Bệnh cúm mùa có nguy hiểm không? Phòng ngừa cúm mùa hiệu quả

Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do virus cúm gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Bệnh thường gây sốt, ho, đau họng, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Phần lớn người bệnh có thể hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng một số trường hợp có thể gặp biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Hiểu rõ mức độ nguy hiểm, cách chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa cúm mùa sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Bệnh cúm mùa có nguy hiểm không?

Cúm mùa là bệnh do virus cúm gây ra, chủ yếu bởi virus cúm A và B. Bệnh lây truyền qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc qua tay và bề mặt có nhiễm virus. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, bao gồm sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Phần lớn người bệnh hồi phục trong khoảng một tuần, dù ho và cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài hơn.

Tuy nhiên, không nên xem nhẹ cúm mùa. Bệnh có thể diễn tiến nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm trầm trọng thêm những bệnh lý sẵn có. Nguy cơ biến chứng phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Vì vậy, khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cúm, người bệnh nên theo dõi sức khỏe, hạn chế tiếp xúc với người khác và đi khám nếu thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có dấu hiệu bất thường.

Những biến chứng nguy hiểm của cúm mùa

Cúm mùa có thể gây biến chứng do virus trực tiếp gây tổn thương hoặc do nhiễm trùng thứ phát. Một số biến chứng đáng chú ý gồm:

• Viêm phổi: Có thể do virus cúm hoặc do nhiễm khuẩn thứ phát. Người bệnh có thể ho nhiều, sốt kéo dài, đau ngực hoặc khó thở. Trường hợp nặng có thể dẫn đến suy hô hấp.
• Suy hô hấp cấp: Khi tổn thương phổi nghiêm trọng làm giảm khả năng trao đổi oxy, người bệnh có thể khó thở nhiều và cần được điều trị tại bệnh viện.
• Biến chứng tim mạch: Cúm có thể làm nặng thêm bệnh tim mạch sẵn có; một số trường hợp có thể gặp viêm cơ tim hoặc các biến cố tim mạch nghiêm trọng.
• Biến chứng thần kinh: Hiếm gặp hơn, cúm có thể liên quan đến viêm não hoặc các rối loạn thần kinh. Co giật, rối loạn ý thức hoặc đau đầu dữ dội cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
• Làm nặng bệnh lý nền: Người mắc hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đái tháo đường hoặc bệnh tim có thể gặp tình trạng bệnh trở nên khó kiểm soát hơn khi nhiễm cúm.
• Nhiễm trùng nặng hoặc suy đa cơ quan: Đây là những biến chứng nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng trong các trường hợp cúm nặng.

Nếu người bệnh khó thở, đau ngực kéo dài, tím tái, lú lẫn, co giật hoặc có biểu hiện suy kiệt nghiêm trọng, cần đến cơ sở cấp cứu ngay. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính nên được thăm khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ cúm.

Đối tượng có nguy cơ mắc cúm mùa

Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm mùa. Tuy nhiên, một số nhóm có nguy cơ cao hơn gặp biến chứng hoặc diễn tiến bệnh nặng, bao gồm:

• Trẻ nhỏ: Đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, trong đó trẻ dưới 2 tuổi có nguy cơ biến chứng cao hơn.
• Người cao tuổi: Người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ bệnh nặng do những thay đổi của hệ miễn dịch theo tuổi.
• Phụ nữ mang thai: Có nguy cơ gặp biến chứng do cúm cao hơn; tiêm vắc xin phù hợp trong thai kỳ còn giúp truyền kháng thể từ mẹ sang con.
• Người mắc bệnh mạn tính: Bao gồm người mắc bệnh tim mạch, hen suyễn, COPD, bệnh thận, bệnh gan, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa.
• Người suy giảm miễn dịch: Chẳng hạn người đang điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
• Nhân viên y tế và người thường xuyên tiếp xúc với người bệnh: Có nguy cơ phơi nhiễm virus cúm cao hơn.

Những người thuộc nhóm nguy cơ nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế về biện pháp phòng bệnh, đặc biệt là tiêm vắc xin cúm mùa hằng năm. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cúm, nhóm này nên liên hệ cơ sở y tế sớm để được đánh giá và cân nhắc điều trị kịp thời.

Cách chẩn đoán tình trạng cúm mùa

Chẩn đoán cúm mùa thường dựa trên triệu chứng, tình hình lưu hành virus tại cộng đồng, tiền sử tiếp xúc và kết quả xét nghiệm khi cần thiết.

Thăm khám và đánh giá triệu chứng

Bác sĩ có thể hỏi về thời điểm khởi phát, biểu hiện sốt, ho, đau họng, đau cơ, mệt mỏi và khả năng tiếp xúc với người mắc cúm. Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ sẽ kiểm tra nhịp thở, thân nhiệt, nồng độ oxy máu và các dấu hiệu biến chứng.

Triệu chứng cúm có thể tương tự COVID-19 hoặc những bệnh nhiễm trùng hô hấp khác. Vì vậy, không thể xác định chắc chắn mắc cúm chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng.

Xét nghiệm virus cúm

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Xét nghiệm nhanh phát hiện kháng nguyên: Có thể cho kết quả trong thời gian ngắn, nhưng độ nhạy thấp hơn một số phương pháp xét nghiệm phân tử. Kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn bệnh cúm.
• Xét nghiệm sinh học phân tử, chẳng hạn RT-PCR: Giúp phát hiện vật liệu di truyền của virus cúm và thường có độ nhạy, độ đặc hiệu cao hơn các xét nghiệm nhanh kháng nguyên thông thường.

Không phải mọi trường hợp nghi ngờ cúm đều cần xét nghiệm. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên mức độ bệnh, nguy cơ biến chứng, tình hình dịch tễ và việc kết quả xét nghiệm có ảnh hưởng đến quyết định điều trị hay không.

Nếu có dấu hiệu biến chứng, người bệnh có thể cần thêm xét nghiệm máu, đo oxy máu hoặc chẩn đoán hình ảnh như X-quang ngực để đánh giá tổn thương và loại trừ những nguyên nhân khác.

Phương pháp điều trị cúm mùa

Điều trị cúm mùa phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và nguy cơ biến chứng. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể được chăm sóc tại nhà, trong khi người có nguy cơ cao hoặc bệnh diễn tiến nặng cần được nhân viên y tế đánh giá.

Chăm sóc và giảm triệu chứng

Với trường hợp nhẹ, người bệnh nên:

• Nghỉ ngơi đầy đủ và uống đủ nước.
• Ăn uống phù hợp với khả năng dung nạp.
• Sử dụng thuốc hạ sốt hoặc giảm đau khi cần, theo hướng dẫn sử dụng và tư vấn của nhân viên y tế.
• Hạn chế tiếp xúc với người khác, đặc biệt là người thuộc nhóm nguy cơ cao, để giảm lây nhiễm.

Không tự ý dùng kháng sinh để điều trị cúm do virus. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định điều trị nhiễm khuẩn, chẳng hạn một số trường hợp bội nhiễm vi khuẩn.

Thuốc kháng virus

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus cho người mắc cúm, đặc biệt khi người bệnh nhập viện, có triệu chứng nặng hoặc tiến triển, hay thuộc nhóm nguy cơ cao gặp biến chứng.

Thuốc kháng virus thường có lợi ích cao nhất khi được sử dụng sớm, lý tưởng trong vòng 48 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, người bệnh nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn có thể được cân nhắc điều trị muộn hơn. Không nên tự mua hoặc tự sử dụng thuốc kháng virus khi chưa được hướng dẫn chuyên môn.

Khi nào cần đến bệnh viện?

Người bệnh cần được thăm khám ngay khi xuất hiện khó thở, đau ngực, tím tái, lú lẫn, co giật, mất nước nghiêm trọng hoặc tình trạng bệnh xấu đi rõ rệt. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền nên đi khám sớm khi nghi ngờ mắc cúm để được đánh giá nguy cơ và điều trị phù hợp.

Cách phòng ngừa cúm mùa hiệu quả

Kết hợp tiêm vắc xin và các biện pháp vệ sinh cá nhân giúp giảm nguy cơ mắc cúm và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Tiêm vắc xin cúm mùa hằng năm

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng liên quan. Thành phần vắc xin được cập nhật theo khuyến nghị chuyên môn nhằm phù hợp hơn với các virus cúm đang lưu hành. Do miễn dịch có thể suy giảm theo thời gian và virus cúm liên tục biến đổi, việc tiêm phòng hằng năm được khuyến nghị, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và nhân viên y tế.

Vắc xin không bảo vệ tuyệt đối trước mọi trường hợp nhiễm cúm, nhưng có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh. Thời điểm tiêm nên dựa trên khuyến cáo tại địa phương và tình hình cung ứng vắc xin; không nhất thiết áp dụng một tháng cố định cho tất cả mọi người. 

Hiện nay, tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu có vắc xin phòng cúm Influvac và Vaxigrip, giúp khách hàng có thêm lựa chọn tiêm phòng phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Bạn nên liên hệ trung tâm để được tư vấn về loại vắc xin, lịch tiêm và tình trạng cung ứng hiện tại.

Duy trì vệ sinh cá nhân

Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus cúm trong sinh hoạt hằng ngày, mỗi người nên duy trì các thói quen vệ sinh cá nhân sau:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với người bệnh.
• Che mũi và miệng khi ho, hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay; bỏ khăn giấy đã sử dụng đúng nơi quy định.
• Hạn chế chạm tay vào mắt, mũi và miệng khi chưa vệ sinh tay.
• Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc khi cần đến nơi đông người, kín khí.

Giảm nguy cơ lây nhiễm trong sinh hoạt

Giữ không gian sống thông thoáng, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh. Khi có triệu chứng cúm, nên ở nhà nếu có thể, hạn chế tiếp xúc với người khác và thực hiện các biện pháp vệ sinh hô hấp.

Duy trì lối sống lành mạnh

Ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc và duy trì vận động phù hợp giúp hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, các biện pháp này không thay thế vắc xin hoặc những biện pháp phòng lây nhiễm khác.

Tóm lại, cúm mùa có nguy hiểm không còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và nguy cơ biến chứng của mỗi người. Chủ động tiêm vắc xin cúm hằng năm, duy trì vệ sinh cá nhân và thực hiện lối sống lành mạnh là những cách giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Để chủ động phòng ngừa cúm mùa, bạn có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu qua hotline 1800 6928 để được tư vấn và lựa chọn vắc xin cúm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng. Liên hệ Long Châu để cập nhật tình trạng vắc xin, lịch tiêm và đặt lịch tiêm thuận tiện, góp phần bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ mắc cúm mùa cùng các biến chứng nguy hiểm.