Nguy cơ “dịch chồng dịch”: 4 bệnh truyền nhiễm cần cảnh giác cuối năm

Những tháng cuối năm, công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm đứng trước nhiều thách thức khi điều kiện thời tiết, môi trường và các hoạt động sinh hoạt cộng đồng có thể tạo thuận lợi cho mầm bệnh lây lan. Trong bối cảnh đó, tình hình dịch bệnh tại các địa phương và nguy cơ nhiều bệnh cùng gia tăng là những vấn đề cần được quan tâm.

Nhiều bệnh truyền nhiễm cùng lưu hành: Nguy cơ "dịch chồng dịch"

Sốt xuất huyết, cúm mùa và tay chân miệng là những bệnh truyền nhiễm thường gặp tại Việt Nam, có thể xuất hiện quanh năm và gia tăng theo mùa. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), Sở Y tế TP.HCM đã yêu cầu khẩn trương triển khai chiến dịch cao điểm phòng, chống sốt xuất huyết Dengue và tay chân miệng đến hết năm 2026.

Cúm mùa cũng cần được chú ý khi thời tiết chuyển mùa. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới có khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó 3 - 5 triệu ca bệnh nặng và 290.000 - 650.000 ca tử vong do nguyên nhân hô hấp. 

Trong khi đó, bệnh do não mô cầu tuy ít gặp hơn nhưng có thể diễn tiến và đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ. Theo Viện Pasteur TP.HCM (được dẫn từ Báo Tuổi Trẻ), 8/8 tỉnh, thành phía Nam đều ghi nhận sự gia tăng số ca bệnh do não mô cầu trong thời gian gần đây. Riêng TP.HCM, từ ngày 14 - 20/10/2026, đã ghi nhận 5 học sinh mắc bệnh, trong đó có 1 trường hợp tử vong. Tại Cà Mau, địa phương cũng ghi nhận 2 trường hợp tử vong do não mô cầu nhóm B. Điều này cho thấy nguy cơ lây nhiễm và diễn tiến nghiêm trọng vẫn hiện hữu.

Vào những tháng cuối năm, mưa kéo dài và nước đọng ở một số khu vực tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết sinh sản. Đồng thời, các hoạt động học tập, du lịch, lễ hội và tụ tập đông người cũng làm tăng nguy cơ lây truyền các bệnh qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc.

Khi nhiều bệnh cùng lưu hành hoặc gia tăng trong một giai đoạn, nguy cơ "dịch chồng dịch" có thể xuất hiện. Một số bệnh còn có triệu chứng ban đầu tương tự nhau như sốt, đau đầu, mệt mỏi, khiến người mắc khó nhận biết nguyên nhân. Vì vậy, việc theo dõi sức khỏe và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường là rất quan trọng.

4 bệnh truyền nhiễm cần đặc biệt cảnh giác cuối năm

Dù đều có thể gây sốt, mỗi bệnh lại có những đặc điểm và mức độ nguy hiểm riêng. Dưới đây là những thông tin cần biết để nhận diện nguy cơ và có hướng xử trí phù hợp.

Sốt xuất huyết: Cẩn trọng ngay cả khi đã hạ sốt

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh do virus Dengue gây ra, lây sang người chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn mang virus. Người mắc bệnh thường sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ thể, buồn nôn hoặc nổi ban trên da.

Điều đáng lo là các dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm sốt. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cần theo dõi các dấu hiệu cảnh báo ngay sau khi hết sốt, bao gồm: Đau bụng hoặc ấn đau vùng bụng; nôn từ 3 lần trở lên trong 24 giờ; chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng; nôn ra máu hoặc phân có máu; và cảm giác mệt lả, bứt rứt, khó chịu. Nếu xuất hiện các biểu hiện này, hoặc tay chân lạnh, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí.

Cúm mùa: Có thể gây biến chứng ở nhóm nguy cơ cao

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, dễ lây lan khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Các triệu chứng thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, đau nhức cơ thể và mệt mỏi.

Phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục mà không gặp biến chứng. Tuy nhiên, theo CDC, nguy cơ biến chứng cao hơn ở một số nhóm, bao gồm:

• Người cao tuổi và trẻ nhỏ: Người từ 65 tuổi trở lên và trẻ dưới 2 tuổi.
• Người mắc bệnh mạn tính: Như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đái tháo đường, bệnh tim, thận, gan, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh lý thần kinh và phát triển thần kinh.
• Người có tình trạng sức khỏe đặc biệt: Người suy giảm miễn dịch, béo phì với BMI từ 40 trở lên, có tiền sử đột quỵ hoặc trẻ dưới 19 tuổi sử dụng aspirin hay thuốc chứa salicylate dài hạn.
• Phụ nữ mang thai và sau sinh: Bao gồm cả giai đoạn 2 tuần đầu sau sinh. 

Theo WHO, cúm có thể làm nặng thêm các bệnh mạn tính và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến viêm phổi và nhiễm khuẩn huyết. Người bệnh cần được thăm khám ngay nếu có các dấu hiệu cảnh báo như thở nhanh hoặc khó thở, đau ngực, chóng mặt kéo dài, lú lẫn hoặc khó đánh thức, hoặc sốt, ho đã cải thiện rồi trở lại nặng hơn.

Tay chân miệng: Không bỏ qua dấu hiệu bất thường ở trẻ

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh lây qua tiếp xúc với nước bọt, dịch từ các nốt phỏng, phân của người mắc bệnh hoặc đồ vật bị nhiễm virus.

Trẻ mắc bệnh thường sốt, đau họng, loét miệng với các vết loét bắt đầu từ đốm đỏ nhỏ ở lưỡi và niêm mạc trong miệng, sau đó thành nốt phỏng và gây đau. Ban cũng có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, và ở mông, chân hoặc tay. Phần lớn trẻ có triệu chứng nhẹ kéo dài 7 - 10 ngày, nhưng một số ít có thể gặp biến chứng thần kinh hoặc tim mạch nguy hiểm, đặc biệt với chủng EV71 - được xem là chủng nguy hiểm nhất trong nhóm virus gây bệnh tay chân miệng.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ sốt cao khó hạ, giật mình bất thường, run tay chân, đi đứng loạng choạng hoặc thở bất thường. Trẻ bỏ uống, tiểu ít cũng cần được đánh giá vì có nguy cơ mất nước.

Bệnh do não mô cầu: Có thể nguy hiểm chỉ trong vài giờ

Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn. Bệnh có thể gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, và có thể đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ nếu không được điều trị kịp thời.

Biểu hiện thường gặp của viêm màng não là sốt, cứng gáy, lú lẫn hoặc thay đổi tri giác, đau đầu, sợ ánh sáng, buồn nôn và nôn; ít gặp hơn là co giật, hôn mê và yếu chi. Khi vi khuẩn vào máu gây nhiễm khuẩn huyết, người bệnh có thể tay chân lạnh, thở nhanh, huyết áp thấp và xuất hiện ban đặc trưng không mất đi khi ấn. Do đó, khi nghi ngờ bệnh do não mô cầu, cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng hoặc ban xuất huyết.

Cùng có biểu hiện sốt, khi nào cần đi khám ngay?

Sốt là triệu chứng thường gặp ở cả bốn bệnh truyền nhiễm kể trên. Tuy nhiên, chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể hoặc các biểu hiện ban đầu như đau đầu, mệt mỏi, người bệnh khó xác định chính xác nguyên nhân. Vì vậy, điều quan trọng là theo dõi những thay đổi bất thường trong quá trình mắc bệnh.

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như:

• Khó thở, thở nhanh hoặc đau ngực: Có thể là biểu hiện của biến chứng nghiêm trọng.
• Lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc khó đánh thức: Cảnh báo tình trạng bệnh diễn tiến nặng, cần được cấp cứu.
• Đau đầu dữ dội, cứng gáy, sợ ánh sáng hoặc xuất hiện ban không mất đi khi ấn: Cần đặc biệt cảnh giác với bệnh do não mô cầu.
• Đau bụng, nôn từ 3 lần trở lên trong 24 giờ, chảy máu cam hoặc chân răng, nôn ra máu hoặc phân có máu, mệt lả hoặc bứt rứt - đặc biệt khi đã hết sốt: Có thể là dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng.
• Trẻ giật mình bất thường, run tay chân, đi đứng loạng choạng: Có thể liên quan đến biến chứng thần kinh của bệnh tay chân miệng.

Không nên chờ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng mới đi khám. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được đánh giá y tế sớm khi mắc bệnh hoặc có biểu hiện bất thường.

Chủ động phòng bệnh để giảm nguy cơ "dịch chồng dịch"

Mỗi bệnh truyền nhiễm có đường lây khác nhau nên cách phòng ngừa cũng không hoàn toàn giống nhau. Để bảo vệ bản thân và gia đình trong những tháng cuối năm, bạn nên chú ý:

• Phòng muỗi đốt: Đậy kín dụng cụ chứa nước, loại bỏ nước đọng, thường xuyên vệ sinh nơi ở và sử dụng các biện pháp tránh muỗi đốt để phòng sốt xuất huyết.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi chăm sóc trẻ nhỏ. Vệ sinh đồ chơi, vật dụng và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc để giảm nguy cơ lây bệnh tay chân miệng.
• Hạn chế lây bệnh qua đường hô hấp: Che miệng khi ho, hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng bệnh. Khi bị sốt, ho hoặc mệt mỏi, nên nghỉ ngơi và tránh tham gia các hoạt động đông người.
• Theo dõi sức khỏe: Không chủ quan khi sốt kéo dài, triệu chứng nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường. Đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Tiêm vắc xin: Biện pháp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm hiệu quả

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và phòng tránh nguồn lây, tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa một số bệnh truyền nhiễm và giảm nguy cơ mắc bệnh nặng. Với 4 bệnh truyền nhiễm kể trên, bạn và gia đình có thể tham khảo các loại vắc xin sau:

• Vắc xin cúm mùa: Giúp giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.
• Vắc xin sốt xuất huyết: Giúp phòng bệnh do virus Dengue. Cần lưu ý, người đã tiêm vẫn cần duy trì các biện pháp phòng muỗi đốt.
• Vắc xin tay chân miệng do EV71: Giúp phòng bệnh do virus EV71 - một trong những tác nhân có thể gây biến chứng nặng ở trẻ - nhưng không phòng được các chủng virus khác.
• Vắc xin não mô cầu: Giúp phòng bệnh do các nhóm vi khuẩn não mô cầu nhất định. Hiện có vắc xin phòng các nhóm A, C, W, Y và vắc xin phòng nhóm B; độ tuổi và lịch tiêm tùy thuộc từng loại vắc xin.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe, bạn và gia đình có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu gần nhất để kiểm tra lịch sử tiêm chủng và được bác sĩ tư vấn lựa chọn vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe.

Nguy cơ “dịch chồng dịch” cuối năm với 4 bệnh truyền nhiễm gồm sốt xuất huyết, cúm mùa, tay chân miệng và bệnh do não mô cầu là điều mỗi gia đình cần lưu ý. Chủ động phòng bệnh, tiêm chủng phù hợp và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.