Đau cơ liên sườn: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Đau cơ liên sườn (Intercostal muscle pain hoặc Intercostal muscle strain) là tình trạng đau xuất phát từ các cơ nằm giữa các xương sườn. Nhóm cơ này có vai trò quan trọng trong hô hấp, giúp lồng ngực giãn nở khi hít vào và co lại khi thở ra, đồng thời tham gia vào các vận động xoay, gập và nghiêng thân mình.

Trong sinh hoạt hằng ngày, cơ liên sườn phải hoạt động liên tục. Khi bị kéo giãn quá mức, co thắt mạnh hoặc chịu lực tác động đột ngột, các sợi cơ có thể bị tổn thương, dẫn đến đau. Đau cơ liên sườn có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ người trẻ vận động nhiều đến người lớn tuổi có bệnh lý nền về cơ - xương - khớp.

Điều đáng chú ý là đau cơ liên sườn dễ bị nhầm lẫn với đau ngực do tim mạch hoặc bệnh phổi. Chính vì vậy, việc hiểu đúng về nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí là rất cần thiết để tránh lo lắng không cần thiết hoặc bỏ sót bệnh lý nguy hiểm.

Những dấu hiệu và triệu chứng của đau cơ liên sườn

Triệu chứng đau cơ liên sườn khá đa dạng, tùy thuộc vào mức độ tổn thương cơ và nguyên nhân gây đau. Người bệnh thường gặp các biểu hiện sau:

• Đau khu trú giữa các xương sườn: Cơn đau thường xuất hiện ở một bên ngực hoặc lưng, dọc theo khoang liên sườn. Người bệnh có thể chỉ rõ vị trí đau khi được hỏi.
• Đau tăng khi hít sâu hoặc ho: Do cơ liên sườn tham gia trực tiếp vào hô hấp, nên khi hít sâu, ho, hắt hơi hoặc cười lớn, cơn đau thường tăng rõ rệt.
• Đau khi xoay hoặc nghiêng người: Các động tác xoay thân, cúi gập hoặc vươn tay cao có thể làm căng cơ liên sườn, khiến cơn đau xuất hiện hoặc nặng hơn.
• Cảm giác căng cứng hoặc co thắt cơ: Một số người bệnh mô tả cảm giác cứng vùng ngực hoặc lưng, khó cử động thoải mái.
• Đau lan: Đôi khi cơn đau có thể lan ra sau lưng, vai hoặc vùng thượng vị, dễ gây nhầm lẫn với đau nội tạng.

Thông thường, đau cơ liên sườn không kèm khó thở, sốt hoặc cảm giác nặng ngực kiểu bóp nghẹt như bệnh tim. Tuy nhiên, nếu có các triệu chứng bất thường này, người bệnh cần đi khám sớm để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm.

Biến chứng có thể gặp của đau cơ liên sườn

Mặc dù phần lớn các trường hợp đau cơ liên sườn là lành tính, nhưng nếu không được điều trị và chăm sóc đúng cách, bệnh vẫn có thể gây ra một số biến chứng:

• Đau kéo dài, mạn tính: Khi người bệnh tiếp tục vận động sai tư thế hoặc quay lại hoạt động sớm, tổn thương cơ có thể không lành hoàn toàn, dẫn đến đau dai dẳng.
• Hạn chế vận động lồng ngực: Đau kéo dài khiến người bệnh thở nông, hạn chế cử động, từ đó ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.
• Rối loạn tư thế: Để tránh đau, người bệnh có xu hướng nghiêng người hoặc gồng cơ không đúng, lâu dài có thể gây đau lan sang vai, cổ và cột sống.
• Giảm chất lượng cuộc sống: Đau cơ liên sườn có thể làm người bệnh mất ngủ, khó sinh hoạt và lao động bình thường.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám bác sĩ khi gặp các tình huống sau:

• Đau ngực dữ dội, đột ngột, không rõ nguyên nhân.
• Đau kèm khó thở, choáng váng, vã mồ hôi.
• Đau kéo dài trên 1-2 tuần không cải thiện.
• Đau sau chấn thương mạnh vùng ngực hoặc tai nạn.
• Đau kèm sốt, ho kéo dài hoặc sụt cân.

Việc thăm khám sớm giúp loại trừ các bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, phổi và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Đau cơ liên sườn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau:

• Vận động mạnh hoặc đột ngột: Nâng vật nặng, xoay người nhanh hoặc chơi thể thao cường độ cao có thể làm cơ liên sườn bị kéo giãn quá mức.
• Ho hoặc hắt hơi mạnh, kéo dài: Các cơn ho dữ dội trong viêm phế quản, viêm phổi hoặc cảm cúm có thể gây căng và rách sợi cơ.
• Chấn thương vùng ngực: Té ngã, tai nạn giao thông hoặc va đập trực tiếp vào lồng ngực dễ gây tổn thương cơ liên sườn.
• Tư thế sai kéo dài: Ngồi gù lưng, vẹo người hoặc làm việc lâu trong một tư thế làm tăng áp lực lên cơ liên sườn.
• Thoái hóa cột sống hoặc rối loạn cơ xương: Những bệnh lý này làm thay đổi cơ chế vận động, khiến cơ liên sườn phải hoạt động quá mức.

Những ai có nguy cơ mắc đau cơ liên sườn?

Đau cơ liên sườn có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng một số đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Người lao động nặng, khuân vác;
• Vận động viên hoặc người tập luyện thể thao cường độ cao;
• Người thường xuyên ho kéo dài;
• Người làm việc văn phòng, ít vận động;
• Người cao tuổi có cơ yếu và thoái hóa xương khớp.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc đau cơ liên sườn

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc đau cơ liên sườn:

• Tư thế sinh hoạt và làm việc không đúng;
• Ít vận động, cơ yếu;
• Căng thẳng, stress kéo dài gây co cơ;
• Không khởi động kỹ trước khi vận động;
• Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên hệ cơ - xương.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán đau cơ liên sườn

Chẩn đoán đau cơ liên sườn chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng, kết hợp cận lâm sàng khi cần thiết:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ hỏi bệnh, xác định vị trí đau, đánh giá mức độ đau khi ấn và khi vận động. Việc tái tạo cơn đau bằng các động tác xoay người giúp gợi ý nguyên nhân cơ học.
• X-quang ngực: Được chỉ định khi nghi ngờ gãy xương sườn hoặc bệnh lý xương. X-quang giúp loại trừ các tổn thương cấu trúc xương.
• CT scan hoặc MRI: Áp dụng trong trường hợp đau kéo dài hoặc nghi ngờ tổn thương phức tạp. Các phương pháp này giúp đánh giá mô mềm và cơ chi tiết hơn.
• Xét nghiệm khác: Có thể được chỉ định để loại trừ bệnh tim, phổi nếu triệu chứng không điển hình.

Phương pháp điều trị đau cơ liên sườn hiệu quả

Điều trị đau cơ liên sườn cần dựa trên nguyên nhân, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Mục tiêu điều trị không chỉ là giảm đau mà còn giúp cơ phục hồi hoàn toàn và ngăn ngừa tái phát.

• Nghỉ ngơi và điều chỉnh hoạt động: Trong giai đoạn đau cấp, người bệnh nên hạn chế các hoạt động làm tăng đau như nâng vật nặng, xoay người mạnh hoặc chơi thể thao cường độ cao. Tuy nhiên, không nên nằm bất động hoàn toàn vì có thể làm cơ cứng và hồi phục chậm hơn.
• Chườm lạnh và chườm ấm: Chườm lạnh trong 24-48 giờ đầu giúp giảm viêm, sưng và đau. Sau giai đoạn cấp, chườm ấm giúp thư giãn cơ, tăng tuần hoàn máu và hỗ trợ quá trình hồi phục.
• Điều trị bằng thuốc: Các thuốc giảm đau và kháng viêm không steroid có thể được chỉ định trong thời gian ngắn để giảm triệu chứng. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý dùng thuốc kéo dài vì có thể gây tác dụng phụ.
• Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng: Đây là phương pháp rất quan trọng trong điều trị đau cơ liên sườn. Các kỹ thuật như xoa bóp, kéo giãn, nhiệt trị liệu, siêu âm trị liệu và các bài tập thở giúp giảm đau, phục hồi chức năng cơ và cải thiện độ linh hoạt lồng ngực.
• Can thiệp chuyên sâu: Trong một số ít trường hợp đau nặng, kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp can thiệp khác. Tuy nhiên, phẫu thuật hầu như không cần thiết đối với đau cơ liên sườn đơn thuần.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của đau cơ liên sườn

Chế độ sinh hoạt:

• Duy trì tư thế đúng khi ngồi, đứng và nằm;
• Tránh mang vác nặng trong giai đoạn đau;
• Tập các bài kéo giãn nhẹ nhàng theo hướng dẫn;
• Ngủ đủ giấc, tránh stress.

Chế độ dinh dưỡng:

• Bổ sung protein: Giúp tái tạo và phục hồi các sợi cơ bị tổn thương, nên ưu tiên thịt nạc, cá, trứng, sữa và đậu.
• Vitamin nhóm B: Hỗ trợ hoạt động thần kinh - cơ, giúp giảm mỏi và đau cơ.
• Vitamin D và canxi: Giúp cơ khỏe hơn, hạn chế yếu cơ và kéo dài thời gian hồi phục.
• Magie và kali: Giảm co thắt cơ, có nhiều trong chuối, rau xanh và các loại hạt.
• Rau xanh, trái cây: Giúp giảm viêm và hỗ trợ sửa chữa mô cơ.
• Uống đủ nước: Giữ cơ mềm mại, hạn chế căng cứng và đau.
• Hạn chế rượu bia: Tránh làm chậm quá trình hồi phục của cơ.

Phương pháp phòng ngừa đau cơ liên sườn hiệu quả

Phòng ngừa đau cơ liên sườn chủ yếu dựa vào việc duy trì lối sống lành mạnh và vận động đúng cách:

• Khởi động trước vận động: Giúp cơ linh hoạt và giảm nguy cơ căng cơ.
  Tập luyện đều đặn: Tăng sức bền và độ dẻo dai cho cơ thân mình.
• Tránh vận động đột ngột: Hạn chế các động tác xoay hoặc nâng nặng bất ngờ.
• Giữ tư thế đúng: Giảm áp lực không cần thiết lên cơ liên sườn.
• Điều trị ho kéo dài: Giảm nguy cơ cơ bị căng liên tục.
• Nghỉ ngơi, giảm stress: Giúp cơ thư giãn và hồi phục tốt hơn.