Say nắng là gì? Dấu hiệu say nắng, cách xử trí và phòng ngừa

Thời tiết nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ say nắng ở nhiều đối tượng, đặc biệt là người lao động ngoài trời, trẻ em và người cao tuổi. Tuy thường bị nhầm lẫn với say nóng, đây là tình trạng có thể diễn tiến nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Say nắng là gì? Say nắng khác say nóng như thế nào?

Say nắng là tình trạng cơ thể bị rối loạn do tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời trong thời gian dài, đặc biệt khi nhiệt độ môi trường cao. Lúc này, cơ thể không kịp điều hòa thân nhiệt, dẫn đến tăng nhiệt độ cơ thể và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan.

Trong khi đó, say nóng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với môi trường có nhiệt độ cao hoặc không gian nóng, bí bức mà không nhất thiết phải có ánh nắng trực tiếp. Cả hai đều có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và làm tăng thân nhiệt, tuy nhiên nguyên nhân khởi phát có sự khác biệt.

Bảng dưới đây giúp phân biệt say nắng và say nóng.

Các thuật ngữ say nắng và say nóng chủ yếu mô tả hoàn cảnh tiếp xúc. Để đánh giá mức độ nặng, cần phân biệt kiệt sức do nóng với sốc nhiệt dựa trên triệu chứng, đặc biệt là tình trạng ý thức.

Mặc dù khác nhau về nguyên nhân, cả say nắng và say nóng đều cần được xử trí sớm nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Dấu hiệu say nắng và các triệu chứng cần lưu ý

Dấu hiệu say nắng có thể xuất hiện từ nhẹ đến nặng tùy theo mức độ tăng thân nhiệt và thời gian tiếp xúc với môi trường nóng. Nhận biết sớm các biểu hiện bất thường giúp xử trí kịp thời và giảm nguy cơ tổn thương các cơ quan.

Dấu hiệu say nắng mức độ nhẹ

Ở giai đoạn đầu, người bị say nắng thường có các triệu chứng như:

• Mệt mỏi, uể oải.
• Đau đầu.
• Chóng mặt hoặc hoa mắt.
• Khát nước nhiều.
• Đổ nhiều mồ hôi.
• Chuột rút.
• Tim đập nhanh.
• Da nóng hơn bình thường.

Nếu được nghỉ ngơi, bù nước và làm mát cơ thể đúng cách, các triệu chứng này thường cải thiện sau một thời gian.

Dấu hiệu say nắng mức độ nặng

Khi tình trạng tiến triển nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể xuất hiện:

• Nhiệt độ cơ thể tăng cao.
• Da nóng, đỏ, khô hoặc ít tiết mồ hôi.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Thở nhanh.
• Rối loạn ý thức, lơ mơ.
• Co giật.
• Ngất.
• Hôn mê.

Đây là tình trạng cấp cứu y tế. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tổn thương não, tim, gan, thận và nhiều cơ quan khác.

Lưu ý: Khi người bệnh có biểu hiện sốt cao, rối loạn ý thức, co giật hoặc bất tỉnh, cần gọi cấp cứu hoặc nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất.

Bị say nắng phải làm gì? Cách sơ cứu đúng

Sơ cứu đúng ngay từ những phút đầu đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thân nhiệt và hạn chế biến chứng.

Khi phát hiện người bị say nắng, bạn nên thực hiện các bước sau:

• Đưa người bệnh đến nơi râm mát hoặc có điều hòa.
• Đặt người bệnh nằm nghỉ, kê đầu hơi cao.
• Nới lỏng quần áo để cơ thể dễ tỏa nhiệt.
• Dùng khăn mát lau toàn thân hoặc chườm vào cổ, nách, bẹn.
• Quạt nhẹ để hỗ trợ làm mát.
• Cho người bệnh uống từng ngụm nước mát hoặc dung dịch bù điện giải nếu còn tỉnh táo và có thể nuốt bình thường.
• Theo dõi nhiệt độ cơ thể và các dấu hiệu bất thường.

Trong quá trình sơ cứu, cần tránh một số sai lầm như:

• Không để người bệnh tiếp tục ở ngoài nắng.
• Không ép uống nước khi người bệnh lơ mơ hoặc mất ý thức vì có nguy cơ sặc.
• Không sử dụng đồ uống có cồn hoặc chứa nhiều caffeine.
• Không ngâm người bệnh vào nước đá ngay lập tức vì có thể gây co mạch, ảnh hưởng đến quá trình tỏa nhiệt.

Sau sơ cứu, nếu các triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Ai có nguy cơ bị say nắng?

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị say nắng, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn do khả năng điều hòa thân nhiệt kém hoặc thường xuyên tiếp xúc với môi trường nóng.

Các nhóm có nguy cơ bao gồm:

• Người làm việc ngoài trời như công nhân, nông dân, nhân viên xây dựng hoặc giao hàng.
• Người thường xuyên luyện tập thể thao dưới trời nắng.
• Trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ.
• Người cao tuổi.
• Phụ nữ mang thai.
• Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc béo phì.
• Người đang bị mất nước hoặc sốt.
• Người sử dụng một số thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa thân nhiệt theo chỉ định của bác sĩ.

Đối với những nhóm này, việc chủ động phòng ngừa và theo dõi sức khỏe trong những ngày nắng nóng là đặc biệt quan trọng.

Cách phòng ngừa say nắng và say nóng

Phòng ngừa luôn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ say nắng và say nóng, đặc biệt trong những ngày thời tiết nắng nóng kéo dài.

Bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Uống đủ nước trong ngày, kể cả khi chưa cảm thấy khát.
• Hạn chế ra ngoài trong khoảng thời gian nắng gắt, đặc biệt từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ.
• Mặc quần áo rộng rãi, sáng màu và thấm hút mồ hôi tốt.
• Đội mũ rộng vành, sử dụng ô hoặc các phương tiện che nắng khi ra ngoài.
• Nghỉ giải lao thường xuyên nếu phải làm việc ngoài trời.
• Bổ sung nước và điện giải khi vận động nhiều hoặc làm việc trong môi trường nóng.
• Không để trẻ em, người cao tuổi hoặc vật nuôi ở trong xe ô tô đóng kín.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và ngủ đủ giấc để cơ thể có khả năng điều hòa thân nhiệt tốt hơn.

Ngoài ra, khi dự báo thời tiết có nắng nóng kéo dài, người dân nên theo dõi tình trạng sức khỏe của bản thân và người thân, đặc biệt là người cao tuổi và trẻ nhỏ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ say nắng nhưng không cải thiện sau khi nghỉ ngơi hoặc sơ cứu, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời. 

Say nắng là tình trạng có thể xảy ra khi cơ thể tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng và nhiệt độ cao trong thời gian dài. Mặc dù ban đầu chỉ gây mệt mỏi, chóng mặt hoặc đau đầu, nhưng nếu không được xử trí đúng cách, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt và đe dọa sức khỏe.

Việc nhận biết sớm dấu hiệu say nắng, thực hiện sơ cứu đúng và chủ động phòng ngừa bằng cách hạn chế tiếp xúc với nắng gắt, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý sẽ góp phần giảm nguy cơ biến chứng. Khi người bệnh có biểu hiện sốt cao, rối loạn ý thức, co giật hoặc bất tỉnh, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được cấp cứu và điều trị.