc nhóm dị tật bẩm sinh đa yếu tố, hình thành do sự kết hợp giữa:

• Yếu tố di truyền;
• Yếu tố môi trường trong thai kỳ.

Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Tiền sử gia đình có người bị sứt môi hoặc hở hàm ếch;
• Thiếu acid folic;
• Mẹ sử dụng rượu bia, thuốc lá;
• Tự ý dùng thuốc trong thai kỳ;
• Bệnh lý mạn tính của mẹ như đái tháo đường.

Sứt môi nhẹ có liên quan đến hở hàm ếch không?

Sứt môi nhẹ có thể xảy ra đơn độc hoặc kèm theo hở hàm ếch bên trong. Trong một số trường hợp, dù khe hở môi rất nhỏ, trẻ vẫn có thể:

• Bị hở hàm ếch kín
• Có bất thường vòm miệng khó phát hiện bằng mắt thường

Vì vậy, trẻ bị sứt môi nhẹ thường cần được khám khoang miệng kỹ lưỡng để loại trừ hở hàm ếch đi kèm.

Sứt môi nhẹ có nguy hiểm không?

Sứt môi nhẹ không đe dọa tính mạng và thường ít ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất của trẻ. Tuy nhiên, nếu không được theo dõi và can thiệp phù hợp, trẻ có thể gặp:

• Vấn đề thẩm mỹ khi lớn lên;
• Ảnh hưởng tâm lý;
• Khó khăn nhẹ trong phát âm.

Do đó, việc đánh giá sớm và lập kế hoạch điều trị là cần thiết.

Chẩn đoán sứt môi nhẹ

Sứt môi nhẹ thường được chẩn đoán ngay sau sinh qua thăm khám lâm sàng, đôi khi có thể phát hiện trước sinh qua siêu âm, và bác sĩ sẽ đánh giá mức độ khe hở môi, sự đối xứng của môi - mũi cũng như có hay không hở hàm ếch kèm theo.

Phương pháp chữa trị sứt môi nhẹ

Việc điều trị thường tập trung vào phẫu thuật thẩm mỹ kết hợp chăm sóc hỗ trợ để cải thiện chức năng và thẩm mỹ cho trẻ.

Theo dõi và đánh giá định kỳ

Với các trường hợp rất nhẹ:

• Có thể theo dõi trong thời gian đầu;
• Đánh giá sự phát triển của môi và chức năng ăn uống.

Phẫu thuật tạo hình môi

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính nếu:

• Khe hở ảnh hưởng đến thẩm mỹ;
• Có nguy cơ ảnh hưởng phát âm;
• Gia đình mong muốn cải thiện hình dạng môi.

Phẫu thuật thường được tiến hành khi trẻ đủ sức khỏe, thường trong vài tháng đầu đời hoặc theo chỉ định của bác sĩ, với thời điểm can thiệp cụ thể được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe, mức độ khe hở và sự phát triển chung của trẻ.

Chăm sóc và phục hồi sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, trẻ cần được theo dõi vết mổ để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường như sưng đỏ hay nhiễm trùng. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng phải phù hợp, ưu tiên thức ăn mềm và giàu dưỡng chất để hỗ trợ hồi phục. Việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá kết quả phẫu thuật và sự phát triển của môi - hàm - mặt. Những bước chăm sóc này góp phần hạn chế biến chứng và đảm bảo hiệu quả điều trị lâu dài.

Sứt môi nhẹ có chữa khỏi hoàn toàn không?

Với y học hiện nay, đa số trẻ bị sứt môi nhẹ có thể được điều trị hiệu quả, giúp đạt hình dạng môi gần như bình thường, ít để lại sẹo và duy trì chức năng ăn uống cũng như phát âm tốt. Tuy nhiên, kết quả điều trị còn phụ thuộc vào mức độ sứt môi, thời điểm tiến hành phẫu thuật và kinh nghiệm của đội ngũ y bác sĩ điều trị.

Phòng ngừa sứt môi nhẹ trong thai kỳ

Không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng mẹ bầu có thể giảm nguy cơ bằng cách:

• Bổ sung acid folic trước và trong thai kỳ;
• Tránh rượu bia, thuốc lá;
• Không tự ý dùng thuốc;
• Khám thai và siêu âm đúng lịch;
• Kiểm soát tốt bệnh lý mạn tính.

Sứt môi nhẹ là dạng dị tật bẩm sinh vùng môi có mức độ nhẹ, dễ bị bỏ sót nhưng vẫn cần được đánh giá và theo dõi y khoa. Việc nhận biết sớm triệu chứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp giúp trẻ có sự phát triển hài hòa về chức năng và thẩm mỹ trong tương lai.