Sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản: Cách phân biệt và biện pháp phòng ngừa

Việt Nam là quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển và làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm, trong đó có viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết. Bởi một số triệu chứng ban đầu tương đối giống nhau, nhiều người có thể nhầm lẫn giữa hai bệnh. Hiểu rõ đặc điểm của từng bệnh sẽ giúp chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Tìm hiểu chung về sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản

Mặc dù đều là bệnh truyền nhiễm do virus lây truyền qua muỗi đốt nhưng cơ quan bị ảnh hưởng chủ yếu của hai loại virus này trong cơ thể người lại khác nhau.

Bệnh sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà truyền qua vết đốt của muỗi vằn thuộc chi Aedes (chủ yếu là Aedes aegypti). Bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường bùng phát thành dịch lớn vào mùa mưa.

Khi mắc sốt xuất huyết, người bệnh thường khởi phát đột ngột các triệu chứng sau:

Sốt cao đột ngột và liên tục từ 39 - 40°C, kéo dài từ 2 - 7 ngày.
Đau nhức đầu, đặc biệt là cảm giác đau tức dữ dội sau hốc mắt.
Đau cơ, đau khớp khiến cơ thể mệt mỏi rã rời.
Xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết: chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết tiêu hóa.

*Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính thường bùng phát vào mùa mưa*

Bệnh viêm não Nhật Bản là gì?

Khác với sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản là tình trạng nhiễm trùng cấp tính hệ thần kinh trung ương do virus viêm não Nhật Bản (JEV) gây ra. Bệnh lây truyền qua vết đốt của muỗi ruộng thuộc chi Culex (chủ yếu là Culex tritaeniorhynchus). Vật chủ chứa virus chính trong tự nhiên là các loài chim hoang dã và lợn nuôi. Bệnh thường gia tăng vào mùa hè, đặc biệt tại các khu vực nông thôn và vùng có hoạt động chăn nuôi.

Tiến trình lâm sàng của một ca viêm não Nhật Bản nặng thường diễn tiến rất nhanh qua các biểu hiện:

Sốt cao đột ngột kèm theo đau đầu dữ dội, nôn vọt (nôn đột ngột, không liên quan đến bữa ăn).
Hội chứng màng não: Xuất hiện dấu hiệu cứng gáy (người bệnh không thể cúi gập cằm chạm vào ngực).
Tổn thương thần kinh trung ương: Co giật toàn thân, li bì, lơ mơ, rối loạn ý thức và nhanh chóng rơi vào trạng thái hôn mê sâu.

*Viêm não Nhật Bản là tình trạng nhiễm trùng cấp gây ra bởi virus viêm não Nhật Bản*

Điểm giống và khác nhau giữa hai bệnh

Để tránh những sai lầm trong việc tự chẩn đoán tại nhà, chúng ta cần đặt hai căn bệnh này lên bàn cân đối chiếu, tìm ra các điểm tương đồng bề mặt và các ranh giới sai biệt cốt lõi.

Những điểm tương đồng dễ gây nhầm lẫn

Ở những ngày đầu tiên của bệnh, sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản có những giao điểm lâm sàng rất giống nhau bao gồm:

Đều là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra và có khả năng bùng phát thành dịch.
Con đường xâm nhập vào cơ thể người đều thông qua vết đốt của muỗi mang mầm bệnh.
Triệu chứng khởi đầu luôn là sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, chán ăn và suy nhược cơ thể.
Đều có thể gây biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

*Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết đều gây đau đầu và sốt cao ở giai đoạn đầu*

Sự khác biệt giữa viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết

Để giúp độc giả dễ dàng nhận diện và phân loại, dưới đây là bảng so sánh chi tiết hai căn bệnh này:

	Sốt xuất huyết	Viêm não Nhật Bản
Tác nhân gây bệnh	Virus Dengue	Virus viêm não Nhật Bản (JEV)
Muỗi truyền bệnh	Muỗi vằn Aedes (chủ yếu là Aedes aegypti)	Muỗi ruộng Culex tritaeniorhynchus (đốt ban đêm, sống ở bờ bụi, ruộng lúa)
Ổ chứa virus chính	Người là nguồn mang virus chính	Lợn và các loài chim hoang dã
Cơ quan tổn thương	Hệ tuần hoàn, thành mạch máu và tiểu cầu	Hệ thần kinh trung ương (não và màng não)
Triệu chứng chỉ điểm	Đau hốc mắt, chấm xuất huyết, giảm tiểu cầu	Cứng gáy, nôn vọt, co giật, hôn mê
Dấu hiệu xuất huyết	Có thể gặp chấm xuất huyết/chảy máu niêm mạc; khi bệnh nặng có thể xuất huyết nặng	Hiếm khi xảy ra
Biến chứng nguy hiểm	Sốc giảm thể tích, xuất huyết nặng, suy đa tạng	Viêm não nặng, phù não, hôn mê sâu, tử vong
Phương pháp điều trị	Chưa có thuốc đặc hiệu, chủ yếu là điều trị hỗ trợ (bù dịch, hạ sốt)	Chưa có thuốc đặc hiệu, chủ yếu là điều trị triệu chứng (chống phù não, cắt cơn giật)
Vắc xin phòng bệnh	Hiện vắc xin sốt xuất huyết thế hệ mới Qdenga đã được cấp phép sử dụng tại Việt Nam cho người từ 4 tuổi trở lên	Hiện nay có 2 loại vắc xin viêm não Nhật Bản phổ biến tại Việt Nam là vắc xin Imojev và vắc xin Jevax. Ngoài ra còn có vắc xin JEEV
Tiên lượng và di chứng	Phần lớn hồi phục nếu được bù dịch đúng cách	Tỷ lệ tử vong có thể từ 20 - 30%; trong số người sống sót, khoảng 30 - 50% có thể để lại các di chứng thần kinh hoặc tâm thần kéo dài

*Bác sĩ giải thích về sự khác biệt giữa sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản*

Các biện pháp phòng ngừa và xử trí chủ động

Bảo vệ bản thân và gia đình trước hai mối đe dọa này đòi hỏi một chiến lược toàn diện, vừa ngăn chặn các loài muỗi truyền bệnh, vừa xây dựng hàng rào miễn dịch vững chắc bằng vắc xin.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết

Biện pháp then chốt là:

Tiêm vắc xin phòng bệnh sốt xuất huyết: Đây là biện pháp phòng bệnh chủ động và tiên tiến nhất hiện nay. Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động với virus Dengue.
Triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi: Đậy kín các bể chứa nước, thường xuyên thay nước bình hoa, thả cá ăn lăng quăng và dọn sạch các vật dụng phế thải chứa nước đọng quanh nhà.
Ngăn muỗi đốt: Duy trì thói quen ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem chống muỗi, xịt chống muỗi hoặc các biện pháp phòng muỗi phù hợp.
Chủ động tham gia các chiến dịch phun hóa chất diệt muỗi và vệ sinh môi trường của địa phương.

Cách phòng ngừa viêm não Nhật Bản

Biện pháp chủ động là:

Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch: Thực hiện tiêm chủng vắc xin viêm não Nhật Bản cho trẻ em từ 9 tháng tuổi trở lên và tiêm nhắc lại theo đúng khuyến cáo y tế. Người lớn chưa từng tiêm hoặc có nguy cơ phơi nhiễm cũng nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế về việc tiêm phòng.
Quản lý chăn nuôi khoa học: Bố trí chuồng trại nuôi lợn, gia súc xa khu vực sinh hoạt của gia đình; thường xuyên phun thuốc diệt muỗi tại chuồng trại.
Khơi thông cống rãnh, phát quang bụi rậm quanh nhà để phá hủy nơi trú ẩn của muỗi Culex.

*Chủ động tiêm phòng viêm não Nhật Bản là biện pháp phòng bệnh hiệu quả*

Hướng dẫn theo dõi và xử trí an toàn khi có người bị sốt

Khi bản thân hoặc người thân xuất hiện các triệu chứng sốt cao đột ngột, việc xử trí đúng cách trong những ngày đầu sẽ hạn chế tối đa các rủi ro nguy kịch:

Không tự ý dùng thuốc: Không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh hoặc các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như Aspirin, Ibuprofen khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế để hạ sốt vì dễ gây xuất huyết nặng hoặc làm lu mờ các dấu hiệu thần kinh. Chỉ dùng Paracetamol đúng liều lượng.
Bù nước liên tục: Cho người bệnh uống nhiều nước lọc, nước trái cây hoặc dung dịch Oresol pha đúng tỷ lệ để tránh mất nước do sốt cao.
Đến cơ sở y tế sớm: Nên đưa người bệnh đi khám nếu sốt cao kéo dài, triệu chứng nặng lên hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bất thường.
Cấp cứu ngay lập tức: Nếu xuất hiện các dấu hiệu trở nặng như đau ngực, nôn liên tục, chảy máu bất thường (đối với nghi ngờ sốt xuất huyết) hoặc nôn vọt, cứng gáy, lờ đờ, co giật (đối với nghi ngờ viêm não), phải đưa bệnh nhân đi cấp cứu ngay lập tức để bảo toàn tính mạng.

Sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản đều là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra và lây truyền qua muỗi, tuy nhiên chúng khác nhau về tác nhân gây bệnh, cơ quan bị ảnh hưởng và triệu chứng đặc trưng. Bên cạnh việc loại bỏ nơi muỗi sinh sản, phòng tránh muỗi đốt và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ, tiêm vắc xin là giải pháp phòng bệnh chủ động, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng. Nếu bạn hoặc người thân thuộc đối tượng được khuyến cáo tiêm, hãy đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn, sàng lọc và tiêm vắc xin sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản theo đúng hướng dẫn. Chủ động phòng bệnh từ sớm là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng.