Đột quỵ mùa nắng nóng: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng tránh

Nắng nóng kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn tạo áp lực lên hệ tim mạch và tuần hoàn. Chủ động nhận biết các yếu tố nguy cơ, dấu hiệu cảnh báo và biện pháp phòng ngừa là cách giúp giảm nguy cơ gặp phải những biến chứng nghiêm trọng.

Đột quỵ mùa nắng nóng có thật không?

Nhiều người cho rằng nắng nóng là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ. Thực tế, nhận định này chưa hoàn toàn chính xác. Nhiệt độ cao không trực tiếp gây đột quỵ, nhưng có thể làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ ở những người có sẵn yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc rối loạn mỡ máu.

Khi thời tiết quá nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi để làm mát. Nếu lượng nước và chất điện giải mất đi không được bù kịp thời, người bệnh có thể rơi vào tình trạng mất nước. Nếu lượng nước mất qua mồ hôi không được bù phù hợp, người bệnh có thể bị mất nước và giảm thể tích tuần hoàn. Những thay đổi này có thể tạo thêm gánh nặng cho hệ tim mạch và làm bất lợi hơn tình trạng tuần hoàn ở người vốn có nguy cơ đột quỵ.

Trong môi trường nóng, cơ thể tăng lưu lượng máu đến da và tiết mồ hôi để thải nhiệt. Quá trình này có thể làm tăng gánh nặng tuần hoàn, đặc biệt ở người mắc bệnh tim mạch hoặc bệnh mạch máu não. Ở những người có bệnh lý tim mạch hoặc mạch máu não, sự thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ.

Tuy nhiên, không phải ai tiếp xúc với thời tiết nóng cũng bị đột quỵ. Nguy cơ phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, thuốc đang sử dụng, mức độ mất nước, cường độ hoạt động, thời gian tiếp xúc và mức độ cơ thể đã thích nghi với môi trường nóng.

Những ai có nguy cơ bị đột quỵ cao trong mùa nắng nóng?

Một số nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý trong thời điểm nắng nóng vì nguy cơ xảy ra đột quỵ cao hơn.

Ngoài các nhóm trên, người hút thuốc lá, thường xuyên uống nhiều rượu bia hoặc ít vận động cũng có nguy cơ cao hơn khi thời tiết nắng nóng kéo dài.

Dấu hiệu nhận biết đột quỵ mùa nắng nóng

Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ có ý nghĩa rất quan trọng vì người bệnh càng được điều trị sớm thì khả năng phục hồi càng cao.

Một trong những cách ghi nhớ đơn giản là quy tắc BE-FAST:

• B (Balance - thăng bằng): Người bệnh đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng hoặc phối hợp vận động kém.
• E (Eyes - mắt): Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc giảm, mất thị lực ở một hoặc hai mắt.
• F (Face - khuôn mặt): Yêu cầu người bệnh mỉm cười. Cần nghi ngờ đột quỵ nếu một bên mặt bị xệ, tê hoặc mất cân đối.
• A (Arm - cánh tay): Yêu cầu người bệnh nâng cả hai tay. Cần lưu ý nếu một tay yếu, tê, không nâng được hoặc dần rơi xuống.
• S (Speech - lời nói): Yêu cầu người bệnh lặp lại một câu đơn giản. Dấu hiệu bất thường gồm nói khó, nói ngọng, dùng từ không phù hợp, không nói được hoặc không hiểu lời người khác.
• T (Time - thời gian): Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần gọi cấp cứu 115 ngay, kể cả khi triệu chứng đã giảm hoặc biến mất. Đồng thời, ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh được biết là còn hoàn toàn bình thường.

Ngoài quy tắc BE-FAST, người bệnh còn có thể xuất hiện:

• Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột.
• Chóng mặt, mất thăng bằng.
• Giảm hoặc mất thị lực ở một hoặc hai mắt.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Rối loạn ý thức, lú lẫn hoặc hôn mê.

Nhiều trường hợp dễ nhầm lẫn giữa đột quỵ và say nắng. Say nắng thường liên quan đến tăng thân nhiệt sau khi tiếp xúc trực tiếp với môi trường nóng trong thời gian dài, trong khi đột quỵ xảy ra do gián đoạn lưu lượng máu đến não. Dù nguyên nhân khác nhau, cả hai tình trạng đều cần được xử trí y tế kịp thời.

Cách phòng tránh đột quỵ mùa nắng nóng

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh đột quỵ mùa nắng nóng có thể góp phần bảo vệ sức khỏe và hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Để giảm nguy cơ đột quỵ trong những ngày nhiệt độ cao, bạn nên:

• Uống đủ nước trong ngày, kể cả khi chưa cảm thấy khát.
• Bổ sung nước sau khi vận động hoặc làm việc ngoài trời.
• Hạn chế ra ngoài trong khoảng thời gian nắng gắt, đặc biệt từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ.
• Mặc quần áo sáng màu, rộng rãi và có khả năng thấm hút mồ hôi.
• Đội mũ, sử dụng ô hoặc các biện pháp chống nắng khi phải làm việc ngoài trời.
• Không thay đổi nhiệt độ quá đột ngột, chẳng hạn đi từ ngoài trời nắng vào phòng điều hòa có nhiệt độ quá thấp.
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu nếu đang mắc bệnh mạn tính.
• Dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc.
• Hạn chế rượu bia và các chất kích thích vì có thể làm tăng nguy cơ mất nước.
• Duy trì chế độ ăn lành mạnh, tăng cường rau xanh và trái cây.
• Tập luyện thể dục vào sáng sớm hoặc chiều mát thay vì giữa trưa.
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Đối với người cao tuổi hoặc người mắc bệnh nền, người thân nên thường xuyên theo dõi sức khỏe trong những đợt nắng nóng kéo dài và nhắc nhở uống đủ nước mỗi ngày.

Cần làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y tế. Mỗi phút chậm trễ đều có thể làm tăng nguy cơ tổn thương não và ảnh hưởng đến khả năng phục hồi.

Khi nghi ngờ có người bị đột quỵ, cần thực hiện các bước sau:

• Gọi cấp cứu ngay hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ.
• Ghi nhớ thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng nếu có thể.
• Đặt người bệnh nằm ở tư thế an toàn, nới lỏng quần áo nếu cần.
• Nếu người bệnh nôn, nên nghiêng đầu sang một bên để hạn chế nguy cơ hít sặc.
• Không tự ý cho người bệnh ăn, uống hoặc sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định.
• Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng các mẹo dân gian vì có thể làm chậm thời gian điều trị.

Việc đưa người bệnh đến bệnh viện trong "thời gian vàng" giúp tăng cơ hội áp dụng các phương pháp điều trị phù hợp và cải thiện tiên lượng.

Câu hỏi thường gặp

Trời nóng có phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ không?

Không. Thời tiết nắng nóng là yếu tố làm tăng nguy cơ ở những người có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ tim mạch, chứ không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ.

Uống nhiều nước có phòng được đột quỵ không?

Uống đủ nước giúp giảm nguy cơ mất nước và hỗ trợ tuần hoàn máu, nhưng không thể phòng ngừa hoàn toàn đột quỵ. Để giảm nguy cơ, cần kết hợp kiểm soát tốt các bệnh lý nền và duy trì lối sống lành mạnh.

Say nắng và đột quỵ có giống nhau không?

Không. Say nắng là tình trạng cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt khi tiếp xúc với môi trường nóng. Đột quỵ là tình trạng não bị tổn thương do gián đoạn dòng máu nuôi não. Hai tình trạng có thể có một số triệu chứng tương tự nhưng cách điều trị khác nhau.

Người trẻ có bị đột quỵ mùa nắng nóng không?

Có. Mặc dù nguy cơ thấp hơn người cao tuổi, người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ nếu có bệnh lý nền, hút thuốc lá, béo phì hoặc làm việc trong môi trường nhiệt độ cao kéo dài.

Đột quỵ mùa nắng nóng là nguy cơ sức khỏe cần được quan tâm, đặc biệt ở người cao tuổi và những người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường. Chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh đột quỵ mùa nắng nóng như uống đủ nước, hạn chế tiếp xúc với nắng gắt, kiểm soát tốt bệnh nền và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo sẽ góp phần giảm nguy cơ xảy ra biến chứng nghiêm trọng. Khi nghi ngờ đột quỵ, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được điều trị kịp thời.