Phẫu thuật lõm xương ức: Phương pháp, quy trình và lưu ý quan trọng

Lõm xương ức (pectus excavatum) là tình trạng xương ức và các sụn sườn lân cận bị lõm về phía sau, tạo nên hình ảnh phần trước của lồng ngực lõm vào trong. Mức độ biến dạng ở mỗi người rất khác nhau. Một số trường hợp gần như không có triệu chứng, trong khi trường hợp nặng có thể liên quan đến giảm khả năng gắng sức, khó thở hoặc ảnh hưởng đến tim phổi. Ngoài ra, hình dáng lồng ngực cũng có thể tác động đến sự tự tin, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Phẫu thuật lõm xương ức là gì?

Phẫu thuật lõm xương ức là phương pháp điều chỉnh biến dạng thành ngực bằng cách đưa xương ức về vị trí phù hợp hơn. Mục tiêu có thể bao gồm cải thiện hình dạng lồng ngực và giảm ảnh hưởng của biến dạng lên tim, phổi ở những trường hợp có chỉ định.

Không phải mọi trường hợp lõm xương ức đều cần phẫu thuật. Với những trường hợp nhẹ và ít triệu chứng, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi hoặc các phương pháp không phẫu thuật phù hợp. Quyết định can thiệp cần dựa trên mức độ biến dạng, triệu chứng, kết quả đánh giá tim phổi, tuổi và giai đoạn phát triển của trẻ, đồng thời xem xét ảnh hưởng đến hình ảnh cơ thể và tâm lý.

Khi nào cần phẫu thuật lõm xương ức?

Chỉ định phẫu thuật thường được cân nhắc ở những trường hợp lõm ngực từ trung bình đến nặng, đặc biệt khi có triệu chứng hoặc ảnh hưởng rõ đến chức năng tim phổi. Một số yếu tố thường được bác sĩ xem xét gồm:

• Mức độ biến dạng: Chỉ số Haller được tính từ hình ảnh học để đánh giá mức độ lõm. Chỉ số Haller từ khoảng 3,25 trở lên thường được sử dụng như một trong những tiêu chí gợi ý biến dạng nặng và cân nhắc phẫu thuật. Tuy nhiên, chỉ số này không nên được sử dụng đơn độc để quyết định phẫu thuật mà cần kết hợp với triệu chứng, ảnh hưởng chức năng và các yếu tố lâm sàng khác.
• Ảnh hưởng đến tim: Một số trường hợp có thể gây chèn ép hoặc đẩy lệch tim. Điện tâm đồ và siêu âm tim có thể được chỉ định tùy trường hợp để đánh giá chức năng tim và phát hiện các bất thường liên quan đến biến dạng.
• Ảnh hưởng đến hô hấp hoặc khả năng gắng sức: Khó thở, giảm sức bền, mệt khi vận động hoặc giảm khả năng hoạt động thể chất có thể là những yếu tố được xem xét khi đánh giá chỉ định phẫu thuật.
• Ảnh hưởng tâm lý: Hình dạng lồng ngực bất thường có thể khiến trẻ hoặc thanh thiếu niên tự ti, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Đây cũng là một yếu tố cần được trao đổi khi cân nhắc điều trị.
• Đáp ứng với các phương pháp không phẫu thuật: Một số trường hợp nhẹ có thể được theo dõi hoặc cân nhắc các phương pháp không phẫu thuật như thiết bị hút chân không (vacuum bell) ở những bệnh nhân phù hợp. Vật lý trị liệu và tập luyện có thể được sử dụng như biện pháp hỗ trợ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Các phương pháp phẫu thuật lõm xương ức phổ biến

Hai kỹ thuật thường được sử dụng là Nuss và Ravitch. Việc lựa chọn phụ thuộc vào hình thái lồng ngực, mức độ biến dạng, tuổi, tình trạng cụ thể của từng người bệnh và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.

Phẫu thuật Nuss

Nuss là kỹ thuật ít xâm lấn, thường được sử dụng để điều chỉnh lõm xương ức. Bác sĩ tạo các đường rạch nhỏ ở hai bên thành ngực, đưa thanh kim loại cong vào phía sau xương ức dưới sự hỗ trợ của camera, sau đó xoay thanh để nâng xương ức lên vị trí phù hợp hơn. Tùy hình thái và mức độ biến dạng, độ cứng của thành ngực và đặc điểm từng người bệnh, phẫu thuật viên có thể sử dụng một hoặc nhiều thanh.

Ưu điểm của Nuss là đường mổ nhỏ và không cần cắt bỏ trực tiếp các sụn sườn biến dạng như kỹ thuật Ravitch. Thanh thường được giữ trong cơ thể khoảng 2 - 4 năm, tùy tuổi, mức độ biến dạng và quá trình tái định hình thành ngực.

Phẫu thuật Ravitch

Ravitch là kỹ thuật mổ mở, trong đó bác sĩ tạo đường rạch ở vùng ngực, chỉnh sửa các sụn sườn bị biến dạng và đưa xương ức về vị trí phù hợp hơn. Một số trường hợp có thể cần sử dụng vật liệu cố định để duy trì hình dạng lồng ngực trong quá trình hồi phục.

So với Nuss, Ravitch có mức độ xâm lấn lớn hơn và có thể được cân nhắc trong một số trường hợp biến dạng phức tạp, không điển hình hoặc khi đặc điểm thành ngực khiến kỹ thuật Nuss không phù hợp. Do đó, không nên mặc định một phương pháp tốt hơn phương pháp còn lại cho tất cả người bệnh.

Quy trình thực hiện phẫu thuật lõm xương ức

Trước phẫu thuật

Bác sĩ sẽ đánh giá tổng trạng và mức độ biến dạng của lồng ngực. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:

• Điện tâm đồ và siêu âm tim để đánh giá tim.
• CT ngực hoặc phương pháp hình ảnh phù hợp để đánh giá hình thái thành ngực, mức độ biến dạng, chỉ số Haller và ảnh hưởng của biến dạng lên tim hoặc các cấu trúc trong lồng ngực.
• Đo chức năng hô hấp và trong một số trường hợp có thể đánh giá khả năng gắng sức.
• Các xét nghiệm cần thiết trước phẫu thuật.

Gia đình cần thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng, tiền sử dị ứng và những bệnh lý đi kèm. Không tự ý ngừng aspirin, ibuprofen hoặc bất kỳ thuốc nào trước phẫu thuật; việc điều chỉnh thuốc cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ gây mê.

Ngày phẫu thuật

Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn, nhịn uống của cơ sở phẫu thuật và bác sĩ gây mê. Thời gian cụ thể có thể khác nhau tùy loại phẫu thuật, phương pháp gây mê và quy định của từng bệnh viện.

Nếu trẻ đang có tình trạng nhiễm trùng cấp tính hoặc vấn đề sức khỏe có thể làm tăng nguy cơ khi gây mê, bác sĩ gây mê và phẫu thuật viên sẽ đánh giá tình trạng cụ thể để quyết định có tiếp tục phẫu thuật hay cần trì hoãn cho đến khi trẻ ổn định.

Sau phẫu thuật

Sau mổ, người bệnh được theo dõi tại bệnh viện và kiểm soát đau bằng một hoặc nhiều phương pháp tùy từng trường hợp. Một số trung tâm sử dụng các kỹ thuật giảm đau vùng hoặc cryoanalgesia để hỗ trợ kiểm soát đau sau phẫu thuật.

Người bệnh thường được khuyến khích vận động sớm trong giới hạn cho phép, tập thở và tăng dần hoạt động theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Thời gian nằm viện và tốc độ hồi phục có thể khác nhau giữa từng người.

Sau khi xuất viện, cần tuân thủ các giới hạn vận động do bác sĩ phẫu thuật đưa ra. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường cần tránh các hoạt động có nguy cơ tác động mạnh lên lồng ngực, nâng vật nặng hoặc vận động gắng sức. Thời gian hạn chế cụ thể phụ thuộc phương pháp phẫu thuật và tiến triển hồi phục.

Biến chứng có thể gặp khi phẫu thuật lõm xương ức

Phẫu thuật lõm xương ức tương đối an toàn khi được thực hiện tại cơ sở có kinh nghiệm, nhưng vẫn có thể xảy ra biến chứng. Một số nguy cơ gồm:

• Đau sau phẫu thuật, chảy máu hoặc nhiễm trùng vết mổ.
• Tràn khí hoặc tràn dịch màng phổi.
• Thanh nâng ngực bị di lệch có thể cần can thiệp để điều chỉnh hoặc cố định lại.
• Phản ứng bất thường với vật liệu của thanh nâng ngực, đặc biệt ở những người có tiền sử dị ứng hoặc nhạy cảm với vật liệu liên quan.
• Tổn thương các cấu trúc trong lồng ngực, trong đó tổn thương tim hoặc phổi là biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng.
• Lõm ngực tái phát sau điều trị.

Nguy cơ và mức độ biến chứng phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật, mức độ biến dạng, tình trạng sức khỏe và kinh nghiệm của ê-kíp điều trị. Vì vậy, người bệnh nên được đánh giá và phẫu thuật tại cơ sở có chuyên môn phù hợp.

Lõm xương ức có thể được điều trị bằng nhiều phương pháp khác nhau. Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật, và mục tiêu điều trị không chỉ dựa trên hình dạng lồng ngực mà còn xem xét triệu chứng, chức năng tim phổi và chất lượng cuộc sống. Việc thăm khám tại cơ sở chuyên khoa giúp xác định mức độ biến dạng và lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng người bệnh.