Viêm phổi ARDS do thủy đậu là gì? Cách phòng ngừa thủy đậu

Thủy đậu thường được biết đến là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, virus Varicella-zoster có thể gây tổn thương phổi, dẫn đến viêm phổi và thậm chí tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển. Đây là tình trạng cấp cứu cần được điều trị sớm để hạn chế nguy cơ suy hô hấp và tử vong.

Viêm phổi ARDS do thủy đậu là gì?

Viêm phổi do thủy đậu là tình trạng virus Varicella-zoster (VZV) xâm nhập và gây viêm tại nhu mô phổi trong quá trình mắc bệnh thủy đậu. Đây được xem là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất ở người lớn, mặc dù tỷ lệ gặp không cao.

Ở một số trường hợp, phản ứng viêm tại phổi diễn tiến mạnh, làm tổn thương lan tỏa các phế nang và mao mạch phổi. Khi đó, dịch có thể tràn vào phế nang, cản trở quá trình trao đổi oxy, dẫn đến hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS). Người bệnh sẽ bị thiếu oxy nặng và cần được điều trị tích cực, thậm chí phải hỗ trợ hô hấp bằng máy thở.

Không phải tất cả người mắc viêm phổi do thủy đậu đều tiến triển thành ARDS. Tuy nhiên, nguy cơ sẽ tăng lên nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc không được chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Ai có nguy cơ cao bị viêm phổi ARDS do thủy đậu?

Mặc dù bất kỳ ai mắc thủy đậu đều có thể gặp biến chứng ở phổi, một số nhóm đối tượng có nguy cơ tiến triển thành viêm phổi hoặc ARDS cao hơn, bao gồm:

• Phụ nữ mang thai: Đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, do những thay đổi về miễn dịch và chức năng hô hấp.
• Người trưởng thành: Có nguy cơ mắc viêm phổi do thủy đậu và biến chứng nặng cao hơn so với trẻ em.
• Người hút thuốc lá: Tổn thương đường hô hấp do thuốc lá làm tăng nguy cơ viêm phổi và suy hô hấp.
• Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): Chức năng phổi suy giảm khiến bệnh dễ diễn tiến nặng hơn.
• Người suy giảm miễn dịch: Bao gồm người điều trị ung thư, ghép tạng, nhiễm HIV hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài.

Triệu chứng nhận biết viêm phổi thủy đậu

Viêm phổi do thủy đậu thường xuất hiện từ 1 - 6 ngày sau khi phát ban trên da, nhưng trong một số trường hợp, các triệu chứng hô hấp có thể xuất hiện trước khi nổi ban. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở đường hô hấp trong giai đoạn nghi ngờ hoặc đang mắc thủy đậu.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Ho (thường là ho khan, đôi khi có đờm);
• Khó thở hoặc thở nhanh;
• Tức ngực hoặc đau ngực, nhất là khi hít sâu hoặc ho;
• Sốt kèm mệt mỏi, ớn lạnh;
• Ho ra máu (ít gặp nhưng có thể xuất hiện ở trường hợp nặng);
• Thiếu oxy máu với biểu hiện tím môi, tím đầu chi hoặc SpO₂ giảm.

Các dấu hiệu khi khám phổi đôi khi khá ít và không phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương. Trong khi đó, X-quang ngực hoặc CT phổi có thể ghi nhận hình ảnh viêm phổi dạng nốt hoặc tổn thương mô kẽ. Đặc biệt, tình trạng thiếu oxy máu là một trong những dấu hiệu quan trọng cho thấy bệnh có thể đang diễn tiến nặng.

Người mắc thủy đậu nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, thở nhanh hoặc tím tái cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời nhằm hạn chế nguy cơ suy hô hấp hoặc tiến triển thành ARDS.

Phương pháp điều trị viêm phổi do thủy đậu

Viêm phổi do thủy đậu cần được phát hiện và điều trị sớm nhằm kiểm soát nhiễm virus, cải thiện chức năng hô hấp và giảm nguy cơ tiến triển thành ARDS. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc kháng virus acyclovir: Nên được sử dụng càng sớm càng tốt theo chỉ định của bác sĩ; trường hợp nặng có thể dùng đường tĩnh mạch.
• Điều trị hỗ trợ: Bao gồm thở oxy khi thiếu oxy máu, hạ sốt, bù dịch và theo dõi các chỉ số hô hấp, SpO₂.
• Hồi sức tích cực: Người bệnh suy hô hấp hoặc tiến triển thành ARDS có thể cần điều trị tại ICU và hỗ trợ thở máy.

Viêm phổi do thủy đậu là bệnh do virus Varicella-zoster gây ra nên kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus. Thuốc kháng sinh chỉ được bác sĩ chỉ định khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ người bệnh bị bội nhiễm vi khuẩn. Việc tự ý dùng kháng sinh không chỉ không cải thiện bệnh mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và gây ra các tác dụng không mong muốn.

Chủ động phòng ngừa thủy đậu

Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa bệnh thủy đậu và giảm nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não hoặc ARDS do thủy đậu. Bên cạnh tiêm chủng, mỗi người cũng nên giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh và chủ động cách ly khi có dấu hiệu nghi ngờ để giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu đang cung cấp các loại vắc xin phòng thủy đậu sau:

• Vắc xin Varilrix 0,5 ml: Là vắc xin sống giảm độc lực, được chỉ định phòng bệnh thủy đậu cho người từ đủ 9 tháng tuổi và người lớn chưa có miễn dịch với virus thủy đậu.
• Vắc xin Varivax: Là vắc xin sống giảm độc lực, được sử dụng để phòng ngừa bệnh thủy đậu cho người từ đủ 12 tháng tuổi trở lên chưa có miễn dịch với bệnh.
• Vắc xin Barycela Inj: Là vắc xin sống giảm độc lực, có chỉ định tạo miễn dịch chủ động phòng bệnh thủy đậu cho trẻ từ 12 tháng đến dưới 13 tuổi.

Bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được tư vấn loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe.

Biến chứng viêm phổi ARDS do thủy đậu có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, người hút thuốc, người mắc bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt lưu ý khi mắc thủy đậu. Chủ động tiêm vắc xin, theo dõi các triệu chứng bất thường và đến cơ sở y tế sớm khi có dấu hiệu khó thở là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ tiến triển thành viêm phổi do thủy đậu và bảo vệ sức khỏe lâu dài.