Cách xét nghiệm thủy đậu và quy trình chẩn đoán

Thủy đậu thường được chẩn đoán dựa trên các triệu chứng lâm sàng như sốt và phát ban dạng mụn nước. Tuy nhiên, ở một số trường hợp như người lớn, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc khi tổn thương da không điển hình, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để xác định nguyên nhân gây bệnh. 

Khi nào cần xét nghiệm thủy đậu?

Không phải tất cả trường hợp nghi ngờ mắc thủy đậu đều cần thực hiện xét nghiệm. Với những người có biểu hiện lâm sàng điển hình, bác sĩ thường có thể chẩn đoán dựa trên triệu chứng và tổn thương da. Xét nghiệm thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Triệu chứng không điển hình: Ban da ít, không rõ đặc trưng hoặc khó phân biệt với các bệnh phát ban khác.
• Phụ nữ mang thai nghi ngờ mắc thủy đậu: Nhằm xác định sớm tình trạng nhiễm virus để có hướng theo dõi và xử trí phù hợp.
• Người suy giảm miễn dịch: Bao gồm người ghép tạng, điều trị ung thư, nhiễm HIV hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
• Trẻ sơ sinh hoặc trẻ có nguy cơ cao: Giúp chẩn đoán sớm để giảm nguy cơ biến chứng.
• Nghi ngờ biến chứng do virus Varicella-zoster: Chẳng hạn như viêm phổi, viêm não hoặc các tổn thương ở cơ quan khác.
• Đánh giá tình trạng miễn dịch với thủy đậu: Thường thực hiện trước khi mang thai, trước ghép tạng hoặc ở những người chưa rõ tiền sử mắc bệnh hay tiêm vắc xin.

Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán thủy đậu

Hiện nay có nhiều phương pháp giúp xác định tình trạng nhiễm virus Varicella-zoster. Tùy vào thời điểm mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng và mục đích chẩn đoán, bác sĩ sẽ lựa chọn loại xét nghiệm phù hợp.

Xét nghiệm PCR

Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction) được xem là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu cao để phát hiện virus Varicella-zoster. Kỹ thuật này giúp xác định trực tiếp DNA của virus trong mẫu bệnh phẩm, ngay cả khi lượng virus không nhiều.

Mẫu xét nghiệm thường được lấy từ dịch trong mụn nước, vảy tổn thương da hoặc các bệnh phẩm khác theo chỉ định của bác sĩ. PCR đặc biệt hữu ích trong những trường hợp bệnh diễn biến nặng, triệu chứng không điển hình hoặc cần xác định nhanh để điều trị.

Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang trực tiếp

Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang trực tiếp (Direct Fluorescent Antibody - DFA) sử dụng kháng thể được gắn chất phát huỳnh quang để phát hiện kháng nguyên của virus trong tế bào lấy từ tổn thương da.

Phương pháp này cho kết quả nhanh nhưng độ nhạy thấp hơn PCR, vì vậy hiện nay ít được sử dụng hơn tại nhiều cơ sở y tế. Trong một số trường hợp, DFA vẫn có thể hỗ trợ chẩn đoán khi không có điều kiện thực hiện PCR.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu chủ yếu được thực hiện để kiểm tra kháng thể IgM và IgG chống lại virus Varicella-zoster. Kháng thể IgM thường xuất hiện trong giai đoạn nhiễm cấp, tuy nhiên kết quả có thể âm tính ở giai đoạn sớm hoặc cho kết quả dương tính giả trong một số trường hợp. Vì vậy, xét nghiệm IgM không được xem là phương pháp ưu tiên để chẩn đoán thủy đậu cấp tính.

Kháng thể IgG giúp đánh giá cơ thể đã từng mắc thủy đậu hoặc đã có miễn dịch sau tiêm vắc xin. Xét nghiệm này thường được chỉ định khi cần xác định tình trạng miễn dịch, đặc biệt ở phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc những người có nguy cơ cao.

So với xét nghiệm PCR, xét nghiệm kháng thể không phát hiện trực tiếp virus mà phản ánh đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Do đó, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định phù hợp dựa trên triệu chứng, thời điểm mắc bệnh và mục đích xét nghiệm.

Quy trình xét nghiệm chẩn đoán thủy đậu

Quy trình xét nghiệm thủy đậu có thể khác nhau tùy theo loại xét nghiệm được chỉ định. Thông thường, người bệnh sẽ được bác sĩ thăm khám lâm sàng, đánh giá triệu chứng và lựa chọn phương pháp xét nghiệm phù hợp. Các bước cơ bản gồm:

• Thăm khám và chỉ định xét nghiệm: Bác sĩ đánh giá triệu chứng, tiền sử tiếp xúc và nguy cơ mắc bệnh.
• Lấy mẫu bệnh phẩm: Có thể lấy dịch từ mụn nước, vảy tổn thương da hoặc mẫu máu tùy theo phương pháp xét nghiệm.
• Thực hiện xét nghiệm: Mẫu bệnh phẩm được chuyển đến phòng xét nghiệm để phân tích.
• Đọc và trả kết quả: Bác sĩ kết hợp kết quả xét nghiệm với triệu chứng lâm sàng để đưa ra chẩn đoán và hướng điều trị phù hợp.

Hướng dẫn đọc kết quả xét nghiệm thủy đậu

Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải kết hợp với triệu chứng lâm sàng và thời điểm lấy mẫu. Mỗi phương pháp xét nghiệm sẽ có ý nghĩa khác nhau.

Đọc kết quả xét nghiệm PCR

Xét nghiệm PCR giúp phát hiện trực tiếp DNA của virus Varicella-zoster nên được xem là phương pháp có giá trị cao trong chẩn đoán thủy đậu.

• Kết quả âm tính: Có thể cho thấy người bệnh không nhiễm virus Varicella-zoster. Tuy nhiên, kết quả âm tính cũng có thể xảy ra nếu mẫu bệnh phẩm được lấy quá sớm, quá muộn hoặc không đạt chất lượng. Nếu vẫn nghi ngờ mắc bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại hoặc kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác.
• Kết quả dương tính: Cho thấy có sự hiện diện của DNA virus Varicella-zoster trong mẫu bệnh phẩm, phù hợp với tình trạng nhiễm virus. Đối với phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch, trẻ sơ sinh hoặc người có bệnh nền, kết quả dương tính cần được theo dõi và điều trị sớm để giảm nguy cơ biến chứng.

Đọc kết quả xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu thường đánh giá hai loại kháng thể là IgG và IgM để xác định tình trạng miễn dịch hoặc hỗ trợ chẩn đoán.

• IgG dương tính, IgM âm tính: Thường cho thấy cơ thể đã từng mắc thủy đậu hoặc đã được tiêm vắc xin và đã có miễn dịch.
• IgG âm tính, IgM âm tính: Cho thấy chưa có bằng chứng nhiễm virus và cũng chưa có miễn dịch với thủy đậu. Trường hợp này nên được bác sĩ tư vấn về tiêm vắc xin nếu không có chống chỉ định.
• IgM dương tính (IgG có thể dương tính hoặc âm tính): Gợi ý tình trạng nhiễm virus gần đây hoặc đang trong giai đoạn cấp. Tuy nhiên, kết quả cần được kết hợp với triệu chứng lâm sàng hoặc xét nghiệm PCR để tăng độ chính xác.

Cách phòng ngừa thủy đậu

Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa bệnh thủy đậu và giảm nguy cơ lây lan cũng như các biến chứng nghiêm trọng. Ngoài ra, mỗi người cũng nên giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh và chủ động cách ly khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu hiện cung cấp đa dạng các loại vắc xin phòng thủy đậu, giúp tạo miễn dịch chủ động cho nhiều nhóm đối tượng theo chỉ định. Các loại vắc xin đang được triển khai gồm:

• Vắc xin Varilrix 0,5 ml: Là vắc xin sống giảm độc lực, được chỉ định phòng bệnh thủy đậu cho người từ đủ 9 tháng tuổi và người lớn chưa có miễn dịch với virus thủy đậu.
• Vắc xin Varivax: Là vắc xin sống giảm độc lực, được sử dụng để phòng ngừa bệnh thủy đậu cho người từ đủ 12 tháng tuổi trở lên chưa có miễn dịch với bệnh.
• Vắc xin Barycela Inj: Là vắc xin sống giảm độc lực, có chỉ định tạo miễn dịch chủ động phòng bệnh thủy đậu cho trẻ từ 12 tháng đến dưới 13 tuổi.

Để được tư vấn về vắc xin phòng thủy đậu và lịch tiêm phù hợp, bạn có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu gần nhất hoặc liên hệ hotline 1800 6928 để được hỗ trợ.

Cách xét nghiệm thủy đậu sẽ được bác sĩ lựa chọn dựa trên triệu chứng lâm sàng, thời điểm mắc bệnh và mục đích chẩn đoán. Việc thăm khám và thực hiện xét nghiệm khi cần thiết giúp xác định chính xác tình trạng nhiễm virus, từ đó có hướng theo dõi và điều trị phù hợp, góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng. Bên cạnh đó, tiêm vắc xin vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để chủ động phòng ngừa bệnh thủy đậu và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như cộng đồng.