Hở hàm ếch bên trong: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Không giống hở môi - hở hàm ếch dễ quan sát bên ngoài, hở hàm ếch bên trong nằm sâu ở vòm miệng nên dễ bị bỏ sót trong giai đoạn sơ sinh. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng bú, nói và sức khỏe tai mũi họng của trẻ về lâu dài.

Hở hàm ếch bên trong là gì?

Hở hàm ếch bên trong là dị tật bẩm sinh xảy ra khi vòm miệng của trẻ không khép kín hoàn toàn, nhưng không kèm hở môi hoặc biến dạng rõ ràng bên ngoài. Dị tật này còn được gọi là hở hàm ếch kín hoặc hở hàm ếch đơn độc.

Về giải phẫu, hở hàm ếch bên trong có thể bao gồm:

• Hở vòm miệng mềm;
• Hở vòm miệng cứng;
• Hở một phần hoặc toàn bộ khẩu cái.

Do nằm sâu trong khoang miệng, dị tật này khó phát hiện sớm bằng quan sát thông thường, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh.

Hở hàm ếch bên trong hình thành như thế nào?

Trong quá trình phát triển phôi thai, cấu trúc vòm miệng được hình thành chủ yếu từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 12 của thai kỳ. Đây là giai đoạn các mảnh mô ở vùng hàm - mặt phát triển và hợp nhất với nhau.

Nếu vì một lý do nào đó, các mảnh mô này không khép kín hoàn toàn, sẽ dẫn đến hở hàm ếch. Trường hợp không kèm hở môi, dị tật chỉ nằm bên trong khoang miệng và không biểu hiện ra ngoài.

Nguyên nhân gây hở hàm ếch bên trong

Hở hàm ếch bên trong thường do sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm:

Yếu tố di truyền

• Trẻ có người thân trong gia đình từng bị hở hàm ếch hoặc dị tật bẩm sinh vùng hàm mặt.
• Một số rối loạn gen có thể làm tăng nguy cơ dị tật.

Yếu tố môi trường trong thai kỳ

• Mẹ sử dụng rượu bia, thuốc lá.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại.
• Tự ý dùng thuốc trong thai kỳ, đặc biệt trong 3 tháng đầu.

Tình trạng sức khỏe của mẹ

• Mẹ bị đái tháo đường, thiếu acid folic.
• Nhiễm virus hoặc bệnh lý trong giai đoạn đầu thai kỳ.
• Dinh dưỡng không đầy đủ.

Trong nhiều trường hợp, không thể xác định chính xác một nguyên nhân đơn lẻ.

Dấu hiệu nhận biết hở hàm ếch bên trong

Hở hàm ếch bên trong (hở vòm miệng kín) là dị tật bẩm sinh không dễ quan sát bằng mắt thường vì không có khe hở ở môi hay lợi. Tuy nhiên, trẻ có thể xuất hiện một số dấu hiệu gián tiếp sau đây:

• Khó bú, dễ sặc khi ăn uống: Trẻ hay bị trào sữa qua mũi, bú chậm, bú nhanh mệt do thức ăn hoặc sữa dễ lọt lên khoang mũi.
• Giọng mũi khi lớn hơn: Trẻ phát âm không rõ, nói giọng mũi, khó phát âm các âm cần áp lực hơi như “b”, “p”, “t”, “k”.
• Viêm tai giữa tái diễn: Do rối loạn thông khí vòi nhĩ, trẻ dễ bị ù tai, nghe kém hoặc viêm tai giữa nhiều lần.
• Chậm tăng cân, kém ăn: Việc ăn uống khó khăn kéo dài có thể khiến trẻ tăng cân chậm.
• Bất thường khi khám miệng: Khi bác sĩ thăm khám, có thể phát hiện vòm miệng mềm tách đôi, khe hở nhỏ ở vòm sau, hoặc dấu hiệu vòm miệng ngắn/bất thường dù bề mặt niêm mạc còn nguyên.

Do hở hàm ếch bên trong khó phát hiện, trẻ có các biểu hiện sặc sữa, viêm tai giữa tái diễn hoặc nói giọng mũi nên được khám Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt để chẩn đoán chính xác bằng thăm khám chuyên sâu (nội soi, đánh giá phát âm).

Hở hàm ếch bên trong có nguy hiểm không?

Hở hàm ếch bên trong không ảnh hưởng đến trí tuệ của trẻ, nhưng nếu không được điều trị đúng cách, có thể dẫn đến:

• Khó khăn trong ăn uống và tăng trưởng.
• Tăng nguy cơ viêm tai giữa và nhiễm trùng hô hấp.
• Rối loạn phát âm kéo dài.
• Ảnh hưởng tâm lý khi trẻ lớn.

Do đó, việc phát hiện và can thiệp sớm đóng vai trò rất quan trọng.

Chẩn đoán hở hàm ếch bên trong

Việc chẩn đoán thường được thực hiện sau sinh thông qua:

• Khám khoang miệng bởi bác sĩ chuyên khoa.
• Đánh giá chức năng bú và nuốt.
• Nội soi mũi họng trong một số trường hợp.
• Theo dõi các biểu hiện lâm sàng như sặc sữa, viêm tai tái diễn.

Trong thai kỳ, hở hàm ếch bên trong rất khó phát hiện trên siêu âm, kể cả với kỹ thuật hiện đại.

Cách điều trị hở hàm ếch bên trong

Phẫu thuật tạo hình vòm miệng là phương pháp điều trị chính đối với hở hàm ếch bên trong. Thời điểm can thiệp phẫu thuật được bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe và mức độ dị tật của trẻ, thường được thực hiện khi trẻ đủ điều kiện về thể trạng, phổ biến trong khoảng 9 - 18 tháng tuổi, tùy từng trường hợp cụ thể.

Phẫu thuật nhằm đóng kín vòm miệng, giúp cải thiện khả năng ăn uống, hạn chế tình trạng sặc và trào ngược thức ăn lên mũi, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển phát âm và ngôn ngữ sau này.

Trước khi phẫu thuật, trẻ cần được hỗ trợ ăn uống phù hợp để đảm bảo tăng trưởng và dinh dưỡng, bao gồm việc sử dụng bình sữa chuyên dụng, áp dụng tư thế cho bú đúng và theo dõi sát sao cân nặng, thể trạng.

Sau phẫu thuật, một số trẻ có thể cần trị liệu ngôn ngữ để tập phát âm và cải thiện giọng nói. Bên cạnh đó, trẻ cũng cần được theo dõi tai mũi họng định kỳ, phát hiện và điều trị kịp thời viêm tai giữa (nếu có) nhằm bảo vệ thính lực và hỗ trợ phát triển ngôn ngữ toàn diện.

Hở hàm ếch bên trong có chữa khỏi hoàn toàn không?

Với sự phát triển của y học hiện nay, phần lớn trẻ bị hở hàm ếch bên trong có thể được điều trị đạt kết quả tốt. Hiệu quả điều trị phụ thuộc nhiều vào việc phát hiện sớm, phẫu thuật đúng thời điểm và sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình với đội ngũ nhân viên y tế trong quá trình chăm sóc và theo dõi lâu dài.

Sau điều trị, nhiều trẻ có thể ăn uống, giao tiếp và sinh hoạt gần như bình thường, nếu được hỗ trợ đầy đủ về dinh dưỡng, trị liệu ngôn ngữ và theo dõi tai mũi họng đúng cách.

Phòng ngừa hở hàm ếch bên trong

Không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng mẹ bầu có thể giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh bằng cách:

• Bổ sung acid folic trước và trong thai kỳ.
• Tránh rượu bia, thuốc lá.
• Không tự ý dùng thuốc.
• Khám thai và theo dõi thai kỳ đầy đủ.

Hở hàm ếch bên trong là dị tật bẩm sinh khó nhận biết sớm do không biểu hiện rõ ràng bên ngoài. Việc hiểu đúng nguyên nhân, nhận biết các dấu hiệu gợi ý và can thiệp điều trị kịp thời giúp trẻ cải thiện khả năng ăn uống, phát âm và chất lượng cuộc sống lâu dài.