Top 16 bệnh về mắt thường gặp và cách phòng ngừa hiệu quả

Bệnh về mắt là nhóm bệnh lý thường gặp có thể gây suy giảm thị lực nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và chủ động thăm khám định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và duy trì sức khỏe đôi mắt.

16 bệnh về mắt thường gặp

Thị lực là một trong những giác quan quan trọng nhất, tuy nhiên, mắt rất dễ bị tổn thương bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, môi trường, hoặc bệnh lý toàn thân. Dưới đây là 16 bệnh về mắt phổ biến mà ai cũng nên biết để chủ động phòng ngừa và điều trị kịp thời:

Viêm kết mạc

Viêm kết mạc, còn gọi là “đau mắt đỏ”, là tình trạng viêm nhiễm lớp màng mỏng bao phủ phần lòng trắng của mắt và mặt trong mí mắt. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng gây ra. Triệu chứng thường gặp gồm đỏ mắt, ngứa, cộm, chảy nước mắt và có gỉ mắt. Viêm kết mạc rất dễ lây lan, đặc biệt trong cộng đồng học sinh hoặc môi trường đông người.

Cận thị

Cận thị là một dạng tật khúc xạ phổ biến khiến người bệnh nhìn rõ vật ở gần nhưng mờ khi nhìn xa. Bệnh thường bắt đầu từ độ tuổi học đường và có xu hướng tiến triển theo thời gian. Nguyên nhân chính bao gồm yếu tố di truyền và thói quen sinh hoạt như đọc sách, dùng thiết bị điện tử ở khoảng cách gần trong thời gian dài.

Viễn thị

Viễn thị là tật khúc xạ khiến mắt khó nhìn rõ các vật ở gần, trong khi nhìn xa vẫn rõ. Người bị viễn thị thường cảm thấy mỏi mắt, đau đầu khi đọc sách hoặc làm việc gần. Viễn thị bẩm sinh có thể tự điều chỉnh khi trẻ lớn lên, tuy nhiên trong nhiều trường hợp cần đeo kính để cải thiện thị lực.

Loạn thị

Loạn thị là tình trạng khúc xạ ánh sáng bất thường do giác mạc hoặc thủy tinh thể có hình dạng không đều, khiến hình ảnh bị méo hoặc mờ ở mọi khoảng cách. Loạn thị có thể đi kèm với cận thị hoặc viễn thị. Người bệnh thường gặp khó khăn khi nhìn rõ, dễ bị mỏi mắt hoặc nhức đầu khi tập trung.

Đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể điều trị được, đặc biệt ở người lớn tuổi. Bệnh xảy ra khi thủy tinh thể - cấu trúc trong suốt giúp hội tụ ánh sáng - bị mờ đục, làm suy giảm thị lực. Biểu hiện thường gặp là nhìn mờ, lóa sáng, giảm khả năng phân biệt màu sắc, đặc biệt vào ban đêm. Phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo là phương pháp điều trị hiệu quả.

Tăng nhãn áp (glôcôm)

Tăng nhãn áp là tình trạng áp lực nội nhãn tăng cao gây tổn thương dây thần kinh thị giác. Bệnh thường tiến triển âm thầm và có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời. Glôcôm được mệnh danh là “kẻ trộm thị lực thầm lặng”, do không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.

Thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng là bệnh lý ảnh hưởng đến vùng trung tâm võng mạc - nơi chịu trách nhiệm cho tầm nhìn chi tiết. Bệnh thường gặp ở người trên 50 tuổi, gây khó khăn trong việc đọc sách, nhận diện khuôn mặt hoặc làm việc gần. Có hai thể là thoái hóa điểm vàng thể khô (tiến triển chậm) và thể ướt (tiến triển nhanh, nguy cơ mất thị lực cao hơn).

Khô mắt

Khô mắt là tình trạng mất cân bằng trong quá trình sản xuất và phân bổ nước mắt, dẫn đến cảm giác rát, cộm, mỏi mắt và nhìn mờ. Bệnh thường xảy ra ở người làm việc lâu với màn hình máy tính, người cao tuổi hoặc do tác dụng phụ của thuốc. Điều trị bao gồm sử dụng nước mắt nhân tạo và cải thiện môi trường sống.

Viêm bờ mi

Viêm bờ mi là tình trạng viêm mạn tính ở rìa mí mắt, thường do nhiễm vi khuẩn, rối loạn tuyến nhờn hoặc bệnh da liễu. Biểu hiện thường gặp là đỏ mí, ngứa, đóng vảy và rụng lông mi. Việc chăm sóc vệ sinh bờ mi đúng cách là yếu tố then chốt trong kiểm soát bệnh.

Lẹo mắt

Lẹo mắt là ổ viêm khu trú ở tuyến bã nhờn tại mí mắt, thường do vi khuẩn tụ cầu gây ra. Triệu chứng bao gồm sưng đỏ, đau tại vùng mí mắt và xuất hiện khối u nhỏ. Lẹo thường tự khỏi sau vài ngày, nhưng trong một số trường hợp cần chườm ấm hoặc điều trị bằng kháng sinh.

Viêm giác mạc

Viêm giác mạc là tình trạng viêm lớp giác mạc trong suốt ở phía trước mắt. Nguyên nhân có thể do nhiễm vi khuẩn, virus (đặc biệt herpes), nấm, hoặc chấn thương. Đây là tình trạng nghiêm trọng vì có thể để lại sẹo giác mạc, ảnh hưởng lâu dài đến thị lực nếu không được điều trị kịp thời.

Xuất huyết dưới kết mạc

Là hiện tượng vỡ mạch máu nhỏ dưới lớp kết mạc gây ra mảng đỏ trong mắt, nhưng thường không kèm đau và không ảnh hưởng đến thị lực. Nguyên nhân có thể do chấn thương nhẹ, gắng sức, ho mạnh hoặc tăng huyết áp. Bệnh thường tự khỏi sau vài ngày đến một tuần.

Bong võng mạc

Bong võng mạc là tình trạng lớp võng mạc tách ra khỏi lớp đáy mắt, gây gián đoạn việc truyền tín hiệu thị giác. Đây là cấp cứu nhãn khoa, với các dấu hiệu như thấy chớp sáng, bóng đen như rèm che, hoặc giảm thị lực đột ngột. Cần can thiệp phẫu thuật khẩn cấp để tránh mất thị lực vĩnh viễn.

Lác mắt (lé)

Lác mắt là sự mất cân bằng trong điều khiển cơ vận nhãn, khiến hai mắt không nhìn cùng một hướng. Lác có thể xuất hiện bẩm sinh hoặc mắc phải và nếu không điều trị sớm ở trẻ em, có thể dẫn đến nhược thị. Điều trị bao gồm luyện thị, đeo kính hoặc phẫu thuật tùy trường hợp.

Mộng thịt

Mộng thịt là tổ chức mô liên kết tăng sinh từ kết mạc về phía giác mạc, thường gặp ở những người làm việc ngoài trời, tiếp xúc với nắng, bụi gió kéo dài. Bệnh có thể gây cộm, đỏ mắt và ảnh hưởng thị lực nếu lan rộng. Trường hợp mộng lớn, phẫu thuật cắt bỏ là cần thiết.

Viêm màng bồ đào

Viêm màng bồ đào là tình trạng viêm lớp giữa của nhãn cầu, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Bệnh thường liên quan đến các bệnh lý miễn dịch, nhiễm trùng toàn thân hoặc không rõ nguyên nhân. Triệu chứng gồm đỏ mắt, đau nhức sâu, sợ ánh sáng và nhìn mờ. Cần điều trị sớm để tránh biến chứng như tăng nhãn áp hoặc dính mống mắt.

Nguyên nhân gây bệnh về mắt

Bệnh lý về mắt không chỉ do một nguyên nhân đơn lẻ mà thường là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố. Việc nhận diện và hiểu rõ từng nhóm nguyên nhân giúp nâng cao nhận thức trong phòng ngừa và chăm sóc mắt một cách toàn diện.

• Môi trường ô nhiễm: Tiếp xúc thường xuyên với bụi, khói, ánh sáng mạnh và tia UV dễ gây kích ứng mắt, làm tăng nguy cơ viêm kết mạc, khô mắt và thoái hóa điểm vàng nếu không có biện pháp bảo vệ thích hợp.
• Thói quen sinh hoạt kém: Đọc sách, dùng điện thoại hoặc máy tính liên tục, thiếu nghỉ ngơi hoặc vệ sinh mắt không đúng cách là những thói quen phổ biến gây cận thị, khô mắt và nhiễm trùng nhẹ ở vùng mí.
• Tuổi tác: Theo thời gian, các cấu trúc trong mắt suy giảm chức năng, dẫn đến các bệnh như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp và thoái hóa điểm vàng, đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi.
• Bệnh lý toàn thân: Các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn miễn dịch có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến mắt, gây tổn thương võng mạc, viêm màng bồ đào hoặc xuất huyết đáy mắt.
• Nhiễm trùng: Mắt rất dễ bị vi khuẩn, virus hoặc nấm tấn công, đặc biệt nếu chạm tay bẩn vào mắt, dùng kính áp tròng không vệ sinh hoặc bị chấn thương nhẹ, gây viêm kết mạc, lẹo hay viêm giác mạc.
• Di truyền: Một số bệnh như cận thị nặng, glôcôm bẩm sinh hoặc loạn dưỡng giác mạc có yếu tố di truyền, thường xuất hiện sớm và có xu hướng nặng dần theo thời gian nếu không được kiểm soát.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc như corticoid, ethambutol hoặc thuốc kháng histamin có thể ảnh hưởng đến mắt, gây tăng nhãn áp, khô mắt hoặc tổn thương dây thần kinh thị giác nếu dùng kéo dài.

Cách phòng ngừa và chăm sóc khi mắc bệnh về mắt

Để bảo vệ thị lực và giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh về mắt, việc chủ động phòng ngừa và chăm sóc đúng cách đóng vai trò rất quan trọng. Dưới đây là các biện pháp hiệu quả:

• Giữ vệ sinh mắt hàng ngày: Luôn rửa tay trước khi chạm vào mắt, tránh dụi mắt, tẩy trang kỹ sau khi dùng mỹ phẩm vùng mắt và vệ sinh kính áp tròng đúng hướng dẫn giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và kích ứng.
• Hạn chế tiếp xúc với yếu tố có hại: Sử dụng kính râm khi ra nắng, tránh làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hạn chế ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử bằng cách nghỉ mắt 20 giây mỗi 20 phút làm việc.
• Điều chỉnh thói quen sinh hoạt: Đảm bảo khoảng cách hợp lý khi đọc sách hoặc dùng thiết bị số, không đọc khi nằm, duy trì thời gian nghỉ ngơi cho mắt sau mỗi 30 - 45 phút làm việc tập trung.
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin A, C, E, kẽm và omega-3 giúp tăng cường sức khỏe võng mạc và giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng.
• Thăm khám mắt định kỳ: Ngay cả khi không có triệu chứng, nên khám mắt 6 - 12 tháng/lần để phát hiện sớm các vấn đề như tăng nhãn áp, tật khúc xạ hoặc bệnh võng mạc tiềm ẩn.
• Tuân thủ điều trị khi mắc bệnh: Khi đã được chẩn đoán bệnh về mắt, cần tuân thủ phác đồ điều trị, dùng thuốc đúng liều và tái khám đúng hẹn. Tránh tự ý ngưng thuốc hoặc dùng thuốc nhỏ mắt không có chỉ định.
• Bảo vệ mắt khi lao động và chơi thể thao: Luôn đeo kính bảo hộ khi làm việc trong môi trường có nguy cơ chấn thương mắt (gò hàn, hóa chất, xây dựng) hoặc khi chơi các môn thể thao vận động mạnh.

Chủ động chăm sóc và bảo vệ mắt là bước quan trọng trong việc phòng ngừa hiệu quả các bệnh về mắt - những vấn đề sức khỏe có thể âm thầm tiến triển nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được kiểm soát kịp thời. Việc duy trì thói quen tốt, kết hợp chế độ sinh hoạt hợp lý và khám mắt định kỳ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, bảo vệ thị lực và nâng cao chất lượng cuộc sống một cách bền vững.