Hội chứng suy hô hấp cấp tính ARDS: Nguyên nhân, dấu hiệu và phòng ngừa

Hội chứng suy hô hấp cấp tính ARDS thường xuất hiện ở người đang mắc bệnh nặng hoặc sau một tổn thương nghiêm trọng. Tình trạng này có thể khiến phổi không cung cấp đủ oxy cho cơ thể và cần được điều trị tại cơ sở y tế. Hiểu đúng về ARDS giúp tránh nhầm lẫn với suy hô hấp cấp nói chung.

Hội chứng suy hô hấp cấp tính ARDS là gì?

Hội chứng suy hô hấp cấp tính ARDS, viết tắt của Acute Respiratory Distress Syndrome - ARDS, là tình trạng tổn thương phổi cấp khiến oxy trong máu giảm đáng kể.

Khi ARDS xảy ra, phản ứng viêm làm tổn thương các phế nang và mao mạch phổi, khiến dịch tích tụ trong phế nang. Điều này làm phổi khó trao đổi oxy và khiến người bệnh khó thở, thiếu oxy.

ARDS thường xuất hiện sau các tình trạng nghiêm trọng như viêm phổi, nhiễm trùng huyết, hít sặc hoặc chấn thương. Đây không phải là một bệnh truyền nhiễm riêng biệt mà là một hội chứng cần được chẩn đoán và điều trị tại cơ sở y tế.

Nguyên nhân nào có thể dẫn đến ARDS?

ARDS thường là hậu quả của một bệnh lý hoặc tổn thương khác gây phản ứng viêm mạnh tại phổi. Yếu tố khởi phát có thể tác động trực tiếp lên mô phổi hoặc bắt nguồn từ tình trạng viêm toàn thân. Không phải tất cả người có các yếu tố nguy cơ dưới đây đều phát triển ARDS.

Nguyên nhân liên quan trực tiếp đến phổi

Một số tình trạng có thể làm tổn thương trực tiếp phế nang và hàng rào mao mạch phổi. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương, bệnh nền và đáp ứng của từng người.

Các nguyên nhân thường được xem xét gồm:

• Viêm phổi nặng: Nhiễm trùng do vi khuẩn, virus hoặc tác nhân khác có thể gây phản ứng viêm lan rộng trong phổi.
• Hít sặc: Dịch dạ dày, thức ăn hoặc chất lạ đi vào đường thở có thể gây tổn thương phổi.
• Hít khói hoặc hóa chất: Khói đậm đặc và một số hóa chất độc hại có khả năng làm tổn thương đường hô hấp và phế nang.
• Đuối nước: Nước đi vào phổi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng trao đổi khí.
• Chấn thương ngực: Tổn thương phổi do chấn thương mạnh có thể góp phần dẫn đến ARDS.

Nguyên nhân và yếu tố ngoài phổi

ARDS cũng có thể xuất hiện khi phản ứng viêm toàn thân ảnh hưởng thứ phát đến phổi. Nhiễm trùng huyết là một trong những tình trạng quan trọng liên quan đến ARDS. Ngoài ra, sốc, bỏng nặng, viêm tụy cấp, một số phản ứng liên quan đến truyền máu hoặc chấn thương nghiêm trọng cũng có thể làm tăng nguy cơ.

Người đang mắc bệnh nặng cần được theo dõi sát khi xuất hiện thay đổi về hô hấp. Việc phát hiện và điều trị sớm nguyên nhân nền có vai trò quan trọng trong quá trình kiểm soát tình trạng bệnh.

Các dấu hiệu của ARDS

Khó thở thường là một trong những biểu hiện sớm của ARDS. Triệu chứng có thể xuất hiện trong vài ngày sau yếu tố khởi phát hoặc trở nên nghiêm trọng nhanh chóng. Biểu hiện cụ thể còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương phổi và nguyên nhân gây bệnh.

Các triệu chứng có thể gặp

Khi khả năng trao đổi oxy tại phổi suy giảm, cơ thể phải tăng hoạt động hô hấp để bù trừ. Người bệnh có thể xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc và tình trạng có khả năng thay đổi nhanh.

Một số biểu hiện đáng lưu ý gồm:

• Khó thở hoặc cảm giác không lấy đủ không khí.
• Thở nhanh, thở nông hoặc phải gắng sức khi thở.
• Nhịp tim nhanh.
• Mệt mỏi rõ rệt.
• Môi, da hoặc đầu ngón tay có màu xanh tím do thiếu oxy.
• Ho, có thể kèm đờm nếu nguyên nhân liên quan đến nhiễm trùng.
• Lú lẫn, giảm tỉnh táo hoặc thay đổi ý thức.
• Huyết áp thấp trong một số trường hợp nặng.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu riêng cho ARDS. Nhiều bệnh tim, phổi hoặc tình trạng nhiễm trùng khác cũng có thể gây khó thở và giảm oxy máu, vì vậy người bệnh không nên tự chẩn đoán dựa trên triệu chứng.

ARDS được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán ARDS dựa trên nhiều tiêu chí phối hợp. Bác sĩ đánh giá tình trạng suy hô hấp giảm oxy khởi phát hoặc nặng lên trong thời gian ngắn sau một yếu tố nguy cơ, mức độ giảm oxy máu và hình ảnh tổn thương hai bên phổi. Đồng thời, phù phổi không được giải thích chủ yếu bởi suy tim hoặc quá tải dịch. Các xét nghiệm và thăm dò khác được thực hiện để xác định nguyên nhân nền và loại trừ các bệnh có biểu hiện tương tự. 

Một số phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Đo độ bão hòa oxy: Đánh giá mức oxy trong máu.
• Khí máu động mạch: Kiểm tra mức oxy và khả năng trao đổi khí.
• X-quang hoặc CT ngực: Phát hiện tổn thương ở phổi và hỗ trợ loại trừ nguyên nhân khác.
• Xét nghiệm máu: Tìm dấu hiệu nhiễm trùng và đánh giá chức năng các cơ quan.
• Siêu âm phổi hoặc thăm dò khác: Có thể được chỉ định tùy tình trạng người bệnh.

Chẩn đoán ARDS cần được thực hiện tại cơ sở y tế. Người bệnh không nên chỉ dựa vào chỉ số oxy đo tại nhà để tự kết luận mắc ARDS.

Có thể phòng ngừa ARDS không?

Không có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn ARDS vì hội chứng này có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, giảm nguy cơ mắc các bệnh hoặc tình trạng có thể gây tổn thương phổi sẽ góp phần hạn chế nguy cơ ARDS.

Một số biện pháp nên thực hiện gồm:

• Điều trị sớm các bệnh nhiễm trùng: Đặc biệt là viêm phổi và các nhiễm trùng nặng.
• Không hút thuốc và hạn chế khói độc: Giúp giảm tổn thương đường hô hấp và phổi.
• Phòng nguy cơ hít sặc: Nhất là ở người lớn tuổi, người có rối loạn nuốt hoặc giảm ý thức.
• Tiêm chủng phù hợp: Vắc xin cúm, phế cầu và một số vắc xin phòng bệnh hô hấp có thể giúp giảm nguy cơ mắc hoặc diễn tiến nặng của các bệnh nhiễm trùng liên quan.

Người dân có thể đến Tiêm chủng Long Châu để kiểm tra lịch sử tiêm chủng và được tư vấn loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và bệnh nền. Cần lưu ý, vắc xin không phòng trực tiếp ARDS mà giúp phòng một số bệnh nhiễm trùng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương phổi.

Hội chứng suy hô hấp cấp tính ARDS là tình trạng tổn thương phổi nghiêm trọng, có thể gây giảm oxy máu và ảnh hưởng nhiều cơ quan nếu tiến triển nặng. Người có khó thở tăng nhanh, tím tái hoặc thay đổi ý thức cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá kịp thời. Chủ động phòng bệnh hô hấp và tiêm vắc xin phù hợp cũng là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe.