Phú Quốc ghi nhận hơn 1.000 ca sốt xuất huyết, cần lưu ý gì khi cân nhắc tiêm vắc xin?

Theo ghi nhận từ báo Dân trí, Phú Quốc vừa ghi nhận hơn 1.000 ca mắc sốt xuất huyết, khiến nhu cầu tìm hiểu và tiêm vắc xin phòng bệnh trong cộng đồng tăng cao đột biến. Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, nhiều gia đình bắt đầu lo lắng và coi việc tìm đến vắc xin là giải pháp cấp thiết để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và người thân.

Trong tâm lý chung, không ít người kỳ vọng rằng sau khi tiêm vắc xin, họ sẽ được bảo vệ tuyệt đối. Điều này dẫn đến một suy nghĩ là khi đã có vắc xin, chúng ta không còn cần phải quá khắt khe trong việc diệt muỗi, dọn dẹp lăng quăng hay lo lắng về những bình hoa, chum vại chứa nước quanh nhà.

Tuy nhiên, theo Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, vắc xin sốt xuất huyết đóng vai trò là biện pháp phòng ngừa bổ sung, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và chuyển nặng, nhưng hoàn toàn không thể thay thế các biện pháp diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng để ngăn chặn muỗi truyền bệnh. Việc hiểu sai vai trò của vắc xin có thể khiến chúng ta chủ quan, vô tình tạo điều kiện cho muỗi vằn phát triển, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm cho cả cộng đồng.

Vậy cụ thể vắc xin sốt xuất huyết hoạt động ra sao, ai là đối tượng nên tiêm và lịch tiêm an toàn hiện nay như thế nào?

Vai trò của vắc xin trong phòng chống sốt xuất huyết

Khi đứng trước một đợt dịch gia tăng, câu hỏi đầu tiên mà nhiều người quan tâm là liệu tiêm vắc xin có giúp ngăn ngừa mắc bệnh tuyệt đối hay không. Thực tế, vắc xin sốt xuất huyết không tạo ra một lớp màng bảo vệ hoàn hảo trước mọi trường hợp, nhưng nó mang lại lợi ích quan trọng trong việc kiểm soát mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Các dữ liệu từ thử nghiệm cho thấy vắc xin có hiệu quả trong việc ngăn ngừa mắc sốt xuất huyết, đặc biệt là giảm tỷ lệ nhập viện và các ca bệnh nặng. Cụ thể, trên trẻ từ 4 - 16 tuổi, vắc xin sốt xuất huyết Qdenga ghi nhận hiệu quả giảm 80,2% nguy cơ mắc sốt xuất huyết có triệu chứng trong khoảng 12 tháng sau mũi tiêm thứ hai và 90,4% nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết trong giai đoạn theo dõi đến 18 tháng sau mũi thứ hai. 

Điều này có nghĩa là tiêm vắc xin có thể giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết và nhập viện, nhưng người đã tiêm vẫn có thể mắc bệnh, kể cả trường hợp nặng. 

Vì vậy, vắc xin nên được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ đắc lực để giảm gánh nặng bệnh tật, thay vì là một giải pháp thay thế hoàn toàn cho các biện pháp phòng bệnh truyền thống.

Vì sao tiêm vắc xin không thay thế việc diệt muỗi, lăng quăng?

Một hiểu lầm thường thấy là tiêm vắc xin sẽ khiến muỗi "ngại" đốt hoặc ngăn chặn hoàn toàn việc virus xâm nhập vào cơ thể. Tuy nhiên, vắc xin chỉ tác động lên hệ thống miễn dịch của con người để nhận diện và chống lại virus, chứ không hề thay đổi đặc tính thu hút muỗi của cơ thể hay ngăn cản muỗi đốt.

Kiểm soát véc tơ truyền bệnh - chính là việc diệt muỗi và lăng quăng - vẫn là xương sống của mọi chương trình phòng chống sốt xuất huyết. Vắc xin là biện pháp bổ sung trong một chiến lược tích hợp. Nếu chúng ta ngừng dọn dẹp các ổ nước đọng, số lượng muỗi vằn sẽ gia tăng, dẫn đến tần suất bị đốt nhiều hơn. Khi đó, áp lực lây nhiễm lên cơ thể tăng cao, và vì vắc xin không có hiệu quả bảo vệ hoàn toàn, rủi ro mắc bệnh vẫn hiện hữu.

Hơn nữa, muỗi vằn không chỉ truyền virus sốt xuất huyết mà còn là tác nhân mang các virus khác như Zika hay Chikungunya. Việc chỉ dựa vào vắc xin sốt xuất huyết sẽ khiến chúng ta bỏ ngỏ nguy cơ đối với các bệnh truyền nhiễm khác từ muỗi. Do đó, việc loại bỏ nước đọng và phòng muỗi đốt vẫn là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ sức khỏe toàn diện.

Đối tượng và điều kiện tiêm vắc xin sốt xuất huyết

Vì vắc xin sốt xuất huyết có những đặc điểm sinh học riêng, không phải ai cũng đủ điều kiện để tiêm phòng. Việc xác định đúng đối tượng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả mà còn là yếu tố then chốt để tăng cường an toàn.

Theo hướng dẫn, vắc xin có những chống chỉ định nghiêm ngặt, những nhóm đối tượng này sẽ không được chỉ định tiêm:

• Người có tiền sử quá mẫn với thành phần vắc xin hoặc với liều Qdenga đã tiêm trước đó.
• Người suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, bao gồm người đang điều trị ức chế miễn dịch; người nhiễm HIV có triệu chứng hoặc không có triệu chứng nhưng có bằng chứng suy giảm chức năng miễn dịch.
• Phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú cũng thuộc nhóm chống chỉ định đối với một số loại vắc xin sốt xuất huyết.

Tại thời điểm này, việc quyết định có tiêm vắc xin hay không cần dựa trên đánh giá cụ thể về tiền sử bệnh lý và yếu tố nguy cơ của mỗi cá nhân. Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Trí, người dân không nên tự ý quyết định tiêm phòng dựa trên thông tin chung mà cần thực hiện khám sàng lọc. Việc trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế sẽ giúp xác định xem bạn hoặc người thân có nằm trong nhóm đối tượng phù hợp, hoặc tiền sử mắc sốt xuất huyết trước đó cũng cần được cung cấp để bác sĩ đánh giá và tư vấn tiêm chủng phù hợp.

Lịch tiêm và những lưu ý an toàn khi tiêm phòng

Sau khi được xác định phù hợp, người tiêm cần tuân thủ đúng lịch hẹn và liều lượng theo chỉ dẫn của cơ sở y tế để đạt được hiệu quả bảo vệ tốt nhất. Tại Việt Nam, vắc xin Qdenga được chỉ định cho người từ 4 tuổi trở lên, với lịch tiêm 2 mũi, mỗi mũi 0,5 ml, cách nhau 3 tháng.

Giống như mọi loại vắc xin khác, vắc xin sốt xuất huyết có thể gây ra một số phản ứng phụ. Phần lớn các phản ứng này ở mức độ nhẹ và sẽ tự hết sau vài ngày. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Phản ứng tại chỗ: Đau, sưng nhẹ hoặc xuất hiện quầng đỏ tại vị trí tiêm.
• Phản ứng toàn thân: Sốt, đau cơ, nhức đầu hoặc cảm giác mệt mỏi.
• Ở trẻ em nhỏ (từ 4 - 5 tuổi), có thể ghi nhận thêm các biểu hiện như chán ăn, buồn ngủ hoặc dễ gắt gỏng.

Trong trường hợp hiếm gặp, có thể xảy ra phản ứng dị ứng nghiêm trọng (phản vệ) như khó thở hoặc sưng lưỡi. Vì vậy, việc theo dõi tại cơ sở tiêm chủng sau khi tiêm là bắt buộc để nhân viên y tế kịp thời xử lý nếu có sự cố.

Tiêm vắc xin sốt xuất huyết giúp giảm nguy cơ chuyển nặng, nhưng để ngăn chặn dịch bệnh hiệu quả, vẫn cần kết hợp kiên trì diệt muỗi và loại bỏ lăng quăng mỗi ngày; do đó, đừng vì kỳ vọng vào vắc xin mà lơ là các thói quen vệ sinh đơn giản nhưng mang tính quyết định này.

Trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế tại các trung tâm tiêm chủng để được tư vấn chi tiết về đối tượng và lịch tiêm vắc xin sốt xuất huyết phù hợp cho gia đình bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.