Viêm gân cơ tam đầu: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm gân cơ tam đầu là tình trạng tổn thương hoặc bệnh lý của gân nối cơ tam đầu cánh tay với mỏm khuỷu xương trụ. Tình trạng này có thể gây đau ở mặt sau khuỷu tay, đặc biệt khi thực hiện động tác duỗi khuỷu hoặc đẩy vật nặng.

Viêm gân cơ tam đầu là gì?

Tình trạng viêm gân cơ tam đầu là sự tổn thương vi mô, sưng viêm hoặc thoái hóa tại dải mô liên kết (gân) nối nhóm cơ tam đầu vào xương. Trong giải phẫu học, viêm gân cơ tam đầu thường gặp nhất ở hai vị trí:

• Viêm gân cơ tam đầu cánh tay: Xảy ra ở mặt sau khuỷu tay, tại vị trí gân cơ tam đầu bám vào mỏm khuỷu xương trụ. Đây là dạng tổn thương phổ biến ở người tập tạ nặng, vận động viên chơi các môn thể thao dùng lực tay (tennis, cầu lông, bóng chuyền) hoặc người lao động chân tay lặp đi lặp lại động tác duỗi tay.
• Viêm gân cơ tam đầu cẳng chân: Xảy ra ở mặt sau cổ chân, tại điểm bám của cơ bụng chân và cơ dép vào xương gót (gân gót Achilles).

Về bản chất, tình trạng này thường liên quan đến quá tải gân, làm thay đổi cấu trúc và giảm khả năng chịu lực của gân. Phản ứng viêm có thể xuất hiện, đặc biệt trong một số trường hợp cấp tính.

Nguyên nhân gây ra tình trạng viêm gân cơ tam đầu

Sự bùng phát của phản ứng viêm gân cơ tam đầu xuất phát từ sự kết hợp giữa các yếu tố chấn thương cơ học và thói quen sinh hoạt chưa hợp lý:

• Quá tải lực cơ học: Đẩy tạ nằm, duỗi tay sau với mức trọng lượng quá sức hoặc lặp lại động tác vung tay duỗi cẳng tay cường độ cao mà không có thời gian nghỉ phục hồi.
• Kỹ thuật tập luyện không phù hợp: Không khởi động kỹ trước khi tập, đột ngột tăng khối lượng bài tập hoặc thực hiện động tác sai kỹ thuật làm tăng áp lực lên điểm bám gân mỏm khuỷu.
• Chấn thương trực tiếp: Tai nạn va đập mạnh vùng khuỷu tay hoặc cú sốc lực đột ngột khi duỗi tay chống cự.
• Yếu tố nguy cơ tuổi tác và bệnh lý: Sự suy giảm collagen tự nhiên theo tuổi tác khiến gân kém đàn hồi hoặc ảnh hưởng từ các bệnh lý như viêm khớp dạng thấp, gout, tiểu đường.

Triệu chứng nhận biết viêm gân cơ tam đầu

Người bệnh có thể sớm phát hiện tình trạng viêm gân cơ tam đầu thông qua các biểu hiện lâm sàng đặc trưng ở vùng khuỷu tay hoặc cổ chân:

• Cơn đau nhức âm ỉ ở mặt sau khuỷu tay: Cảm giác đau khu trú ngay đỉnh mỏm khuỷu tay. Cơn đau tăng lên rõ rệt khi người bệnh cố gắng duỗi thẳng cánh tay hoặc đẩy vật nặng.
• Đau nhói khi đè ấn: Khi dùng ngón tay ấn nhẹ vào vùng gân cơ tam đầu sau mỏm khuỷu sẽ thấy đau nhói dữ dội.
• Sưng nề và nóng đỏ nhẹ: Vùng da phía sau khuỷu tay có thể hơi sưng tấy, cảm giác ấm nóng so với vùng da xung quanh.
• Cảm giác yếu sức cánh tay: Khả năng duỗi tay bị giảm sút, tay có cảm giác run hoặc không còn lực khi bưng bê vật dụng.
• Âm thanh lục cục khi vận động: Cảm giác lạo xạo hoặc có tiếng khớp nhẹ khi co duỗi khuỷu tay.

Điều trị viêm gân cơ tam đầu

Viêm gân cơ tam đầu thường được điều trị theo hướng bảo tồn, tập trung giảm đau, hạn chế các tác động làm tổn thương gân và phục hồi sức mạnh, chức năng vận động. Phác đồ cụ thể cần được bác sĩ xây dựng dựa trên mức độ tổn thương và tình trạng của từng người bệnh. 

• Nghỉ ngơi: Tạm thời ngừng tập tạ nặng và hạn chế các động tác khiến khuỷu tay đau. Đây là bước quan trọng giúp giảm áp lực lên gân và hỗ trợ phục hồi.
• Chườm lạnh: Chườm túi đá lên vùng khuỷu tay khoảng 15 - 20 phút/lần, 3 - 4 lần/ngày để hỗ trợ giảm đau, sưng và cảm giác khó chịu.
• Băng ép: Có thể dùng băng thun quấn nhẹ quanh khuỷu tay để hỗ trợ vùng tổn thương và hạn chế vận động quá mức. Không nên quấn quá chặt.
• Kê cao tay: Khi nghỉ ngơi, kê tay cao hơn tim một chút nếu phù hợp để hỗ trợ giảm sưng.

• Dùng thuốc: Tùy mức độ đau gân khuỷu tay, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAID) trong thời gian ngắn. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc tiêm corticoid trực tiếp vào gân vì có thể làm suy yếu mô gân và tăng nguy cơ tổn thương.
• Vật lý trị liệu: Bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng có thể lựa chọn các phương pháp phù hợp như bài tập phục hồi, sóng xung kích, laser hoặc siêu âm trị liệu. Mục tiêu là giảm đau, cải thiện chức năng và hỗ trợ phục hồi gân, đặc biệt ở trường hợp đau kéo dài.

Khi nào người bị viêm gân cơ tam đầu cần đến gặp bác sĩ ngay?

Dù phần lớn các trường hợp nhẹ sẽ thuyên giảm sau khi nghỉ ngơi, người bệnh không được chủ quan và cần đến bệnh viện khám ngay khi gặp các dấu hiệu nguy hiểm:

• Cơn đau cấp tính dữ dội: Nghe tiếng "rắc" lớn ở sau khuỷu tay khi đang tập luyện kèm cơn đau nhói dữ dội (nghi ngờ đứt gân cơ tam đầu).
• Mất hoàn toàn khả năng duỗi khuỷu tay chủ động: Không thể tự đưa cánh tay ra thẳng dù đã cố hết sức.
• Khuỷu tay sưng to và biến dạng: Vùng khuỷu tay sưng nhiều, biến dạng sờ thấy lõm khuyết bất thường.
• Đau kéo dài trên 2 tuần: Cơn đau không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi và chườm đá đúng cách.

Hướng dẫn bài tập phục hồi và phòng ngừa viêm gân cơ tam đầu tái phát

Việc thực hiện các bài tập phục hồi chức năng giúp lấy lại biên độ vận động và phòng ngừa tái phát là cực kỳ quan trọng:

• Bài tập căng cơ tam đầu: Giơ cánh tay bị tổn thương lên cao, gập khuỷu tay lại sao cho bàn tay chạm vào lưng trên. Dùng tay còn lại nắm lấy khuỷu tay kéo nhẹ sang bên đối diện đến khi thấy căng nhẹ ở mặt sau bắp tay. Giữ 20 giây, lặp lại 3 - 5 lần.
• Bài tập tăng tải gân chậm: Thực hiện các động tác nâng và hạ gót chân chậm, với mức kháng lực phù hợp, giúp tăng dần khả năng chịu tải và hỗ trợ phục hồi chức năng gân.
• Khởi động kỹ trước vận động: Luôn dành 10 - 15 phút xoay kỹ khớp vai và khuỷu tay trước khi tập tạ hoặc chơi thể thao.
• Điều chỉnh khối lượng tập hợp lý: Tránh tăng trọng lượng tạ quá 10% mỗi tuần để gân cơ có thời gian thích nghi và phòng ngừa thoái hóa khớp.

Viêm gân cơ tam đầu có thể gây đau, hạn chế vận động và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày nếu không được xử trí đúng cách. Người bệnh nên nghỉ ngơi, tránh các hoạt động làm đau nhiều hơn và thăm khám bác sĩ khi triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng. Chẩn đoán và điều trị phù hợp từ sớm giúp kiểm soát triệu chứng, phục hồi chức năng và hạn chế nguy cơ tái phát.