Virus Tây Sông Nile là gì? Triệu chứng và cách phòng ngừa hiệu quả

Bệnh do virus Tây Sông Nile hay còn gọi là West Nile virus gây ra được ghi nhận ở nhiều khu vực trên thế giới và có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Mặc dù đa số trường hợp nhiễm bệnh diễn biến nhẹ hoặc không có biểu hiện lâm sàng, một tỷ lệ nhỏ người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não hoặc liệt mềm cấp tính. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, hiểu rõ phương pháp chẩn đoán cũng như áp dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng.

Virus Tây Sông Nile là gì?

Virus Tây Sông Nile (West Nile virus) thuộc họ Flaviviridae, chi Orthoflavivirus, đồng thời có mối liên quan về mặt kháng nguyên với virus gây viêm não Nhật Bản.

Đây là một trong những tác nhân quan trọng gây các bệnh truyền nhiễm do muỗi tại Hoa Kỳ cũng như nhiều khu vực trên thế giới. Virus chủ yếu được truyền sang người khi bị muỗi mang mầm bệnh đốt. Số ca nhiễm thường có xu hướng gia tăng vào thời điểm muỗi sinh sản và hoạt động mạnh, đặc biệt trong mùa có điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển.

Hiện nay, chưa có vắc xin phòng bệnh hoặc thuốc điều trị đặc hiệu virus Tây Sông Nile dành cho người. Việc phòng tránh muỗi đốt và hạn chế tiếp xúc với muỗi là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

Người mắc virus Tây Sông Nile có triệu chứng gì?

Tùy từng trường hợp, virus Tây Sông Nile có thể gây ra các biểu hiện từ không triệu chứng đến tổn thương thần kinh nghiêm trọng. Mức độ nặng của bệnh phụ thuộc vào khả năng đáp ứng miễn dịch cũng như tình trạng sức khỏe của từng người.

Triệu chứng thường gặp

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sốt;
• Đau đầu;
• Đau nhức cơ thể;
• Đau khớp;
• Buồn nôn hoặc nôn;
• Tiêu chảy;
• Phát ban dạng dát sẩn.

Hầu hết các trường hợp này có thể tự hồi phục mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, cảm giác mệt mỏi và suy nhược có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng sau khi các triệu chứng cấp tính đã thuyên giảm.

Triệu chứng khi bệnh trở nặng

Mặc dù hiếm gặp, người nhiễm có thể xuất hiện tổn thương hệ thần kinh trung ương như viêm não, viêm màng não hoặc liệt mềm cấp tính. Các triệu chứng cảnh báo bao gồm: Sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ, sững sờ, mất định hướng, hôn mê, co giật, yếu cơ, giảm hoặc mất thị lực, tê bì,...

Liệt mềm cấp tính do virus có biểu hiện tương tự bệnh bại liệt vì đều gây tổn thương tế bào sừng trước của tủy sống. Người bệnh có thể chỉ bị liệt một chi hoặc nhiều chi, thậm chí tiến triển thành liệt cơ hô hấp và cần hỗ trợ thở máy.

Nguy cơ mắc bệnh nặng cao hơn ở:

• Người trên 60 tuổi;
• Người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường;
• Người suy giảm miễn dịch.

Trong các trường hợp tổn thương thần kinh trung ương nặng, tỷ lệ tử vong khoảng 10%. Những người sống sót sau viêm não hoặc liệt mềm cấp tính cũng có thể để lại di chứng thần kinh kéo dài.

Chẩn đoán virus Tây Sông Nile được thực hiện như thế nào?

Để xác định người bệnh có nhiễm virus Tây Sông Nile hay không, bác sĩ sẽ kết hợp triệu chứng lâm sàng với các xét nghiệm chuyên biệt. Sau khi đánh giá triệu chứng, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm tìm kháng thể IgM đặc hiệu trong huyết thanh hoặc dịch não tủy.

Các đặc điểm của xét nghiệm này gồm:

• Kháng thể IgM thường xuất hiện sau 3 - 8 ngày kể từ khi khởi phát bệnh.
• Có thể tồn tại từ 30 - 90 ngày, đôi khi kéo dài hơn.
• Có nguy cơ dương tính giả do phản ứng chéo với các flavivirus khác hoặc sau khi tiêm vắc xin sốt vàng da, viêm não Nhật Bản.

Để tăng độ chính xác, bác sĩ có thể chỉ định thêm nhiều kỹ thuật khác. Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Phản ứng chuỗi sao chép ngược polymerase (RT-PCR) để phát hiện RNA của virus.
• Xét nghiệm trung hòa giảm mảng bám (PRNT) nhằm xác định chính xác loại flavivirus gây bệnh.
• Nuôi cấy virus.
• Xét nghiệm dịch não tủy.

Ở bệnh nhân viêm màng não do virus, dịch não tủy thường có nồng độ protein và số lượng bạch cầu tăng. Giai đoạn đầu chủ yếu là bạch cầu trung tính, sau đó chuyển dần sang ưu thế bạch cầu lympho theo diễn tiến bệnh.

Điều trị virus Tây Sông Nile như thế nào?

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như chưa có vắc xin dành cho người để phòng bệnh do virus Tây Sông Nile. Vì vậy, mục tiêu điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ và kiểm soát các biến chứng.

Người bệnh nhẹ cần điều trị ra sao?

Đối với các trường hợp chỉ có sốt, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể, bệnh thường tự cải thiện theo thời gian. Người bệnh cần nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe và chăm sóc triệu chứng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Trường hợp nặng cần được hỗ trợ như thế nào?

Người bệnh có tổn thương thần kinh cần được điều trị tích cực tại cơ sở y tế. Các biện pháp chăm sóc hỗ trợ bao gồm:

• Theo dõi chặt chẽ người bệnh viêm não để phát hiện tăng áp lực nội sọ và động kinh.
• Theo dõi khả năng bảo vệ đường thở ở bệnh nhân viêm não hoặc liệt mềm cấp tính.
• Hỗ trợ thở máy khi cần thiết.
• Điều trị suy hô hấp cấp nếu xuất hiện.

Suy hô hấp có thể tiến triển nhanh và nhiều trường hợp cần hỗ trợ thông khí kéo dài. Vì vậy, người bệnh có các dấu hiệu như đau đầu dữ dội, cổ cứng, lú lẫn, mất định hướng hoặc yếu liệt cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Làm thế nào để phòng ngừa virus Tây Sông Nile?

Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh cho người nên phòng tránh muỗi đốt vẫn là biện pháp quan trọng nhất. Sau khi hiểu rõ nguy cơ lây truyền, mỗi người nên chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ để giảm khả năng bị muỗi đốt. Các biện pháp được khuyến cáo gồm:

• Sử dụng thuốc chống muỗi chứa DEET.
• Ngủ màn để hạn chế muỗi đốt.
• Mặc quần áo dài tay khi đến khu vực có nhiều muỗi.
• Tham gia các chương trình kiểm soát muỗi tại cộng đồng.

Mặc dù đa số trường hợp nhiễm virus Tây Sông Nile không gây triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ, bệnh vẫn có khả năng dẫn đến những biến chứng thần kinh nguy hiểm ở một số người, đặc biệt là người cao tuổi hoặc có bệnh nền. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc xin dành cho người, vì vậy việc phòng tránh muỗi đốt, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng nặng là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe.