Xét nghiệm axit uric có cần nhịn ăn không?

Hãy hình dung một buổi sáng tại phòng lấy máu, nơi nhiều người chọn nhịn đói hoàn toàn vì tin rằng mọi xét nghiệm máu đều yêu cầu như vậy. Họ chấp nhận cảm giác cồn cào, chóng mặt chỉ để đảm bảo tờ kết quả không bị sai lệch. Đó là một thói quen cẩn thận, nhưng đôi khi lại xuất phát từ việc đánh đồng tất cả các chỉ số y khoa với nhau.

Xét nghiệm axit uric có cần nhịn ăn không?

Thực tế, nhu cầu nhịn ăn tùy thuộc vào mục tiêu mà bác sĩ muốn theo dõi. Hãy tham khảo hướng dẫn của nhân viên y tế về việc chuẩn bị nhịn ăn trước khi thực hiện xét nghiệm axit uric để đảm bảo kết quả chính xác. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là bạn có thể ăn uống tùy tiện ngay trước khi lấy máu.

Theo bác sĩ Từ Thái Sơn thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, "nếu chỉ thực hiện xét nghiệm axit uric đơn thuần, người bệnh không bắt buộc phải nhịn ăn. Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, chỉ số này thường được chỉ định trong một bộ xét nghiệm sinh hóa tổng quát (kèm đường huyết, mỡ máu,...). Do đó, nhân viên y tế thường yêu cầu người bệnh nhịn ăn từ 8-12 tiếng. Ngoài ra, thức ăn, đồ uống có cồn, tình trạng mất nước và một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến nồng độ axit uric, vì vậy người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn chuẩn bị của cơ sở xét nghiệm.”

Để hiểu rõ hơn về việc chuẩn bị sao cho đúng, chúng ta cần nhìn vào cơ chế tạo ra axit uric trong cơ thể.

Trước khi xét nghiệm axit uric cần chuẩn bị gì?

Axit uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purine. Purine tồn tại tự nhiên trong mọi tế bào cơ thể và đặc biệt dồi dào trong một số loại thực phẩm. Trước xét nghiệm, người bệnh không nên tự ý áp dụng chế độ kiêng khem hoặc nhịn ăn kéo dài nếu không được hướng dẫn. Nên duy trì chế độ sinh hoạt thông thường và tuân thủ yêu cầu cụ thể của bác sĩ hoặc phòng xét nghiệm.”

Một chế độ ăn giàu purine có thể ảnh hưởng đến nồng độ axit uric trong máu và cần được lưu ý khi diễn giải kết quả. Bạn nên lưu ý hạn chế các nhóm sau:

• Các loại thịt đỏ, hải sản, nội tạng động vật như gan, lòng.
• Đồ uống có cồn, đặc biệt khi sử dụng nhiều, có thể làm tăng nồng độ urate.
• Thực phẩm có hàm lượng fructose cao như nước ngọt, bánh kẹo công nghiệp.

Ngoài ra, hãy giữ tinh thần thoải mái và uống đủ nước lọc. Nên uống nước và duy trì tình trạng đủ nước như bình thường, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn hạn chế dịch. Tình trạng mất nước có thể ảnh hưởng đến nồng độ axit uric.

Xét nghiệm axit uric được thực hiện như thế nào?

Đây là một quy trình xâm lấn tối thiểu, diễn ra nhanh chóng và khá đơn giản. Thông thường, điều dưỡng sẽ tiến hành lấy một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch ở vùng khuỷu tay. Mẫu máu này sau đó được đưa vào máy phân tích sinh hóa để đo nồng độ axit uric hòa tan trong huyết thanh.

Quá trình này thường chỉ mất vài phút, kết quả có thể chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố trước xét nghiệm như thuốc đang sử dụng, chế độ ăn, tình trạng mất nước và việc tuân thủ hướng dẫn lấy mẫu. Vì vậy, người bệnh nên cung cấp đầy đủ thông tin liên quan cho nhân viên y tế.

Những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm axit uric

Không chỉ có thực phẩm, nhiều yếu tố tiềm ẩn khác có thể khiến chỉ số axit uric biến thiên, đôi khi khiến người bệnh hoang mang khi thấy kết quả không ổn định giữa các lần khám.

Trước hết là các loại thuốc điều trị. Một số loại thuốc lợi tiểu hoặc aspirin liều thấp có liên quan đến việc giảm khả năng đào thải axit uric của thận, từ đó làm tăng nồng độ chất này trong máu. Ngược lại, những người đang sử dụng thuốc hạ axit uric như Allopurinol hay Febuxostat sẽ có chỉ số giảm đáng kể. Vì vậy, người bệnh cần thông báo đầy đủ thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng cho nhân viên y tế, nhưng không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc trước xét nghiệm nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Thứ hai là tình trạng chức năng thận. Axit uric được đào thải chủ yếu qua thận (khoảng 2/3) và phần còn lại chủ yếu qua đường tiêu hóa. Khi thận bị suy giảm chức năng, nồng độ axit uric sẽ tích tụ trong máu do không được loại bỏ hiệu quả. Ở người bệnh thận mạn, khả năng đào thải urate có thể giảm, vì vậy nồng độ axit uric máu có thể tăng ngay cả khi chế độ ăn đã được điều chỉnh.

Cuối cùng là yếu tố cơ địa và giới tính. Một số yếu tố di truyền cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ axit uric trong huyết thanh ở các nhóm chủng tộc khác nhau.

Xét nghiệm axit uric bao nhiêu là bình thường?

Khi cầm tờ kết quả trên tay, điều đầu tiên người đọc thường làm là tìm kiếm con số của mình nằm ở đâu so với ngưỡng tham chiếu. Tuy nhiên, ngưỡng bình thường có thể có sự khác biệt nhẹ tùy theo tiêu chuẩn của từng phòng xét nghiệm hoặc hiệp hội y khoa.

Thông thường, một giá trị được coi là tăng axit uric máu (hyperuricemia) khi nồng độ vượt quá ngưỡng quy định. Theo Liên đoàn Chống các bệnh Thấp khớp Châu Âu, tình trạng tăng axit uric máu có thể được ghi nhận khi nồng độ axit uric trong huyết thanh vượt quá 420 µmol/L đối với nam giới và phụ nữ sau mãn kinh, và vượt quá 360 µmol/L đối với phụ nữ chưa mãn kinh. Khoảng tham chiếu của axit uric có thể khác nhau tùy phương pháp, phòng xét nghiệm, tuổi và giới tính, vì vậy nên ưu tiên đối chiếu với khoảng tham chiếu trên phiếu kết quả. Việc chẩn đoán thường đòi hỏi chỉ số này vượt ngưỡng trong nhiều lần xét nghiệm vào những ngày khác nhau.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tăng axit uric máu không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn bị bệnh gout. Có những người có chỉ số axit uric cao nhưng không bao giờ bị sưng đau khớp, và ngược lại, có những cơn gout cấp xảy ra khi nồng độ axit uric trong máu vẫn ở mức bình thường. Do đó, con số này chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh chẩn đoán tổng thể.

Khi nào nên xét nghiệm axit uric?

Xét nghiệm axit uric không phải là một bài kiểm tra định kỳ cho tất cả mọi người, nhưng nó trở thành công cụ thiết yếu trong những tình huống cụ thể.

Theo bác sĩ Từ Thái Sơn, "quyết định thực hiện xét nghiệm cần dựa trên triệu chứng lâm sàng và yếu tố nguy cơ của từng cá nhân thay vì chạy theo các con số". Bạn nên cân nhắc thực hiện xét nghiệm này nếu:

• Có dấu hiệu nghi ngờ bệnh gout: Sưng, nóng, đỏ, đau dữ dội ở khớp ngón chân cái, cổ chân hoặc đầu gối.
• Có bệnh thận mạn hoặc có tiền sử sỏi thận urate.
• Nghiên cứu năm 2015 trên 153 bệnh nhân rung nhĩ, cho thấy serum urate có mối liên quan với vận tốc dòng máu tiểu nhĩ trái. Đây là một nghiên cứu quan sát, không đủ để biến axit uric thành xét nghiệm chuẩn để đánh giá nguy cơ tim mạch hay thuyên tắc ở người rung nhĩ. guideline ESC 2024 về rung nhĩ liệt kê đánh giá ban đầu gồm công thức máu, chức năng thận, điện giải, chức năng gan, glucose/HbA1c, tuyến giáp; trong một số trường hợp có thể sử dụng troponin hoặc natriuretic peptides. Uric acid không nằm trong xét nghiệm chuẩn để phân tầng nguy cơ rung nhĩ.
• Theo dõi hiệu quả điều trị của các thuốc hạ axit uric.

Khi phát hiện chỉ số bất thường, đừng vội vàng tự mua thuốc uống hay áp dụng các chế độ kiêng khem cực đoan. Hãy cùng bác sĩ phân tích xem con số đó là do chế độ ăn nhất thời, do thuốc, hay do một vấn đề bệnh lý mãn tính để có hướng xử lý an toàn nhất.

Thay vì lo lắng về việc phải nhịn ăn tuyệt đối, hãy tập trung vào việc chuẩn bị một lối sống lành mạnh và trung thực với bác sĩ về thói quen sinh hoạt. Đó mới là chìa khóa để mọi xét nghiệm máu trở nên có giá trị.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa về kết quả xét nghiệm axit uric để được tư vấn chế độ dinh dưỡng và điều trị phù hợp.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.