Bệnh do Adenovirus có vắc xin không? Bệnh nguy hiểm ra sao?

Adenovirus là nhóm virus khá phổ biến và có khả năng gây bệnh ở nhiều cơ quan. Phần lớn trường hợp nhiễm bệnh ở mức độ nhẹ và tự giới hạn, nhưng một số người có thể diễn tiến nặng. Do chưa có vắc xin được sử dụng rộng rãi cho cộng đồng, hiểu đường lây truyền, triệu chứng và cách phòng bệnh có vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ lây nhiễm. Bệnh do Adenovirus có vắc xin không?

Bệnh do Adenovirus là gì?

Adenovirus ở người (Human adenovirus - HAdV) là nhóm virus DNA sợi kép, không có vỏ bọc lipid. Bộ Y tế Việt Nam phân loại HAdV thành 7 nhóm từ A đến G với nhiều type khác nhau. Tùy type virus, Adenovirus có thể gây bệnh ở đường hô hấp, mắt, đường tiêu hóa, đường tiết niệu hoặc một số cơ quan khác.

Adenovirus có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc gần, giọt bắn hoặc dịch tiết đường hô hấp, bàn tay và bề mặt nhiễm virus. Một số type còn có thể lây qua phân, chẳng hạn trong quá trình thay tã, lây qua nước cũng có thể xảy ra nhưng ít phổ biến hơn.

Sau thời gian ủ bệnh, người nhiễm có thể xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng như sốt, đau đầu, ho, đau họng, nghẹt hoặc chảy nước mũi, buồn nôn và đau bụng. Biểu hiện cụ thể phụ thuộc vào type virus và cơ quan bị ảnh hưởng.

Sốt viêm họng - kết mạc

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thể sốt viêm họng - kết mạc thường liên quan đến HAdV type 3 và type 7. Bệnh có thể biểu hiện bằng sốt cấp tính, đau họng, mắt đỏ và sưng mắt. Một số đợt bệnh có khả năng xuất hiện thành ổ dịch. Các biểu hiện ở mắt và đường hô hấp có thể xuất hiện đồng thời, vì vậy người bệnh đôi khi dễ nhầm với viêm đường hô hấp thông thường kèm đau mắt đỏ.

Viêm kết mạc

Adenovirus là một trong những tác nhân có thể gây viêm kết mạc. Người bệnh thường bị đỏ mắt, đau hoặc khó chịu ở mắt, sưng mi và có thể sợ ánh sáng, nhìn mờ. Một số trường hợp có biểu hiện toàn thân như sốt nhẹ và nổi hạch vùng cổ.

Một số trường hợp có thể xuất hiện tổn thương giác mạc sau khoảng một tuần. Viêm kết mạc thường cải thiện sau vài tuần nhưng tổn thương giác mạc có thể tồn tại lâu hơn và ảnh hưởng đến thị lực. Người bệnh bị đau mắt nhiều, sợ ánh sáng rõ rệt hoặc giảm thị lực nên được khám chuyên khoa mắt thay vì tự sử dụng thuốc nhỏ mắt.

Viêm đường hô hấp cấp

Nhiễm Adenovirus có thể gây các bệnh đường hô hấp từ nhẹ đến nặng. Biểu hiện thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi, một số người có thể tiến triển thành viêm phế quản hoặc viêm phổi.

Ở trẻ em, cần theo dõi sát khi trẻ sốt cao kéo dài, ho tăng, thở nhanh, khó thở, co lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú hoặc không ăn uống được. Bộ Y tế xếp các biểu hiện suy hô hấp và tổn thương nhiều cơ quan vào nhóm dấu hiệu cần được đánh giá và điều trị theo mức độ nặng của bệnh.

Viêm dạ dày - ruột

Một số type Adenovirus, đặc biệt type 40 và 41, có liên quan đến viêm dạ dày - ruột. Người bệnh có thể sốt, nôn, đau bụng và tiêu chảy. Khi trẻ bị tiêu chảy hoặc nôn nhiều, vấn đề cần lưu ý là nguy cơ mất nước. Trẻ mệt nhiều, uống kém, nôn liên tục hoặc có biểu hiện bất thường cần được cơ sở y tế đánh giá để xác định mức độ bệnh.

Các thể bệnh ít gặp

Ngoài đường hô hấp, mắt và tiêu hóa, Adenovirus còn có thể ảnh hưởng đến những cơ quan khác. Bộ Y tế ghi nhận một số biểu hiện ít gặp như viêm bàng quang xuất huyết với tiểu khó, tiểu rắt hoặc tiểu máu. Các biến chứng hiếm hơn có thể liên quan đến hệ thần kinh, tim, gan hoặc thận. Những biểu hiện này không phổ biến và không có nghĩa người nhiễm Adenovirus thông thường sẽ tiến triển thành bệnh nặng.

Bệnh do Adenovirus có vắc xin không?

Tại Việt Nam, hiện chưa có vắc xin đặc hiệu dự phòng Adenovirus được khuyến cáo. Tuy nhiên, trên thế giới đã có vắc xin phòng một số type Adenovirus. Tại Mỹ, vắc xin sống đường uống phòng Adenovirus type 4 và 7 được FDA phê duyệt cho quân nhân Mỹ thuộc nhóm được chỉ định và được Bộ Quốc phòng Mỹ khuyến nghị cho quân nhân mới tham gia huấn luyện cơ bản. Vắc xin này không được phê duyệt cho cộng đồng nói chung và cũng không bảo vệ trước tất cả các type Adenovirus.

Do chưa có vắc xin dành cho cộng đồng tại Việt Nam, các biện pháp vệ sinh và hạn chế lây truyền vẫn là nền tảng phòng bệnh:

• Rửa tay thường xuyên: Dùng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi chăm sóc người bệnh, thay tã, đi vệ sinh và trước khi ăn hoặc chế biến thực phẩm.
• Hạn chế tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh: Người có triệu chứng đường hô hấp nên thực hiện các biện pháp hạn chế phát tán virus khi ho, hắt hơi và tránh dùng chung vật dụng cá nhân với người khác.
• Giữ vệ sinh môi trường: Làm sạch các bề mặt và vật dụng thường xuyên tiếp xúc, nhất là trong gia đình, trường học, nhà trẻ và cơ sở chăm sóc trẻ.
• Tránh đưa tay chưa rửa lên mắt, mũi và miệng: Virus có thể từ bàn tay tiếp xúc với dịch tiết hoặc bề mặt nhiễm bẩn đi vào cơ thể qua các niêm mạc này.
• Bảo đảm vệ sinh bể bơi: Cần lưu ý duy trì nồng độ clo thích hợp trong bể bơi có thể giúp phòng các đợt bùng phát viêm kết mạc liên quan đến Adenovirus.

Bệnh do Adenovirus nguy hiểm như thế nào?

Phần lớn trường hợp nhiễm Adenovirus có triệu chứng nhẹ và có thể hồi phục với chăm sóc hỗ trợ. Tuy nhiên, mức độ bệnh có thể khác nhau tùy type virus, độ tuổi, tình trạng miễn dịch và bệnh lý nền của người mắc.

Một số trường hợp có thể diễn tiến nặng, đặc biệt khi virus gây tổn thương đường hô hấp dưới. Người bệnh có nguy cơ gặp viêm phổi, suy hô hấp, hiếm gặp hơn là các biến chứng ở thần kinh, tim, gan hoặc thận. Trường hợp rất nặng có thể xuất hiện hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, sốc hoặc suy đa cơ quan. Nguy cơ biến chứng thường đáng lưu ý hơn ở trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh nền tim, phổi.

Với trẻ em, cha mẹ nên theo dõi sát diễn biến bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu như:

• Khó thở hoặc thở bất thường: Trẻ thở nhanh, co lõm lồng ngực, phập phồng cánh mũi, thở rên hoặc tím tái.
• Sốt cao kéo dài: Trẻ sốt liên tục, tình trạng toàn thân không cải thiện hoặc có xu hướng nặng hơn.
• Ăn uống kém: Trẻ bỏ bú, không ăn uống được, nôn nhiều hoặc có biểu hiện mất nước.
• Thay đổi ý thức: Trẻ li bì, khó đánh thức, kích thích bất thường hoặc có biểu hiện thần kinh khác.

Hiện tại chưa có vắc xin phòng bệnh do Adenovirus tại Việt Nam. Do đó bạn cần chủ động hơn trong việc phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe. Bên cạnh việc thực hiện các biện pháp hạn chế lây nhiễm, người bệnh cần theo dõi triệu chứng và thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người có nguy cơ diễn tiến nặng.