Thân nhiệt bé lúc tăng lúc hạ là do đâu? Nguyên nhân và cách xử trí

Nhiệt độ cơ thể trẻ có thể thay đổi nhẹ trong ngày. Tuy nhiên, nếu bé sốt cao, mệt nhiều, bỏ bú, li bì hoặc thân nhiệt dao động kéo dài, cha mẹ cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

Thân nhiệt của trẻ thay đổi như thế nào là bình thường?

Thân nhiệt của trẻ không cố định hoàn toàn. Nhiệt độ có thể thấp hơn vào buổi sáng, tăng nhẹ vào chiều tối, sau vận động, sau khi quấy khóc hoặc khi trẻ mặc quá nhiều quần áo.

Thông thường, trẻ được xem là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên, tùy vị trí đo và loại nhiệt kế. Theo American Academy of Pediatrics, trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được liên hệ bác sĩ ngay vì nhóm tuổi này có nguy cơ cao hơn. 

Cha mẹ cần phân biệt sốt thật với tăng thân nhiệt tạm thời. Nếu trẻ vừa chạy nhảy, khóc nhiều, tắm nước ấm hoặc nằm trong phòng nóng, nhiệt độ có thể tăng nhẹ rồi giảm sau khi nghỉ ngơi, mặc đồ thoáng và ở môi trường mát.

Thân nhiệt bé lúc tăng lúc hạ là do đâu?

Thân nhiệt bé lúc tăng lúc hạ thường liên quan đến phản ứng sốt theo từng cơn, tác dụng của thuốc hoặc yếu tố môi trường. Không phải mọi trường hợp đều nguy hiểm, nhưng cần theo dõi triệu chứng đi kèm để đánh giá đúng tình trạng của trẻ.

Trẻ đang mắc bệnh nhiễm virus hoặc vi khuẩn

Nhiễm virus là nguyên nhân thường gặp khiến trẻ sốt lúc tăng lúc hạ. Trẻ có thể sốt cao vào chiều tối hoặc ban đêm, sau đó giảm vào ban ngày rồi tăng trở lại.

Các bệnh thường gặp gồm cảm lạnh, cúm, viêm họng, sốt siêu vi, viêm tai giữa hoặc nhiễm trùng tiêu hóa. Nếu do vi khuẩn, trẻ có thể sốt kéo dài, mệt nhiều, đau họng nặng, ho nhiều, đau tai, tiểu buốt hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng khác.

Sốt là phản ứng của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng. MedlinePlus cho biết sốt thường là dấu hiệu cơ thể đang đáp ứng với bệnh hoặc nhiễm trùng, không phải là một bệnh riêng biệt.

Tác dụng của thuốc hạ sốt

Nếu trẻ đang dùng thuốc hạ sốt, thân nhiệt có thể giảm sau khi uống thuốc và tăng lại khi thuốc hết tác dụng. Điều này khá thường gặp trong các bệnh nhiễm virus hoặc nhiễm khuẩn giai đoạn đầu.

Việc sốt hạ rồi tăng lại không luôn có nghĩa bệnh nặng hơn. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt cao liên tục, sốt khó hạ, cần dùng thuốc hạ sốt lặp lại nhiều lần hoặc kèm li bì, khó thở, co giật, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám.

Không nên tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc dùng quá liều. Trẻ cần dùng thuốc theo cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Mặc quá nhiều quần áo hoặc môi trường quá nóng

Trẻ nhỏ dễ bị tăng thân nhiệt tạm thời khi mặc quá nhiều lớp áo, quấn khăn dày hoặc nằm trong phòng nóng, bí khí. Tình trạng này thường cải thiện khi trẻ được nới bớt quần áo, uống nước hoặc bú mẹ và ở nơi thoáng mát.

MedlinePlus cũng lưu ý việc mặc quá nhiều quần áo có thể làm thân nhiệt trẻ tăng lên. Vì vậy, cha mẹ không nên ủ ấm quá mức khi trẻ đang sốt hoặc vừa hạ sốt.

Nếu trẻ nóng ran, da đỏ, quấy khóc, nhưng nhiệt độ giảm nhanh sau khi thay đổi môi trường, nguyên nhân có thể liên quan đến ủ nóng. Dù vậy, nếu nhiệt độ vẫn từ 38°C trở lên sau khi đã cho trẻ nghỉ ngơi, cần xem là sốt và tiếp tục theo dõi.

Trẻ vận động nhiều hoặc quấy khóc kéo dài

Sau khi chạy nhảy, bú nhiều, khóc lớn hoặc quấy kéo dài, thân nhiệt của trẻ có thể tăng nhẹ. Đây là phản ứng sinh lý do cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn.

Trong trường hợp này, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ ngơi 15 đến 30 phút rồi đo lại. Không nên đo ngay sau khi trẻ vừa vận động mạnh, vừa tắm, vừa uống nước nóng hoặc đang khóc dữ dội vì kết quả có thể không phản ánh đúng thân nhiệt nền.

Nếu sau nghỉ ngơi, nhiệt độ trở về bình thường và trẻ vẫn chơi, bú, ăn tốt thì thường không đáng lo. Ngược lại, nếu trẻ mệt, bỏ bú, sốt lặp lại hoặc có biểu hiện bất thường, cần tiếp tục theo dõi sát.

Sai lệch khi đo thân nhiệt

Thân nhiệt bé lúc tăng lúc hạ đôi khi không phải do cơ thể trẻ thay đổi thật sự, mà do cách đo chưa thống nhất. Mỗi vị trí đo như nách, miệng, tai, trán hoặc hậu môn có thể cho kết quả khác nhau.

Nhiệt kế hồng ngoại đo trán hoặc tai dễ bị ảnh hưởng bởi mồ hôi, ráy tai, khoảng cách đo, môi trường phòng hoặc cách đặt thiết bị. Nếu đo nhiều lần ở nhiều vị trí khác nhau, cha mẹ có thể thấy kết quả dao động.

Để theo dõi chính xác hơn, nên dùng cùng một loại nhiệt kế, đo cùng một vị trí và ghi lại thời điểm đo. Nếu nghi ngờ kết quả sai, hãy đo lại sau vài phút khi trẻ đã ổn định.

Khi nào thân nhiệt thay đổi là dấu hiệu cần lưu ý?

Thân nhiệt dao động sẽ đáng lo hơn nếu trẻ có dấu hiệu toàn thân bất thường. Cha mẹ không nên chỉ nhìn vào con số nhiệt độ mà cần quan sát cả hành vi, nhịp thở, khả năng bú, ăn uống và mức độ tỉnh táo của trẻ.

Cần đặc biệt lưu ý khi trẻ có các dấu hiệu sau:

• Sốt từ 39°C trở lên, nhất là ở trẻ nhỏ.
• Sốt lặp lại nhiều lần hoặc kéo dài trên 48 đến 72 giờ.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C.
• Co giật khi sốt.
• Li bì, khó đánh thức hoặc lơ mơ.
• Khó thở, thở nhanh, rút lõm ngực.
• Bỏ bú, bỏ ăn hoặc uống rất ít.
• Nôn ói nhiều, tiêu chảy nhiều hoặc dấu hiệu mất nước.
• Phát ban, tím tái, da nổi bông, tay chân lạnh bất thường.
• Đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc sợ ánh sáng.
• Sốt kèm đau tai, đau bụng nhiều hoặc tiểu buốt.

NHS khuyến cáo cần tìm trợ giúp y tế nếu trẻ dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C, trẻ 3 đến 6 tháng có nhiệt độ từ 39°C, sốt kéo dài từ 5 ngày hoặc trẻ không ăn uống, không như bình thường và cha mẹ lo lắng.

Cách theo dõi và chăm sóc trẻ khi thân nhiệt dao động

Khi trẻ có thân nhiệt tăng giảm, cha mẹ nên giữ bình tĩnh và theo dõi có hệ thống. Việc ghi lại nhiệt độ, thời điểm đo, thuốc đã dùng và triệu chứng đi kèm sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn nếu trẻ cần đi khám.

Một số cách chăm sóc trẻ tại nhà gồm:

• Cho trẻ nghỉ ngơi trong không gian thoáng mát.
• Mặc quần áo nhẹ, thấm hút mồ hôi.
• Cho trẻ bú mẹ hoặc uống nước thường xuyên tùy độ tuổi.
• Không ủ ấm quá mức khi trẻ đang sốt.
• Không lau người bằng nước lạnh hoặc cồn.
• Dùng thuốc hạ sốt đúng liều khi trẻ sốt và khó chịu.
• Theo dõi nhịp thở, màu da, mức độ tỉnh táo và lượng nước tiểu.
• Không tự dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Cleveland Clinic cho biết sốt nhẹ kéo dài dưới 5 ngày và không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của trẻ thường có thể theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, trẻ cần được đánh giá nếu có biểu hiện nặng hoặc cha mẹ cảm thấy lo lắng.

Đo thân nhiệt như thế nào cho chính xác?

Đo thân nhiệt đúng cách giúp tránh hiểu nhầm rằng nhiệt độ của trẻ thay đổi thất thường. Cha mẹ nên đọc kỹ hướng dẫn của từng loại nhiệt kế trước khi dùng.

Một số lưu ý khi đo nhiệt độ cho trẻ gồm:

• Đo cùng một vị trí trong các lần theo dõi.
• Chờ đủ thời gian theo hướng dẫn của nhiệt kế.
• Lau khô mồ hôi trước khi đo ở trán hoặc nách.
• Không đo ngay sau khi trẻ vừa chạy nhảy, khóc nhiều hoặc tắm.
• Ghi lại nhiệt độ, giờ đo và vị trí đo.
• Kiểm tra pin hoặc độ chính xác của nhiệt kế nếu kết quả dao động bất thường.
• Với trẻ nhỏ, hỏi nhân viên y tế về vị trí đo phù hợp theo độ tuổi.

Nếu dùng nhiệt kế đo nách, cần kẹp đúng vị trí và giữ đủ thời gian. Nếu dùng nhiệt kế đo tai, cần đặt đúng hướng vào ống tai. Đo sai kỹ thuật có thể khiến kết quả thấp hoặc cao hơn thực tế.

Thân nhiệt bé lúc tăng lúc hạ là do đâu? Có thể do sốt nhiễm virus, nhiễm khuẩn, thuốc hạ sốt, môi trường nóng, vận động nhiều hoặc đo nhiệt độ chưa đúng cách. Nhiều trường hợp có thể theo dõi tại nhà nếu trẻ vẫn tỉnh táo, ăn bú được và không có dấu hiệu nặng. Tuy nhiên, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám khi trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt, sốt cao kéo dài, co giật, khó thở, li bì, bỏ bú hoặc có dấu hiệu mất nước.