Nhiễm Clostridium difficile là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Nhiễm Clostridioides difficile thường gặp ở người đang hoặc gần đây đã sử dụng kháng sinh, người cao tuổi và người điều trị tại bệnh viện hoặc cơ sở chăm sóc dài hạn. Do triệu chứng ban đầu có thể giống tiêu chảy do những nguyên nhân khác, người bệnh cần được đánh giá sớm nếu tiêu chảy xuất hiện trong hoặc sau khi sử dụng kháng sinh. Nhận biết sớm dấu hiệu và điều trị đúng cách giúp hạn chế nguy cơ tái phát cũng như các biến chứng nguy hiểm.

Nhiễm Clostridium difficile là gì?

Clostridioides difficile, trước đây được gọi là Clostridium difficile, là một loại vi khuẩn có khả năng tạo bào tử và gây nhiễm trùng đường tiêu hóa, đặc biệt là đại tràng. Vi khuẩn này tiết ra độc tố làm tổn thương niêm mạc ruột, gây tiêu chảy, viêm đại tràng và trong một số trường hợp có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.

Nhiễm Clostridium difficile thường xảy ra sau khi người bệnh sử dụng kháng sinh. Thuốc kháng sinh có thể tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi trong đường ruột, tạo điều kiện để C. difficile phát triển quá mức và gây bệnh.

Clostridium difficile là vi khuẩn hay virus?

Nhiều người tìm kiếm với cụm từ "virus Clostridium difficile", tuy nhiên đây là cách gọi chưa chính xác. Clostridium difficile không phải virus mà là một loại vi khuẩn.

Vi khuẩn này có khả năng tạo bào tử giúp tồn tại lâu trong môi trường và kháng lại nhiều điều kiện bất lợi. Khi xâm nhập vào đường tiêu hóa và gặp điều kiện thuận lợi, các chủng sinh độc tố có thể phát triển và sản sinh độc tố, chủ yếu là độc tố A và độc tố B, làm tổn thương niêm mạc đại tràng.

Nhiễm Clostridium difficile lây như thế nào?

Clostridium difficile chủ yếu lây theo đường phân - miệng. Bào tử của vi khuẩn có thể tồn tại trên tay, quần áo, dụng cụ y tế, bề mặt vật dụng hoặc nhà vệ sinh trong thời gian dài.

Người khỏe mạnh có thể vô tình đưa bào tử vào cơ thể khi chạm vào bề mặt nhiễm khuẩn rồi đưa tay lên miệng mà không rửa sạch. Trong điều kiện hệ vi khuẩn đường ruột bị mất cân bằng, đặc biệt sau khi sử dụng kháng sinh, vi khuẩn sẽ phát triển và gây bệnh.

Triệu chứng nhiễm Clostridium difficile

Biểu hiện của bệnh có thể từ nhẹ đến nặng tùy mức độ nhiễm trùng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Triệu chứng thường gặp

Các dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Tiêu chảy nhiều lần trong ngày, thường từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ.
• Phân lỏng hoặc nhiều nước.
• Đau quặn bụng hoặc đau vùng hạ vị.
• Chướng bụng.
• Buồn nôn.
• Chán ăn.
• Sốt nhẹ.
• Mệt mỏi.

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng này dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa hoặc tác dụng phụ của thuốc kháng sinh.

Dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng

Nếu bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng hơn như:

• Tiêu chảy liên tục gây mất nước.
• Đau bụng dữ dội.
• Bụng chướng.
• Sốt cao.
• Phân có máu hoặc chất nhầy.
• Tim đập nhanh.
• Giảm lượng nước tiểu do mất nước.

Trường hợp nặng, bệnh có thể gây viêm đại tràng giả mạc, giãn đại tràng nhiễm độc, thủng đại tràng, nhiễm khuẩn huyết hoặc suy đa cơ quan. Đây đều là những tình trạng cần được điều trị khẩn cấp.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây nhiễm Clostridium difficile

Nguyên nhân trực tiếp của bệnh là sự phát triển quá mức của vi khuẩn Clostridium difficile trong đại tràng sau khi hệ vi sinh đường ruột bị mất cân bằng.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

Không phải ai tiếp xúc với Clostridium difficile cũng mắc bệnh. Nhiều người mang vi khuẩn trong ruột nhưng không có triệu chứng nhờ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.

Ngoài ra, việc lạm dụng kháng sinh hoặc sử dụng thuốc không theo chỉ định cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ nhiễm Clostridium difficile và tái phát sau điều trị.

Nhiễm Clostridium difficile được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Việc chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm phù hợp nhằm xác định sự hiện diện của vi khuẩn hoặc độc tố do vi khuẩn tiết ra.

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử sử dụng kháng sinh, thời điểm xuất hiện tiêu chảy và các yếu tố nguy cơ khác.

Một số phương pháp hỗ trợ chẩn đoán gồm:

• Xét nghiệm phân tìm độc tố của Clostridium difficile.
• Xét nghiệm PCR phát hiện gen sinh độc tố.
• Xét nghiệm công thức máu và các chỉ số viêm khi cần.
• Nội soi đại tràng trong một số trường hợp đặc biệt.
• Chụp CT ổ bụng nếu nghi ngờ biến chứng.

Việc lựa chọn phương pháp sẽ phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Điều trị

Mục tiêu điều trị là kiểm soát nhiễm trùng, giảm triệu chứng và hạn chế tái phát.

Các phương pháp điều trị có thể bao gồm:

• Ngừng thuốc kháng sinh đang sử dụng nếu phù hợp với tình trạng bệnh và được bác sĩ cho phép.
• Sử dụng kháng sinh đặc hiệu theo chỉ định của bác sĩ.
• Bù nước và điện giải để phòng mất nước.
• Theo dõi sát các dấu hiệu biến chứng.
• Ghép vi sinh vật đường ruột trong một số trường hợp tái phát nhiều lần theo chỉ định chuyên khoa.

Người bệnh không tự ý dùng thuốc làm giảm nhu động ruột. Các thuốc này có thể che lấp triệu chứng hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng nếu sử dụng không phù hợp, đặc biệt khi chưa được điều trị đặc hiệu.

Sau điều trị, một số trường hợp vẫn có nguy cơ tái phát. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và tái khám đúng hẹn.

Cách phòng ngừa nhiễm Clostridium difficile

Mặc dù không phải mọi trường hợp đều có thể phòng tránh hoàn toàn, việc thực hiện các biện pháp dưới đây giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và tái phát.

• Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ.
• Không tự ý mua hoặc kéo dài thời gian dùng kháng sinh.
• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn và sau khi chăm sóc người bệnh.
• Vệ sinh nhà cửa, nhà vệ sinh và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc bằng chất khử khuẩn phù hợp.
• Tuân thủ các quy định kiểm soát nhiễm khuẩn khi điều trị tại cơ sở y tế.
• Duy trì chế độ ăn phù hợp với tình trạng sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt trong và sau thời gian điều trị tiêu chảy.
• Chủ động đi khám nếu xuất hiện tiêu chảy kéo dài, đặc biệt sau khi sử dụng kháng sinh.

Hiện nay chưa có vắc xin được sử dụng rộng rãi để phòng nhiễm Clostridium difficile. Do đó, việc sử dụng kháng sinh hợp lý, giữ vệ sinh cá nhân và phát hiện sớm bệnh vẫn là những biện pháp phòng ngừa quan trọng.

Nhiễm Clostridium difficile là bệnh lý đường tiêu hóa có liên quan chặt chẽ đến việc sử dụng kháng sinh và môi trường chăm sóc y tế. Các triệu chứng thường gặp như tiêu chảy kéo dài, đau bụng, sốt hoặc mất nước không nên bị xem nhẹ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người vừa dùng kháng sinh.

Bên cạnh đó, cần lưu ý rằng "virus Clostridium difficile" là cách gọi không chính xác vì tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Clostridium difficile. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, góp phần giảm nguy cơ biến chứng cũng như hạn chế tái phát.

Nếu bạn bị tiêu chảy kéo dài, đặc biệt sau khi sử dụng kháng sinh hoặc trong thời gian nằm viện, hãy chủ động đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và điều trị phù hợp. Không tự ý dùng thuốc khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.