Viêm gân cơ trên gai: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Cơ trên gai giữ vai trò chủ chốt trong việc khởi đầu động tác dạng cánh tay và cố định chỏm xương cánh tay vào ổ chảo xương bả vai. Khi dải gân này bị viêm, thoái hóa hoặc tổn thương, người bệnh sẽ gặp nhiều trở ngại trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, hãy cùng tìm hiểu chi tiết về viêm gân cơ trên gai trong bài viết dưới đây.

Viêm gân cơ trên gai là gì?

Viêm gân cơ trên gai là tình trạng viêm cấp tính hoặc quá trình thay đổi/thoái hóa cấu trúc gân mạn tính xảy ra tại dải gân của cơ trên gai - một trong bốn cơ tạo thành phức hợp chóp xoay vai bao gồm cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ tròn bé và cơ dưới vai. Theo các số liệu thống kê y khoa chấn thương chỉnh hình, tổn thương gân cơ trên gai chiếm khoảng 60 - 70% trong tổng số các bệnh lý liên quan đến chóp xoay khớp vai.

Về mặt giải phẫu học và sinh lý vận động:

• Vị trí gân cơ trên gai: Cơ xuất phát từ hố trên gai của xương bả vai, dải gân chạy luồn dưới mỏm cùng vai và bám vào củ lớn của xương cánh tay.
• Chức năng vận động: Khởi đầu động tác trong giai đoạn đầu của động tác dạng vai, đồng thời kết hợp với các cơ chóp xoay khác ép chặt chỏm xương cánh tay vào ổ chảo, giữ cho khớp vai vận động trơn tru.
• Cơ chế phát sinh viêm: Do gân nằm trong một khoang hẹp giữa mỏm cùng vai và chỏm xương cánh tay (khoang dưới mỏm cùng vai), dải gân này rất dễ bị cọ xát, va đập hoặc thiếu máu nuôi dưỡng khi vận động tay quá đầu lặp đi lặp lại.

Triệu chứng viêm gân cơ trên gai

Biểu hiện lâm sàng của tình trạng viêm gân cơ trên gai rất đa dạng, phát triển từ đau mỏi nhẹ đến đau tăng, có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ:

• Đau nhói ở đỉnh vai và mặt ngoài bắp tay: Cảm giác đau buốt tập trung ở vùng đỉnh vai (ngay dưới mỏm cùng vai) và thường lan xuống mặt ngoài cánh tay. Cơn đau tăng lên rõ rệt khi người bệnh chủ động nhấc tay lên cao hoặc dạng cánh tay sang bên.
• Hội chứng cung đau vai: Cơn đau xuất hiện dữ dội nhất khi nâng cánh tay ở biên độ từ 60 - 120 độ. Trong khoảng này, gân cơ trên gai bị tăng chèn ép vào mỏm cùng vai. Khi nâng tay vượt quá 120 độ, cảm giác đau có thể giảm nhẹ.
• Đau tăng về đêm khi nằm nghiêng: Cơn đau có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ do khi vô tình nằm nghiêng dồn trọng lượng cơ thể sang bên vai bị tổn thương.
• Yếu tay và hạn chế vận động: Người bệnh cảm thấy cánh tay bị yếu khi thực hiện các thao tác thường nhật như chải đầu, cài khuy áo sau lưng, với tay lấy đồ vật trên cao hoặc vươn tay ra ghế sau xe ô tô.
• Tiếng lách cách hoặc cọ xát khớp vai: Khi cử động xoay khớp vai, bệnh nhân có thể nghe hoặc cảm nhận rõ tiếng lách cách.

Trường hợp nghi ngờ gặp chấn thương kèm theo bong gân hoặc rách gân toàn phần, người bệnh nên đến ngay bệnh viện để được thăm khám.

Nguyên nhân gây ra tình trạng viêm gân cơ trên gai

Tổn thương viêm gân cơ trên gai phát sinh do sự kết hợp của các yếu tố cơ học tác động lặp đi lặp lại và quá trình lão hóa tự nhiên:

• Vận động giơ tay quá đầu lặp lại: Những người làm nghề thợ sơn, thợ xây, giáo viên viết bảng hoặc vận động viên chơi các môn thể thao sử dụng tay trên cao như cầu lông, bóng chuyền, tennis, bơi lội dễ bị vi chấn thương gân tích tụ.
• Hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai: Cấu trúc mỏm cùng vai hình móc hoặc có gai xương làm thu hẹp khoảng không gian dưới mỏm cùng vai, khiến gân cơ trên gai liên tục bị cọ xát và kẹp chặt mỗi khi nâng tay.
• Lão hóa và suy giảm máu nuôi dưỡng: Sau độ tuổi 40, vi tuần hoàn máu đến nuôi dưỡng vùng gân cơ trên gai bị suy giảm đáng kể, khiến gân dễ bị xơ hóa và viêm gân mãn tính.
• Chấn thương ngã chống tay hoặc va đập: Té ngã chống tay đột ngột trong tư thế dang vai hoặc va chạm trực tiếp vào vùng vai làm dải gân bị căng giãn quá mức, dẫn đến rách cơ hoặc rách tưa sợi gân.
• Yếu tố bệnh lý nội khoa: Bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường, gout hoặc viêm khớp dạng thấp có thể liên quan đến nguy cơ tổn thương gân.

Điều trị viêm gân cơ trên gai

Căn cứ vào giai đoạn bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định các giải pháp điều trị phù hợp:

• Điều trị bảo tồn: Áp dụng cho các trường hợp viêm gân cấp tính hoặc rách nhỏ. Bệnh nhân cần nghỉ ngơi, hạn chế giơ tay cao, chườm lạnh 15 - 20 phút/lần, dán cao giảm đau và dùng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giãn cơ theo chỉ định của bác sĩ.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Sử dụng sóng xung kích trị liệu, chiếu laser cường độ cao hoặc siêu âm trị liệu để hỗ trợ giảm đau và phục hồi chức năng. Kết hợp các bài tập tăng cường sức mạnh nhóm cơ chóp xoay và cơ ổn định xương bả vai.
• Liệu pháp tiêm corticoid hoặc tiêm PRP: Tiêm Corticoid chống viêm trực tiếp vào khoang dưới mỏm cùng vai dưới sự hướng dẫn của siêu âm giúp giảm đau nhanh chóng. Liệu pháp tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) hỗ trợ phục hồi tự nhiên các tổn thương gân xơ hóa mãn tính.
• Phẫu thuật nội soi khớp vai: Được chỉ định khi điều trị bảo tồn từ 3 - 6 tháng không hiệu quả hoặc gân bị rách đứt nghiêm trọng. Bác sĩ tiến hành phẫu thuật nội soi làm rộng khoang dưới mỏm cùng vai (mài mỏm cùng vai) và khâu tái tạo lại điểm bám gân cơ trên gai.

Cách tập phục hồi và phòng ngừa viêm gân cơ trên gai tái phát

Tập luyện phục hồi đúng kỹ thuật giúp tái tạo độ dẻo dai của gân và giúp giảm nguy cơ tái phát tổn thương:

Các bài tập kéo giãn gân cơ trên gai an toàn tại nhà

Bệnh nhân nên kiên trì thực hiện các bài tập dưới đây từ 2 - 3 lần mỗi ngày:

• Bài tập con lắc Codman: Cúi người vươn tới trước, một tay chống lên mặt bàn, tay bên vai đau thả lỏng tự nhiên hướng xuống đất. Từ từ đung đưa cánh tay theo chuyển động tròn nhỏ hoặc trước sau theo quán tính trong 1 - 2 phút để giúp vận động vai nhẹ nhàng.
• Bài tập bò tường bằng ngón tay: Đứng đối diện tường cách khoảng một cánh tay. Dùng hai ngón tay bên vai đau từ từ "bò" dần lên cao trên mặt tường cho đến khi cảm thấy vai căng nhẹ, giữ 5 giây rồi bò ngược trở xuống. Lặp lại 10 lần.
• Bài tập xoay ngoài vai với dây kháng lực: Đứng thẳng, kẹp một cuộn khăn nhỏ giữa nách bên vai đau, tay gập khuỷu 90 độ. Cầm dây cao su kéo ra phía ngoài rồi từ từ trả về tư thế cũ. Thực hiện 10 - 12 lần để tăng cường sức mạnh gân chóp xoay.

Nguyên tắc phòng ngừa tổn thương gân vai 

• Tránh vận động giơ tay quá đầu liên tục: Hạn chế các thao tác làm việc hoặc nâng vật nặng quá tầm mắt trong thời gian dài.
• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao: Dành 10 - 15 phút thực hiện các động tác xoay khớp vai và kéo giãn làm nóng gân cơ trước khi chơi cầu lông, tennis hoặc bơi lội.
• Duy trì tư thế ngồi làm việc chuẩn: Tránh tư thế buông thõng vai hoặc nhô đầu về phía trước khiến khoang dưới mỏm cùng vai bị thu hẹp.
• Chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa: Bổ sung đầy đủ nước, chất đạm, omega-3 và vitamin C để hỗ trợ quá trình tổng hợp collagen nuôi dưỡng dải gân khỏe mạnh.

Tóm lại, viêm gân cơ trên gai là một chấn thương khớp vai thường gặp, gây ảnh hưởng không nhỏ đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống. Mặc dù quá trình phục hồi đòi hỏi sự kiên nhẫn, nhưng với việc phát hiện sớm, tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa và kiên trì thực hiện các bài tập vật lý trị liệu, người bệnh có thể khôi phục lại biên độ vận động bình thường. Đừng quên áp dụng các biện pháp phòng ngừa trong sinh hoạt và thể thao hằng ngày để bảo vệ sức khỏe hệ cơ xương khớp một cách toàn diện, tránh nguy cơ tái phát tổn thương.