Bệnh não mô cầu: Vì sao ít mắc nhưng nguy cơ tử vong vẫn cao?

Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể lây lan qua tiếp xúc gần và diễn tiến nhanh sau khi khởi phát. Đáng chú ý, người khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn mà không xuất hiện triệu chứng. Trong khi đó, bệnh có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Người khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn não mô cầu và lây bệnh

Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể cư trú tại vùng mũi họng mà không gây triệu chứng. Những người mang vi khuẩn nhưng không biểu hiện bệnh được gọi là người lành mang trùng.

Khoảng 5 đến 10% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu trong họng. Tỷ lệ này ở nhóm thanh thiếu niên có thể lên tới 20 đến 25%. Người mang vi khuẩn vẫn có khả năng truyền mầm bệnh cho người khác.

Vi khuẩn chủ yếu lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp và nước bọt khi tiếp xúc gần. Các tình huống như ho, hắt hơi, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết có thể tạo điều kiện lây nhiễm. Nguy cơ cũng tăng khi nhiều người sinh hoạt trong không gian kín, tiếp xúc gần kéo dài.

Tuy nhiên, không phải ai mang vi khuẩn cũng phát triển thành bệnh xâm lấn. Ở phần lớn người khỏe mạnh, vi khuẩn chỉ cư trú tại vùng hầu họng. Trong một số trường hợp, vi khuẩn vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu và màng não. Khi đó, người bệnh có thể mắc nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não cấp tính.

Đặc điểm này khiến việc xác định nguồn lây trong cộng đồng trở nên khó khăn. Một người không có biểu hiện bất thường vẫn có thể mang vi khuẩn, trong khi người tiếp xúc có thể gặp biến chứng nghiêm trọng nếu nhiễm bệnh xâm lấn.

Vì sao bệnh não mô cầu ít mắc nhưng tỷ lệ tử vong vẫn cao?

Bệnh não mô cầu có tỷ lệ mắc thấp hơn nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm nằm ở khả năng diễn tiến nhanh và gây tổn thương nghiêm trọng.

Khoảng 10 đến 15% người mắc bệnh não mô cầu xâm lấn tử vong, ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh phù hợp. Tỷ lệ này có thể lên tới 40% ở người mắc nhiễm khuẩn huyết não mô cầu nặng.

Nguyên nhân là vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, gây phản ứng viêm toàn thân. Người bệnh có nguy cơ sốc nhiễm khuẩn, tụt huyết áp và suy đa cơ quan. Trong khi đó, viêm màng não có thể gây co giật, rối loạn ý thức và tổn thương thần kinh.

Một yếu tố khác khiến bệnh trở nên nguy hiểm là khả năng để lại di chứng sau khi hồi phục. Khoảng 10 đến 20% người sống sót sau bệnh não mô cầu xâm lấn có thể gặp các vấn đề như mất thính lực, tổn thương não, động kinh, sẹo da hoặc phải cắt cụt chi.

Như vậy, dù không phổ biến, bệnh não mô cầu vẫn là mối đe dọa sức khỏe đáng chú ý do khả năng xâm lấn nhanh, gây tổn thương nhiều cơ quan và để lại hậu quả lâu dài.

Những dấu hiệu cảnh báo bệnh não mô cầu không nên bỏ qua

Bệnh não mô cầu có thể tiến triển nhanh, đôi khi gây tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Vì vậy, việc nhận biết sớm những biểu hiện bất thường có ý nghĩa quan trọng.

Tùy thể bệnh, người mắc não mô cầu có thể xuất hiện những triệu chứng khác nhau.

Dấu hiệu viêm màng não do não mô cầu

Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như:

• Sốt, thường xuất hiện đột ngột.
• Đau đầu dữ dội.
• Cứng gáy, đau hoặc khó cúi cổ.
• Buồn nôn, nôn.
• Sợ ánh sáng.
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc thay đổi ý thức.

Những biểu hiện này có thể xuất hiện đồng thời hoặc không đầy đủ. Đặc biệt, cứng gáy và rối loạn ý thức là những dấu hiệu cần được chú ý.

Dấu hiệu nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu

Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, người bệnh có thể xuất hiện:

• Sốt và rét run.
• Đau cơ, đau khớp hoặc đau bụng dữ dội.
• Tay chân lạnh.
• Thở nhanh, mệt mỏi.
• Xuất hiện các chấm xuất huyết hoặc ban tím trên da.
• Lơ mơ, tụt huyết áp khi bệnh chuyển nặng.

Một dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý là ban xuất huyết không mất màu khi dùng vật trong suốt ấn lên da. Đây có thể là biểu hiện của nhiễm khuẩn huyết não mô cầu. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng xuất hiện ban da, đặc biệt trong giai đoạn đầu.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, triệu chứng đôi khi không điển hình. Trẻ có thể bú kém, quấy khóc, ít hoạt động, khó đánh thức hoặc thóp phồng. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý những thay đổi bất thường trong hành vi và tình trạng sức khỏe của trẻ.

Khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Không nên chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng hoặc ban xuất huyết mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế.

Chủ động phòng bệnh não mô cầu bằng tiêm vắc xin

Một trong những thách thức trong phòng bệnh não mô cầu là vi khuẩn có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Trong đó, các nhóm A, B, C, W và Y thường được ghi nhận trong các trường hợp bệnh xâm lấn.

Mỗi loại vắc xin não mô cầu có phạm vi bảo vệ khác nhau. Chẳng hạn, vắc xin MenACWY giúp phòng các nhóm A, C, W và Y. Vắc xin MenB hướng đến nhóm B. Vì vậy, việc đã tiêm vắc xin phòng một số nhóm không đồng nghĩa với khả năng bảo vệ trước tất cả nhóm huyết thanh gây bệnh.

Tiêm chủng là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh não mô cầu. Việc lựa chọn vắc xin và lịch tiêm cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, yếu tố nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn.

Bên cạnh tiêm vắc xin, người dân có thể giảm nguy cơ lây nhiễm bằng cách duy trì một số thói quen:

• Không dùng chung cốc uống nước, bàn chải đánh răng và vật dụng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt.
• Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
• Giữ không gian sinh hoạt thông thoáng.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp.

Người tiếp xúc gần với bệnh nhân cần được đánh giá nguy cơ và tư vấn kháng sinh dự phòng khi cần thiết. Bên cạnh đó, người dân có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn tiêm vắc xin não mô cầu phù hợp.

Bệnh não mô cầu có thể không phổ biến nhưng hậu quả khi nhiễm bệnh xâm lấn rất nghiêm trọng. Do đó, không nên chủ quan trước nguy cơ chỉ vì số ca mắc trong cộng đồng thấp. Chủ động tiêm vắc xin phù hợp, duy trì vệ sinh cá nhân và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe.