Dịch hạch thể phổi: Vì sao bệnh có thể gây tử vong nhanh chóng?

Dịch hạch thể phổi nguy hiểm do vi khuẩn có thể gây tổn thương phổi nặng trong thời gian ngắn và lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Tuy nhiên, bệnh có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và sử dụng kháng sinh phù hợp.

Dịch hạch thể phổi là gì?

Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, thường tồn tại trong các quần thể động vật có vú nhỏ và bọ chét ký sinh trên chúng. Con người có thể nhiễm bệnh khi bị bọ chét mang vi khuẩn đốt, tiếp xúc với mô động vật nhiễm khuẩn hoặc hít phải các hạt đường hô hấp chứa vi khuẩn từ người mắc dịch hạch thể phổi.

Bệnh có ba thể chính gồm dịch hạch thể hạch, thể nhiễm trùng huyết và thể phổi. Trong đó, thể phổi đặc biệt nguy hiểm vì ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp, có thể diễn tiến nhanh và lây truyền giữa người với người qua các hạt đường hô hấp trong điều kiện tiếp xúc phù hợp.

Dịch hạch thể phổi có thể xuất hiện khi vi khuẩn từ thể bệnh khác lan đến phổi hoặc khi người bệnh hít phải vi khuẩn từ nguồn lây. Bệnh vẫn xuất hiện tại một số khu vực trên thế giới, dù không phổ biến ở nhiều quốc gia.

Vì sao dịch hạch thể phổi có thể gây tử vong nhanh chóng?

Dịch hạch thể phổi nguy hiểm vì vi khuẩn có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng và xâm nhập vào máu. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến suy hô hấp, nhiễm trùng huyết và suy đa cơ quan.

Thời gian ủ bệnh ngắn, triệu chứng xuất hiện nhanh

Dịch hạch thể phổi có thể ủ bệnh chỉ khoảng 24 giờ. Khi khởi phát, người bệnh thường có các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi, ho và khó thở. Bệnh có thể diễn tiến nhanh, khiến việc chậm trễ thăm khám làm tăng nguy cơ di, biến chứng.

Tổn thương phổi gây suy hô hấp cấp

Vi khuẩn Yersinia pestis có thể gây viêm phổi nặng, khiến khả năng trao đổi oxy suy giảm. Người bệnh có thể ho nhiều, đau tức ngực, khó thở hoặc ho ra đờm lẫn máu. Khi phổi không cung cấp đủ oxy cho cơ thể, nguy cơ suy hô hấp tăng lên và người bệnh cần được cấp cứu kịp thời.

Nhiễm trùng huyết làm tăng nguy cơ tử vong

Trong trường hợp nặng, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết, tụt huyết áp và tổn thương nhiều cơ quan. Theo WHO, dịch hạch thể phổi không được điều trị có thể gây tử vong trong vòng 18 - 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Đây không phải mốc thời gian cố định cho mọi trường hợp, nhưng cho thấy tầm quan trọng của việc chẩn đoán và điều trị sớm.

Dịch hạch thể phổi lây truyền như thế nào?

Dịch hạch thể phổi có thể lây từ người sang người qua các hạt đường hô hấp phát sinh khi người bệnh ho, hắt hơi... Nguy cơ lây nhiễm phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc, thời gian tiếp xúc và biện pháp phòng hộ được sử dụng.

Các tình huống cần lưu ý gồm:

• Tiếp xúc gần với người mắc dịch hạch thể phổi mà không có biện pháp phòng hộ phù hợp.
• Tiếp xúc trực tiếp với dịch xuất, tiết đường hô hấp có chứa vi khuẩn.
• Bị bọ chét mang vi khuẩn đốt hoặc tiếp xúc với mô, dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh.

Không phải mọi thể dịch hạch đều lây truyền giống nhau. Dịch hạch thể hạch thường liên quan đến vết đốt của bọ chét nhiễm khuẩn và ít lây trực tiếp giữa người với người hơn thể phổi.

Nếu từng tiếp xúc với người nghi mắc bệnh, bạn nên thông báo cho cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn theo dõi. Không tự ý sử dụng kháng sinh dự phòng khi chưa có chỉ định y tế.

Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị dịch hạch thể phổi

Dịch hạch thể phổi thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện toàn thân và hô hấp. Những dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Sốt, ớn lạnh, đau đầu và mệt mỏi rõ rệt.
• Ho, đau ngực, khó thở hoặc thở nhanh.
• Đờm lẫn máu khi tổn thương phổi nghiêm trọng.
• Sức khỏe suy giảm nhanh, đôi khi kèm rối loạn ý thức trong trường hợp nặng.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu cho dịch hạch và có thể gặp trong nhiều bệnh cảnh khác. Do đó, không thể xác định bệnh chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài; việc khai thác tiền sử tiếp xúc với người bệnh, động vật nghi nhiễm hoặc sinh sống trong khu vực có nguy cơ dịch tễ cũng rất quan trọng.

Nếu xuất hiện sốt kèm ho, đau ngực hoặc khó thở sau khi có khả năng phơi nhiễm, cần tìm kiếm trợ giúp y tế khẩn cấp. Khi liên hệ cơ sở y tế, hãy thông báo rõ nguy cơ tiếp xúc để nhân viên y tế chủ động áp dụng biện pháp phòng lây nhiễm.

Cách phòng ngừa dịch hạch thể phổi

Phòng ngừa dịch hạch thể phổi cần tập trung vào việc hạn chế tiếp xúc với nguồn lây, nhận biết nguy cơ phơi nhiễm và thực hiện các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.

Một số biện pháp nên thực hiện gồm:

• Tránh tiếp xúc gần với người nghi mắc dịch hạch thể phổi khi chưa có biện pháp phòng hộ phù hợp.
• Không chạm trực tiếp vào động vật chết bất thường hoặc mô động vật nghi nhiễm khuẩn.
• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi tiếp xúc với môi trường có nguy cơ.
• Sử dụng khẩu trang và phương tiện bảo hộ theo hướng dẫn y tế khi cần chăm sóc người nghi mắc bệnh.
• Thông báo tiền sử phơi nhiễm và tìm kiếm trợ giúp y tế nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ.

Người tiếp xúc gần với ca bệnh đã xác nhận có thể cần được theo dõi hoặc dùng kháng sinh dự phòng tùy mức độ nguy cơ. Các biện pháp này cần thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn, không tự sử dụng thuốc.

WHO không khuyến cáo tiêm vắc xin dịch hạch đại trà cho cộng đồng; việc tiêm chủng có thể được cân nhắc ở một số nhóm nguy cơ cao theo khuyến cáo. Vì vậy, tiêm chủng vắc xin không thay thế các biện pháp phòng ngừa phổ thông và xử trí đặc hiệu đối với dịch hạch thể phổi.

Dịch hạch thể phổi nguy hiểm do có thể gây viêm phổi nặng, suy hô hấp và nhiễm trùng huyết trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, bệnh có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và sử dụng kháng sinh phù hợp. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ sau phơi nhiễm, hãy đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.